Ուրբաթ, 12 Հունվարի 2024 13:52
Ալեքսանդր Ավանեսով

Ներկայում հայկական գիտությունում գերակշռում է դեգրադացման փիլիսոփայությունը

Ներկայում հայկական գիտությունում գերակշռում է դեգրադացման փիլիսոփայությունը

Արմինֆո. ՀՀ կառավարությունը ձեռնամուխ է լինում գիտնականների ատեստավորման ծրագրի իրականացմանը, որը բավական ոչ միանշանակ է ընդունվել հանրապետության գիտական շրջանակներում: Գիտության խնդիրների շուրջ ԱրմԻնֆո-ի թղթակցի զրույցը պրոֆեսոր, Հայաստանի գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամ, ՀՀ ԳԱԱ փիլիսոփայության, սոցիոլոգիայի և իրավունքի ինստիտուտի նախկին տնօրեն Գևորգ Պողոսյանի հետ

 

- Պարոն Պողոսյան, ներկայում երկրի գիտական հանրությունն ակտիվորեն քննարկում է կառավարության առաջարկած նորամուծությունները, որոնք վերաբերում են գիտաշխատողների ատեստավորմանը: Մինչդեռ, գիտության շատ ներկայացուցիչների համար այդ նորամուծությունները մտահոգիչ են։ Ինչո՞վ  է դա  պայմանավորված, չէ որ՝ հաջող ատեստավորումը թույլ է տալիս բարելավել նրանց ֆինանսական վիճակը:

 

- Գիտնականների ատեստավորում միշտ է անցկացվել՝ թե խորհրդային տարիներին, թե հետխորհրդային շրջանում։ Վերջին անգամ այն անցկացվել է 2021 թվականին։ Այդ ատեստավորման հիման վրա իրականացվել է գիտնականների գիտական պաշտոնների գնահատում. - կրտսեր գիտաշխատող, ավագ գիտաշխատող, առաջատար գիտաշխատող և գլխավոր գիտաշխատող: Յուրաքանչյուր զբաղեցրած պաշտոնի համապատասխանում է գիտնականի աշխատավարձի իր մեծությունը: Այժմ այդ պաշտոնեական չափանիշները վերանայվել են ՀՀ կառավարության կողմից ։ Գիտնականների աշխատանքի արդյունավետության գնահատման նոր չափանիշները զգալիորեն ուժեղացվել են, ինչն էլ հուզել է հանրապետության գիտական շրջանակներին։ Ատեստավորման արդյունքների հիման վրա և ըստ նոր չափանիշների նախատեսվում է որոշել աայս կամ այն գիտական պաշտոնն զբաղեցնելու աշխատողի իրավունքը: Ըստ էության, ինչից էլ կախված կլինի նրա աշխատավարձի չափը։ Չեմ ասի, որ կառավարության նախաձեռնությունն ընդունվել է գաղտնաբար, այն քննարկվել է, աաայդ թվում՝ նաև Գիտությունների ակադեմիայում, որը ներկայացրել է իր դիտարկումները։ Սակայն, ինչպես վկայում է փորձը, ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարությունը հաշվի է առնում դիտողություններն ու առաջարկությունները, սակայն, որպես կանոն, առաջնորդվում է իր նկատառումներով, ինչը չի կարող մտահոգություն չառաջացնել: Ինչի՞ մասին է խոսքը։

Բանն այն է, որ մինչ գնահատման նոր չափանիշների ներդրումը, օրինակ, ավագ գիտաշխատողը տարվա ընթացքում առնվազն երկու գիտական հոդվածների պարտադիր հրապարակման հիման վրա ատեստավորվել է: Այժմ պահանջվում է, որ նա հինգ տարվա ընթացքում առնվազն 6-8 գիտական հոդված հրապարակի, ընդ որում, հրատարակությունները պետք է իրականացվեն միջազգային ինդեքսավորման համակարգերում ընդգրկված հեղինակավոր գիտական հանդեսներում, ինչպիսիք են "SCOPUS" - ը և "Web of Science" - ը: Ընդ որում,  ստիպված կլինեն հոդվածներ հրապարակել արտերկրում՝ անգլերեն կամ այլ օտար լեզվով: Հայաստանում, օրինակ, կար հումանիտար պրոֆիլի միայն մեկ գիտական հանդես, որը հավատարմագրում ուներ "Scopus" միջազգային համակարգում։ Եթե գիտնականը ցանկանում էր իր հոդվածը հրապարակել դրանում, ապա նա պետք է երկար հերթի կանգներ: Այս խնդիրն անհաղթահարելի է եւ նախկինում նման պրակտիկա չի եղել։ Չի կարելի անմիջապես անցնել պահանջների նման բարձր մակարդակի։ Կարծում եմ, որ դա այնքան էլ խելամիտ չէ, որովհետև, եթե նպատակ է դրվում զարգացնել մեր գիտությունը, ներկայացնել նրա ձեռքբերումները, այսպես ասած, միջազգային մակարդակով, ապա անհրաժեշտ է, նախ և առաջ, մշակել և ստեղծել անհրաժեշտ մեխանիզմներ այդ գործում աջակցելու համար։ Բայց եթե նպատակը, պարզապես, գիտնականների թվի կրճատումն է, ապա այս նոր բարձրացված պահանջները կաշխատեն, քանի որ հաջորդ ատեստավորումը կանցնի գիտաշխատողների ընդամենը 5-10% - ը, իսկ մնացածների պաշտոնները  կամ պետք է իջեցնեն, կամ կրճատեն։

Անձամբ ինձ համար շատ հասկանալի է այդ նոր բարեփոխումների բուն փիլիսոփայությունը։ Կա գիտության ոլորտի զարգացման նպատակ, բայց կա նաև դրա դեգրադացման նպատակ։ Ներկայում գործում է գիտության դեգրադացման փիլիսոփայությունը։ Խորհրդային Միության փլուզումից հետո, երբ բոլորը հրաժարվեցին, այսպես կոչված, "Կրեմլյան" ու "տոտալիտար" համակարգից, Հայաստանի գիտությունը, չգիտես ինչու, չդարձավ ավելի ուժեղ ու հզոր։ Ընդհակառակը, սկսվել է և գիտության, և արտադրության, և տնտեսության մասշտաբային դեգրադացիա։ Գրեթե ամբողջությամբ կորել է խոշոր արդյունաբերությունը։ Մինչդեռ, Հայաստանը ժամանակին զարգացած արդյունաբերական հանրապետություն էր՝ զիջելով միայն Ռուսաստանին և Ուկրաինային։ Հանրապետությունում հաջողությամբ իրենց գործունեությունն են ծավալել տարածաշրջանում միակ ատոմակայանը և խոշոր արտադրական միավորումներ, ինչպիսիք են <Հրազդանմաշը>, <Նաիրիտը>, < Մարսը> և այլն: Սակայն 1990-ականների սկզբին սկսեցին հանրային գիտակցության մեջ ներդնել այն միտքը, որ "փոքր Հայաստանին խոշոր արդյունաբերություն պետք չէ", ինչը չի կարելի բնութագրել այլ կերպ, քան տնտեսական զարգացումը զսպելու քաղաքականություն։ Արդյունքում՝ մենք կորցրեցինք մեր ողջ խոշոր արդյունաբերության 40-60% - ը: Թանկարժեք սարքավորումները ոչնչի դիմաց վաճառվեցին հարևան երկրներին։ Հիմա հերթը, ըստ ամենայնի, հասել է գիտությանը, կրթությանը և մշակույթին ։ Այսինքն, դատելով նոր բարեփոխումներից, խնդիր է դրված ոչ թե զարգացնել դրանք, այլ դեգրադացնել այն աստիճանի, որ նվազագույնի հասցվի կամ ընդհանրապես փակվի ։

Նախկինում ակադեմիայի համակարգում աշխատում էր 7 հազար գիտաշխատող, այժմ մնացել է 3,5 հազար: Հետաքրքիր է, որ մեր շատ ընդունակ գիտնականներ այն ժամանակ լքեցին երկիրը և այսօր աշխատում են արտասահմանյան լուրջ գիտական կենտրոններում: Սա նշանակում է, որ նրանք պահանջված էին և բարձր որակավորում ունեին։ Հայաստանի համար դա շատ մեծ կորուստ է։ Դեգրադացման փիլիսոփայության շրջանակում խնդիր է դրվում հրաժարվել խորհրդային ամեն ինչից՝ արևմտաեվրոպական մոդելներին անցնելու համար։ Առաջին հայացքից թվում է, թե Հայաստանն ընտրել է արևմտյան մոդելներին անցնելու ուղին, բայց, գործնականում, ցավոք, դա միայն հանգեցնում է այն ամենի ոչնչացմանը, ինչ ձեռք է բերվել։

Մասնավորապես, վաղուց բարձրանում է Ակադեմիայի լուծարման և նրա հետազոտական ինստիտուտները համալսարանների իրավասությանը հանձնելու հարցը: Անհասկանալի է միայն, թե դա ինչպես կանդրադառնա գիտության և գիտական մշակումների ֆինանսավորման վրա։ Գիտության ֆինանսավորման տեսակարար կշիռը մեր երկրի ՀՆԱ-ում կազմում է, միջինում, 0,25-0,3%:

Այսպիսով, մեր գիտության ֆինանսավորումն իրականացվում է 3-4 անգամ ավելի քիչ, քան ընդունված է միջազգային պրակտիկայում՝ միջին հաշվով: Ինչպես հայտնի է, այն երկրներում, որտեղ ՀՆԱ-ի ֆինանսավորման ծավալները 1% - ից պակաս են, գիտությունը դրանցում չի զարգանում, այլ, պարզապես, գոյատևում է։ Եվրոպական երկրներում, օրինակ, այս ցուցանիշը կազմում է ՀՆԱ - ի 3-4% - ը, իսկ Ճապոնիայում և Իսրայելում՝ 5-6%: Այսօր խիստ անբավարար ֆինանսավորման այս պայմաններում մեզ առաջարկվում է ներդնել գիտնականների ատեստավորման նոր բարձրացված չափանիշներ, ինչը, իմ կարծիքով, կհանգեցնի գիտաշխատողների թվի էլ ավելի կրճատման։ Փաստորեն, գիտնականներից պահանջում են առավելագույն արգասիք՝ նվազագույն աշխատավարձի դիմաց: Հետաքրքիր է տեսնել, թե արդյոք կան գիտելիքների և հմտությունների նույնքան խիստ պահանջներ պետական ծառայողների, տարբեր մակարդակների պաշտոնյաների, նախարարների և նրանց տեղակալների նկատմամբ: Ում կողմից և ինչպես է իրականացվում նրանց մասնագիտական իրավասությունների մակարդակի ատեստավորումը: Այս բարեփոխումների էությունը, դրանց վերջնական նպատակը մինչև վերջ հասկանալի բացատրելու փոխարեն, իշխանությունները հպանցիկ փորձում են "լուծել" մեր երկրում կրթության և գիտության զարգացման բարդագույն հարցը։

 

- Գիտնականները, մասնավորապես, բարձրացնում են երկրում աշխարհագրական եւ հեղինակային բազմազանություն հասկացության կիրառման պահանջների հարցը, որի էությունը, եթե ես ճիշտ եմ հասկանում, արտասահմանից համախմբագիրների ներգրավումն է հայկական գիտական հրատարակություններում, որոնց հսկայական աշխատավարձը կարող է հանգեցնել հրատարակության սնանկացմանը:

 

- Այո, նման պահանջ իսկապես կա։ Քանի որ նոր պահանջները տարածվելու են ոչ միայն գիտնականների, այլև գիտական հրատարակությունների վրա, վերջիններս պետք է ընդգրկվեն միջազգային գիտական ինդեքսավորման համակարգերում, իսկ դրա համար անհրաժեշտ է, որ ամսագրերի խմբագրական կոլեգիաների անդամների առնվազն 30-40% - ը կազմված լինեն օտարերկրյա հայտնի գիտնականներից: Նրանց խնդիրն է լինելու նյութերի հրապարակումը ոչ միայն հայերեն, այլև օտար լեզուներով։ Այսինքն, եթե ցանկանում եք դառնալ գիտական ամսագրերի միջազգային ցանցի մաս, ապա պետք է կատարեք այդ ցանցի պահանջները: Իհարկե, կարելի է Սփյուռքի ներկայացուցիչներին ներգրավել այս գործընթացին, ի դեպ, մենք հաճախ այդպես էլ անում ենք, բայց դա հարցի միայն մասնակի լուծում է։

Մեր երկրում հրատարակվում է մոտ 10 միջազգայնորեն ճանաչված գիտական պարբերական ՝ մաթեմատիկայի, աստղաֆիզիկայի, ֆիզիկայի և  այլ հիմնարար և տեխնիկական գիտությունների վերաբերյալ: Հումանիտար գիտությունների ոլորտում, ինչպես արդեն նշեցի, առայժմ կա միայն մեկ ամսագիր ողջ երկրի համար ՝ "Wisdom" - ը, որը հրատարակվում է Հայկական մանկավարժական համալսարանում ։ Հետաքրքրական է նաև այն, որ արտասահմանյան ցանցերում իրենց գիտական հոդվածները հրապարակելու համար գիտնականներն իրենց գրպանից պետք է վճարեն պատկառելի գումար՝ մինչև 1500 դոլար, և դա՝ 500 դոլար աշխատավարձի դեպքում: Եթե ցանկանում եք իսկապես սկսել գիտության զարգացման գործընթաց, զարգացրեք հիմնադրամների համակարգ, որոնք, ի թիվս այլ հարցերի, կարող են զբաղվել հայ գիտնականների գիտական լուրջ աշխատությունների մասնագիտական թարգմանությամբ օտար լեզուների: Մենք ունենք լավ գիտնականներ ՝ հրաշալի աշխատանքներով, բայց անգլերեն պատշաճ թարգմանության բացակայությունը նրանց թույլ չի տալիս ներկայացնել իրենց աշխատանքները միջազգային հարթակներում, իսկ այդ խնդրի լուծմամբ պետք է զբաղվել համապատասխան պետական մակարդակով, ինչպես դա անում են Ադրբեջանում, օրինակ։ Վերջերս իմ գործընկերներից մեկը նկատեց, որ եվրոպական երկրների գրախանութներում կարելի է տեսնել շատ ադրբեջանական գրականություն, այդ թվում՝ նաև գիտական, թարգմանված անգլերեն և այլ լեզուներով, իսկ ահա հայերենից թարգմանություններ գրեթե չկան:

Նկատեմ, որ հումանիտար գիտությունների ոլորտում գիտական տեքստի օտար լեզուներով թարգմանելը, ասենք, փիլիսոփայությունից կամ հայագիտությունից, շատ ավելի բարդ է, քան ֆիզիկայում կամ մաթեմատիկայում ՝ բազմաթիվ բանաձևերով ու աղյուսակներով:

 

- Իսկ արդյո՞ք մտավախություններ չկան մտավոր սեփականությունը գողանալու հնարավորությունների առնչությամբ: Չէ որ՝ նույն համախմբագիրը կարող է "իրազեկել" Արեւմուտքի իր գործընկերներին Հայաստանում հետաքրքիր գիտական մշակման մասին, որը որոշ փոփոխություններով կարող է արագ գրանցվել միջազգային արտոնագրային կառույցներում։

 

- Մտավոր սեփականության պաշտպանության խնդիրը միշտ էլ եղել է։ Արևմտյան առաջատար կենտրոնները ՝ ի դեմս միջազգային խոշոր գիտական կոնցեռնների, վաղուց հետապնդում են հենց այդ նպատակները ։ Բանն այն է, որ մտավոր սեփականության ոլորտում նույնպես սուր մրցակցային պայքար է ընթանում, որում գոյատևում են խոշոր շնաձկները, որոնք չեն խորշում, այսպես կոչված, "գիտական լրտեսությունից": Տվյալ դեպքում խոսքը գլոբալ մրցակցային պայքարի մասին է, ճիշտ այնպես, ինչպես դա տեղի է ունենում տնտեսությունում կամ քաղաքականությունում։ Երբ նրանք տեսնում են հետաքրքիր գաղափար, նրանք անմիջապես կամ գնում են այն, կամ հրավիրում են դրա հեղինակին իրենց մոտ աշխատանքի:

 

- Դե՝ լավ, իսկ Հայաստանի իշխանությունները չե՞ն տեսնում այդ բոլոր վտանգները:

 

- Կարծում եմ՝ չեն տեսնում։ Բայց, ամենայն հավանականությամբ, փորձ է արվում ազգային մակարդակ տեղափոխել այն ամենը, ինչը տարիներ շարունակ մշակվել է Արևմուտքում։ Ինչու՞ նորից հեծանիվ հորինել, երբ նրանք առաջարկում են կիրառել իրենց պատրաստի մոդելները: Նաեւ խոստանում են ինչ-որ լրացուցիչ ֆինանսավորում տալ դրա համար: Կոպիտ ասած՝ ամեն ինչ վաճառվում և գնվում է այս աշխարհում:

 

Շնորհակալություն հարցազրույցի համար

ԱՎԵԼԱՑՆԵԼ ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Ներմուծեք թվանշաններն     

Նորություններ
Ընդդիմադիր․ Հայաստանի քարտեզը չի կարող ամբողջական համարվել, քանի դեռ ադրբեջանական զորքը գտնվում է մեր ինքնիշխան տարածքումԸնդդիմադիր․ Հայաստանի քարտեզը չի կարող ամբողջական համարվել, քանի դեռ ադրբեջանական զորքը գտնվում է մեր ինքնիշխան տարածքում
ԿԳՄՍ նախարար. Կրթական համակարգը պետք է զբաղվի նաև երիտասարդների պատրաստմամբ ինքնուրույն որոշումների կայացմանըԿԳՄՍ նախարար. Կրթական համակարգը պետք է զբաղվի նաև երիտասարդների պատրաստմամբ ինքնուրույն որոշումների կայացմանը
Վարչապետ․ այսօր հայկական պետությունն իր տրանսֆորմացիայի փուլն է ապրումՎարչապետ․ այսօր հայկական պետությունն իր տրանսֆորմացիայի փուլն է ապրում
Փաշինյան․ «ՀՀ վարչապետի գավաթ» մրցաշարի նպատակներից է առողջ և ազնիվ մրցակցությունը երեխաների շրջանում խթանելըՓաշինյան․ «ՀՀ վարչապետի գավաթ» մրցաշարի նպատակներից է առողջ և ազնիվ մրցակցությունը երեխաների շրջանում խթանելը
Տիգրան Աբրահամյան․ Զինվորականի համազգեստը, ուսադիրները, պատիվը խայտառակ անողները դարձել են բանակի դեմքն ու հրաման տվողներըՏիգրան Աբրահամյան․ Զինվորականի համազգեստը, ուսադիրները, պատիվը խայտառակ անողները դարձել են բանակի դեմքն ու հրաման տվողները
Աբովյան համայնքին է վերադարձվել Հատիս փողոցում գտնվող հողամասըԱբովյան համայնքին է վերադարձվել Հատիս փողոցում գտնվող հողամասը
ԱՄՆ-ում Հայաստանի դեսպանը ներկա է գտնվել «MELANIA: The Series» վավերագրական շարքի պրեմիերայինԱՄՆ-ում Հայաստանի դեսպանը ներկա է գտնվել «MELANIA: The Series» վավերագրական շարքի պրեմիերային
"Մայր Հայաստան" կուսակցության առաջնորդը ՀՀ վարչապետին առաջարկել է Ազգային ժողովի արտահերթ ընտրություններ անցկացնել
ՆԳՆ․ Դիմում ներկայացրած ՀՀ քաղաքացիներն արդեն ստանում են նոր սերնդի կենսաչափական անձնագրերըՆԳՆ․ Դիմում ներկայացրած ՀՀ քաղաքացիներն արդեն ստանում են նոր սերնդի կենսաչափական անձնագրերը
Հայաստանում կրկին անձրևոտ կլինի. օդերևութաբանների կանխատեսումըՀայաստանում կրկին անձրևոտ կլինի. օդերևութաբանների կանխատեսումը
Երևանի Ռուսական արվեստի թանգարանը 42 տարեկան էԵրևանի Ռուսական արվեստի թանգարանը 42 տարեկան է
Վանաձորում խոշոր ավտովթարի հետևանքով 5 մարդ է տուժելՎանաձորում խոշոր ավտովթարի հետևանքով 5 մարդ է տուժել
Թվային լուծումներ արտարժույթի շուկայում․ IDBank-ը և Rate.Trading-ը՝ DigiTec 2026-ինԹվային լուծումներ արտարժույթի շուկայում․ IDBank-ը և Rate.Trading-ը՝ DigiTec 2026-ին
Թվային լուծումներ՝ մեկ էկոհամակարգում․ IDBank-ը՝ DigiTec 2026-ում               Թվային լուծումներ՝ մեկ էկոհամակարգում․ IDBank-ը՝ DigiTec 2026-ում            
ՆԳՆ. ՆԳՆ առաջնահերթություններից մեկն անչափահասների դեմ հանցագործությունների կանխարգելումն ու նրանց իրավունքների պաշտպանությունն էՆԳՆ. ՆԳՆ առաջնահերթություններից մեկն անչափահասների դեմ հանցագործությունների կանխարգելումն ու նրանց իրավունքների պաշտպանությունն է
Հայաստանի իշխանությունները եւս 1 տարով երկարաձգում են սահմանամերձ շրջանների բնակիչների կոմունալ ծախսերի մասնակի փոխհատուցման ծրագիրըՀայաստանի իշխանությունները եւս 1 տարով երկարաձգում են սահմանամերձ շրջանների բնակիչների կոմունալ ծախսերի մասնակի փոխհատուցման ծրագիրը
Հայաստանում առաջարկվում է բանակից տարկետում ստացած օտարերկրյա առաջատար բուհերի ուսանողների եւ ասպիրանտների զորակոչային տարիքային շեմը բարձրացնել մինչեւ 32 տարեկանըՀայաստանում առաջարկվում է բանակից տարկետում ստացած օտարերկրյա առաջատար բուհերի ուսանողների եւ ասպիրանտների զորակոչային տարիքային շեմը բարձրացնել մինչեւ 32 տարեկանը
Սամվել Կարապետյան․ Ընդդիմությունը Փաշինյանին իշխանությունից կհեռացնի առանց որևէ գործարքիՍամվել Կարապետյան․ Ընդդիմությունը Փաշինյանին իշխանությունից կհեռացնի առանց որևէ գործարքի
"Արցախ" միությունը պահանջել է փոխել արցախցիների անձնագրերի "ծննդավայր" դաշտում "Ադրբեջան" նշում նախատեսող օրենքը
Զախարովա․ Ոչ Բաքուն, ոչ Երևանը հետ չեն կանչել 2020 թվականի եռակողմ պայմանավորվածությունների ներքո դրված ստորագրություններըԶախարովա․ Ոչ Բաքուն, ոչ Երևանը հետ չեն կանչել 2020 թվականի եռակողմ պայմանավորվածությունների ներքո դրված ստորագրությունները
Մի խումբ ուսուցիչներ բողոքի ակցիա են անցկացրել ԿԳՄՍՆ մոտ՝ ատեստավորման նոր կանոնների պատճառովՄի խումբ ուսուցիչներ բողոքի ակցիա են անցկացրել ԿԳՄՍՆ մոտ՝ ատեստավորման նոր կանոնների պատճառով
Հայաստանը հետաքրքրված է մշակութային հաստատությունների կառավարման Շվեդիայի փորձովՀայաստանը հետաքրքրված է մշակութային հաստատությունների կառավարման Շվեդիայի փորձով
Վահան Հունանյանը գլխավորել է Հայաստանի դեսպանությունը ԼեհաստանումՎահան Հունանյանը գլխավորել է Հայաստանի դեսպանությունը Լեհաստանում
Սևանա լճում սիգի ընդհանուր պաշարը մեկ տարում աճել է 25.6% - ովՍևանա լճում սիգի ընդհանուր պաշարը մեկ տարում աճել է 25.6% - ով
Հայաստանի նախագահը Սամվել Մկրտչյանին նշանակել է ՌԴ-ում երկրի նոր դեսպանՀայաստանի նախագահը Սամվել Մկրտչյանին նշանակել է ՌԴ-ում երկրի նոր դեսպան
Լևոն Տեր-Պետրոսյանն արձագանքել է լրագրողուհու հասցեին Փաշինյանի հարձակումներին և գոհունակություն հայտնել ՀԺՄ հայտարարության առնչությամբԼևոն Տեր-Պետրոսյանն արձագանքել է լրագրողուհու հասցեին Փաշինյանի հարձակումներին և գոհունակություն հայտնել ՀԺՄ հայտարարության առնչությամբ
Հայաստանի վարչապետ․ մենք առաջարկում ենք կոնֆլիկտի ԴՆԹ-ն փոխարինել խաղաղության, զարգացման, բարեկեցության ազատության և անկախության ԴՆԹ-ովՀայաստանի վարչապետ․ մենք առաջարկում ենք կոնֆլիկտի ԴՆԹ-ն փոխարինել խաղաղության, զարգացման, բարեկեցության ազատության և անկախության ԴՆԹ-ով
Հայկական կողմը ցավակցություն է հայտնել Թբիլիսիում պայթյունի հետևանքով զոհվածների ընտանիքներինՀայկական կողմը ցավակցություն է հայտնել Թբիլիսիում պայթյունի հետևանքով զոհվածների ընտանիքներին
Փաշինյանը հայտարարեց, որ Հայաստանի նոր Սահմանադրության նախագիծը կհրապարակվի նոյեմբերի 23-ինՓաշինյանը հայտարարեց, որ Հայաստանի նոր Սահմանադրության նախագիծը կհրապարակվի նոյեմբերի 23-ին
Բաքվում պահվող հայ գերիները դարձել են Նիցցայի պատվավոր քաղաքացիներԲաքվում պահվող հայ գերիները դարձել են Նիցցայի պատվավոր քաղաքացիներ
Հայաստանի ԿԳՄՍ նախարարն միջազգային գործընկերների հետ քննարկել է հանրապետությունում մարմնամարզության Եվրոպայի առաջնության նախապատրաստումըՀայաստանի ԿԳՄՍ նախարարն միջազգային գործընկերների հետ քննարկել է հանրապետությունում մարմնամարզության Եվրոպայի առաջնության նախապատրաստումը
Հայաստանն ու Գերմանիան ճշտեցին ժամերը երկկողմ համագործակցության օրակարգի շուրջՀայաստանն ու Գերմանիան ճշտեցին ժամերը երկկողմ համագործակցության օրակարգի շուրջ
Տիգրան Աբրահամյան․ ընդդիմությունը չի վախենում ճնշումից և թույլ չի տա «Ալիևյան Սահմանադրության» ընդունումըՏիգրան Աբրահամյան․ ընդդիմությունը չի վախենում ճնշումից և թույլ չի տա «Ալիևյան Սահմանադրության» ընդունումը
Քաղցը որպես զենք օգտագործելը ցեղասպանություն է. ամերիկացի կոնգրեսականը՝ Արցախի շրջափակման մասինՔաղցը որպես զենք օգտագործելը ցեղասպանություն է. ամերիկացի կոնգրեսականը՝ Արցախի շրջափակման մասին
Հայաստանի փոխվարչապետը և Չեխիայի դեսպանը նշում են մի շարք համատեղ ծրագրերի իրականացման առաջընթացըՀայաստանի փոխվարչապետը և Չեխիայի դեսպանը նշում են մի շարք համատեղ ծրագրերի իրականացման առաջընթացը
Լևոն Քոչարյանն արձագանքել է Փաշինյանի՝ լրագրողուհու հասցեին հնչեցրած վիրավորանքներինԼևոն Քոչարյանն արձագանքել է Փաշինյանի՝ լրագրողուհու հասցեին հնչեցրած վիրավորանքներին
Գերմանիայի ԱԳՆ-ում ամփոփել են Վադեֆուլի այցը ՀայաստանԳերմանիայի ԱԳՆ-ում ամփոփել են Վադեֆուլի այցը Հայաստան
Կենսաթոշակառուների ծախսերի մասնակի փոխհատուցման ծրագիրը կարող է երկարաձգվել երեք տարովԿենսաթոշակառուների ծախսերի մասնակի փոխհատուցման ծրագիրը կարող է երկարաձգվել երեք տարով
Հայաստանի Անվտանգության խորհրդի քարտուղարը Էստոնիայի դեսպանի հետ քննարկել է երկկողմ համագործակցության խորացման հարցերըՀայաստանի Անվտանգության խորհրդի քարտուղարը Էստոնիայի դեսպանի հետ քննարկել է երկկողմ համագործակցության խորացման հարցերը
Երևանի Հաղթանակի զբոսայգում կհայտնվի հիշատակի անկյուն՝ նվիրված Ալբերտ Հովհաննիսյանին և 44-օրյա պատերազմի մյուս զոհված հերոսներինԵրևանի Հաղթանակի զբոսայգում կհայտնվի հիշատակի անկյուն՝ նվիրված Ալբերտ Հովհաննիսյանին և 44-օրյա պատերազմի մյուս զոհված հերոսներին
IODA-ն կոչ է անում Հայաստանի կառավարությանը դադարեցնել օրենքը որպես ընդդիմության դեմ քաղաքական գործիք օգտագործելըIODA-ն կոչ է անում Հայաստանի կառավարությանը դադարեցնել օրենքը որպես ընդդիմության դեմ քաղաքական գործիք օգտագործելը
Հայաստանում կարևորում են անհետ կորած անձանց միասնական ռեգիստրի ձևավորումն ու վարումըՀայաստանում կարևորում են անհետ կորած անձանց միասնական ռեգիստրի ձևավորումն ու վարումը
Տիգրան Բալայանն ավարտում է դիվանագիտական առաքելությունը ԲելգիայումՏիգրան Բալայանն ավարտում է դիվանագիտական առաքելությունը Բելգիայում
Լեբեդևը Երևանի և Բաքվի՝ ԱՊՀ-ում նախագահելու ցանկությունը դրական փոփոխություն է անվանելԼեբեդևը Երևանի և Բաքվի՝ ԱՊՀ-ում նախագահելու ցանկությունը դրական փոփոխություն է անվանել
Միգրացիայի և քաղաքացիության ծառայությունում «պարզաբանել են», թե ինչու է Արցախից փախստականների համար որպես ծննդավայր նշվում ԱդրբեջանըՄիգրացիայի և քաղաքացիության ծառայությունում «պարզաբանել են», թե ինչու է Արցախից փախստականների համար որպես ծննդավայր նշվում Ադրբեջանը
ՆԳ նախարարն Ռեյկյավիկում քննարկել է մի շարք պետությունների հետ համագործակցության հնարավորություններըՆԳ նախարարն Ռեյկյավիկում քննարկել է մի շարք պետությունների հետ համագործակցության հնարավորությունները
Երևանում կայացել է Հայաստան-Եվրամիություն գործընկերության կոմիտեի 7-րդ նիստըԵրևանում կայացել է Հայաստան-Եվրամիություն գործընկերության կոմիտեի 7-րդ նիստը
Նարեկ Կարապետյան․ հայրենիքից նույնիսկ մեկ կոպեկ գողացողներին պետք է պատժել այնպես, ինչպես պատժում են երեխաներինՆարեկ Կարապետյան․ հայրենիքից նույնիսկ մեկ կոպեկ գողացողներին պետք է պատժել այնպես, ինչպես պատժում են երեխաներին
ՀԺՄ-ը հանդես է եկել հայտարարությամբ վարչապետի մամուլի ասուլիսի ժամանակ լրագրողի հետ տեղի ունեցած միջադեպի առնչությամբՀԺՄ-ը հանդես է եկել հայտարարությամբ վարչապետի մամուլի ասուլիսի ժամանակ լրագրողի հետ տեղի ունեցած միջադեպի առնչությամբ
2027 թվականից Ա. Աբրահամյանի անվան Ռուսական արվեստի թանգարանում կհայտնվի սեփական վերականգնման արվեստանոցը2027 թվականից Ա. Աբրահամյանի անվան Ռուսական արվեստի թանգարանում կհայտնվի սեփական վերականգնման արվեստանոցը
Հաքան Ֆիդան. Թուրքիան շարունակում է կատարել աշխատանքի իր մասը Բաքվի և Երևանի միջև խաղաղության պայմանագրի շուտափույթ ստորագրման համարՀաքան Ֆիդան. Թուրքիան շարունակում է կատարել աշխատանքի իր մասը Բաքվի և Երևանի միջև խաղաղության պայմանագրի շուտափույթ ստորագրման համար
Նախկին պատգամավորը՝ Փաշինյանի հայտարարության մասին․ ակնհայտորեն բռնաճնշումների նոր փուլ է սպասվում, որն ավանդաբար ուղեկցվում է ազատազրկումներով և խայտառակ արշավներովՆախկին պատգամավորը՝ Փաշինյանի հայտարարության մասին․ ակնհայտորեն բռնաճնշումների նոր փուլ է սպասվում, որն ավանդաբար ուղեկցվում է ազատազրկումներով և խայտառակ արշավներով
Հայաստանի ՆԳ փոխնախարարը ավստրիացի գործընկերների հետ քննարկել է երկկողմ հարաբերությունների զարգացման հեռանկարներըՀայաստանի ՆԳ փոխնախարարը ավստրիացի գործընկերների հետ քննարկել է երկկողմ հարաբերությունների զարգացման հեռանկարները
Պուտինը, Թրամփը եւ Սի  Ծինփինը խաղաղության մասին համատեղ հռչակագիր են ընդունել՝ Շենժենում կայացած հանդիպման արդյունքումՊուտինը, Թրամփը եւ Սի  Ծինփինը խաղաղության մասին համատեղ հռչակագիր են ընդունել՝ Շենժենում կայացած հանդիպման արդյունքում
ՀԱԿ փոխնախագահը հանդես է եկել  Փաշինյանին ուղղված հակաառաջարկով՝ ՀՀ նոր սահմանադրության հարցովՀԱԿ փոխնախագահը հանդես է եկել  Փաշինյանին ուղղված հակաառաջարկով՝ ՀՀ նոր սահմանադրության հարցով
Բագրատ արքեպիսկոպոսը կմնա տնային կալանքի տակԲագրատ արքեպիսկոպոսը կմնա տնային կալանքի տակ
Լրագրողական կազմակերպությունները պահանջել են հետ կանչել ՀՀ արդարադատության նախարարության՝ վիրավորանքի եւ զրպարտության համար փոխհատուցման նվազագույն շեմ սահմանող օրինագիծըԼրագրողական կազմակերպությունները պահանջել են հետ կանչել ՀՀ արդարադատության նախարարության՝ վիրավորանքի եւ զրպարտության համար փոխհատուցման նվազագույն շեմ սահմանող օրինագիծը
Փաշինյանը կմասնակցի G20 գագաթնաժողովինՓաշինյանը կմասնակցի G20 գագաթնաժողովին
ԱԺ պատգամավոր․ ԱՀԿ հետ ձևավորված տևական համագործակցությունն ավելի է սերտանումԱԺ պատգամավոր․ ԱՀԿ հետ ձևավորված տևական համագործակցությունն ավելի է սերտանում
Հայաստանն ու Իտալիան ստորագրել են  պաշտպանական համագործակցության 2027թվականի ծրագիրըՀայաստանն ու Իտալիան ստորագրել են  պաշտպանական համագործակցության 2027թվականի ծրագիրը
Կարդալ ավելին



Մեկնաբանվողներ
Հայաստանն ու Գերմանիան պաշտպանության հարցերով խորհրդակցություններ են անցկացրելՀայաստանն ու Գերմանիան պաշտպանության հարցերով խորհրդակցություններ են անցկացրել
Հայաստանը ցանկանում է 2029 թվականին ընդունել COP-34-ըՀայաստանը ցանկանում է 2029 թվականին ընդունել COP-34-ը
Խոսնակ․ Հայաստանը Ղարաբաղի հարցում երբեք չի դիմել ՀԱՊԿ-ինԽոսնակ․ Հայաստանը Ղարաբաղի հարցում երբեք չի դիմել ՀԱՊԿ-ին
Լավրով․ Հայաստանին չեն վռնդի ՀԱՊԿ-ից  Լավրով․ Հայաստանին չեն վռնդի ՀԱՊԿ-ից  
Դրմեյան. ՄԻԵԴ-ը մերժել է Ադրբեջանի վերաքննիչ բողոքը Արցախի պաշտպանության բանակի մայոր Հայկ Թորոյանի գործովԴրմեյան. ՄԻԵԴ-ը մերժել է Ադրբեջանի վերաքննիչ բողոքը Արցախի պաշտպանության բանակի մայոր Հայկ Թորոյանի գործով
«Ուժեղ Հայաստան». Խորհրդարանում ծեծկռտուքը կազմակերպվել էր՝ հասարակության ուշադրությունը Փաշինյանի ձախողված արտաքին քաղաքականությունից շեղելու նպատակով«Ուժեղ Հայաստան». Խորհրդարանում ծեծկռտուքը կազմակերպվել էր՝ հասարակության ուշադրությունը Փաշինյանի ձախողված արտաքին քաղաքականությունից շեղելու նպատակով
Զախարովան մեկնաբանել է Զախարովան մեկնաբանել է "իվանների" մասին Շիրակի մարզպետի աղմկահարույց գրառումը
Նիկոլայ Բորդյուժան առաջարկեց Հայաստանին հեռացնել ՀԱՊԿ-իցՆիկոլայ Բորդյուժան առաջարկեց Հայաստանին հեռացնել ՀԱՊԿ-ից
Վիեննայի միջազգային փառատոնին Արցախի մշակութային համույթների մասնակցությունը չեղարկվել է մի քանի դեսպանատների միջամտությունից հետոՎիեննայի միջազգային փառատոնին Արցախի մշակութային համույթների մասնակցությունը չեղարկվել է մի քանի դեսպանատների միջամտությունից հետո
Փորձագետ. Հայաստանին ժամանակն է հրաժարվել անորոշությունից և ընտրություն կատարել Արևմուտքի ու Արևելքի միջևՓորձագետ. Հայաստանին ժամանակն է հրաժարվել անորոշությունից և ընտրություն կատարել Արևմուտքի ու Արևելքի միջև
Հայաստանի ԱԳՄԱ նախարարը մեկնաբանել է երկրի վերադարձը ՀԱՊԿ շրջանակներում աշխատանքներինՀայաստանի ԱԳՄԱ նախարարը մեկնաբանել է երկրի վերադարձը ՀԱՊԿ շրջանակներում աշխատանքներին
Արցախի Հանրային խորհուրդը վրդովմունք է հայտնել ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի վարքագծի վերաբերյալԱրցախի Հանրային խորհուրդը վրդովմունք է հայտնել ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի վարքագծի վերաբերյալ
Լուկաշենկոն կոչ արեց Հայաստանին ստանձնել ԱՊՀ նախագահությունը 2029 թվականինԼուկաշենկոն կոչ արեց Հայաստանին ստանձնել ԱՊՀ նախագահությունը 2029 թվականին
Դմիտրի Մեդվեդևը կանխատեսել էր Հայաստանի համար Ուկրաինայի նման ճակատագիր՝ երկրի արտաքին քաղաքականության փոփոխության ֆոնինԴմիտրի Մեդվեդևը կանխատեսել էր Հայաստանի համար Ուկրաինայի նման ճակատագիր՝ երկրի արտաքին քաղաքականության փոփոխության ֆոնին
ՌԴ Անվտանգության խորհուրդ․ Հայաստանում ցանկանում են ստիպել ռուս սեփականատերերին ազատվել ակտիվներիցՌԴ Անվտանգության խորհուրդ․ Հայաստանում ցանկանում են ստիպել ռուս սեփականատերերին ազատվել ակտիվներից