Պատժիչ գործողությունները կարող են խաթարել Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության համաձայնագրի հասնելուն ուղղված ջանքերը. Կանադայի դեսպան

Արմինֆո.Կանադան և նրա դաշնակիցները քննարկել են Ադրբեջանի դեմ պատժամիջոցներ սահմանելու հարցը՝ անցյալ ամիս անջատված Լեռնային Ղարաբաղ նրա ռազմական ներխուժման համար, որը հրահրեց ավելի քան 100 000 էթնիկ հայերի զանգվածային արտագաղթը հարևան Հայաստան: Այդ մասին ՀՀ-ում Կանադայի նորանշանակ դեսպան Էնդրյու Թըրները հաղորդել է Համայնքների պալատի արտաքին գործերի և միջազգային զարգացման կոմիտեին:

"Անշուշտ, քննարկումներ եղել են... շարունակվում էին բանավեճերն այն մասին, թե երբ առավել նպատակահարմար կլիներ օգտագործել այդ գործիքը", - ասել է Հայաստանում Կանադայի նորանշանակ դեսպան Էնդրյու Թըրները՝ ի պատասխան ԺԴԿ-ի արտաքին քաղաքական քննադատ Հիզեր Մաքֆերսոնի հարցերին։

Ելույթ ունենալով Երևանից հեռակոնֆերանսի ձեւաչափով՝ Թըրները նաև հայտարարել է, թե կա վտանգ, որ պատժիչ գործողությունները կարող են խաթարել Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության համաձայնագրի հասնելուն ուղղված ջանքերը: "Հենց հիմա պատժամիջոցների իրականացումը կարող է խաթարել խաղաղության հաստատմանն ուղղված ընթացիկ ջանքերը", - ասել է նա:

"Թեեւ մենք չենք տեսել, որ ինչ-որ մեկը գնա պատժամիջոցների ճանապարհով, մենք տեսել ենք հայտարարություններ, օրինակ, Ֆրանսիայից ռազմական աջակցության հնարավորության մասին, եւ դա ստիպել է Ադրբեջանին հրաժարվել ծրագրված միջազգային հանդիպումներից եւ քննարկումներից, որոնք կարող էին նպաստել խաղաղ գործընթացի առաջ մղմանը", - հավելել է նա:

Պատգամավոր Սամիր Զուբերին էլ հարցրել է, թե արդյոք Հայաստանը դիմել է Ադրբեջանի դեմ պատժամիջոցներ կիրառելու խնդրանքով։ "Ոչ: Ներկայումս Հայաստանի ներսում էլ կա տարակարծություն պատժամիջոցների կիրառման հարցի շուրջ։ Մենք լսել ենք աջակցության եւ կոնկրետ քայլերի մասին կոչեր, սակայն կա հստակ ըմբռնում, որ հիմնական ուշադրությունը պետք է կենտրոնացվի համաձայնեցված խաղաղության պայմանագրի ձեռք բերման վրա", - պատասխանել է Թըրները։

Թըրների ցուցմունքները հնչել են մի քանի օր անց՝ այն բանից հետո, երբ արտգործնախարար Մելանի Ժոլին այցելեց Հայաստան՝ պաշտոնապես բացելու Կանադայի դեսպանատունը: Իր այցի ընթացքում պատժամիջոցների հեռանկարների մասին լրագրողների հարցին Ջոլին պատասխանել է, որ "ամեն ինչ քննարկվում է", ինչը քննադատության է արժանացել Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարության կողմից:

CBC կայքում զետեղված հաղորդագրության մեջ նշվում է, որ մինչև սեպտեմբերյան ռազմական հրետակոծությունը Լեռնային Ղարաբաղում բնակչության մեծամասնությունը էթնիկ հայեր էին: Խորհրդային Միության փլուզումից հետո Ադրբեջանն ու Հայաստանը երկու պատերազմ են մղել մի տարածաշրջանի համար, որը միջազգային իրավունքով ճանաչվել է Ադրբեջանի մաս, բայց դե ֆակտո ունի էթնիկ հայերի կառավարություն:

Թըրները նաեւ նշել է, թե Օտտավան Ադրբեջանին հաղորդել է, որ պետք է երաշխավորված լինի Լեռնային Ղարաբաղը լքած փախստականների վերադարձի իրավունքը: Կանադան այս կապակցությամբ ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների խորհրդում ստորագրել է մի քանի երկրների հռչակագիր: Չնայած Ադրբեջանը բազմիցս հայտարարել է, որ փախստականները կարող են վերադառնալ, փորձագետներից մեկը խորհրդարանական կոմիտեին հաղորդել է, որ փախստականներից քչերը, ամենայն հավանականությամբ, կօգտվեն այդ առաջարկից:

"Հայաստանի ողջ տարածքում սփռված տեղահանված անձանց հետ իմ հանդիպումներում ես չեմ հանդիպել որևէ մարդու, ով դիտարկում է մոտ ապագայում Լեռնային Ղարաբաղ վերադառնալու հնարավորությունը: Նրանք չեն վստահում Ադրբեջանի կառավարմանը և չափազանց վախենում են վերադառնալ", - ասել է Միջազգային ճգնաժամային խմբի ավագ վերլուծաբան Օլեսյա Վարդանյանը։

Վարդանյանն ասել է, որ Ադրբեջանը կարող էր որոշակի վստահություն ստեղծել ՝ թույլ տալով տեղահանված փախստականներին գոնե այցելել իրենց տները և զոհված ընտանիքների անդամների գերեզմանները, հնարավոր է՝ միջազգային կազմակերպությունների օգնությամբ, ինչպիսին է Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեն:

Ցուցմունք տված փորձագետներից ոմանք չեն համաձայնել դեսպանի այն ենթադրությանը, թե պատժիչ գործողությունները կարող են Ադրբեջանին դուրս բերել խաղաղ բանակցություններից: "Այժմ եկել է Ադրբեջանի դեմ թիրախային պատժամիջոցներ սահմանելու ժամանակը", - հայտարարել Է Վինձորի համալսարանի իրավունքի պրոֆեսոր Քրիստոֆեր Ուոթերսը: "Դրանք նախազգուշացում կլինեն այն մասին, որ Կանադան ակնկալում է, որ Ադրբեջանը կպաշտպանի մշակութային ժառանգությունը, կպաշտպանի մի քանի մնացած էթնիկ հայերին, կպահպանի վերադարձի իրավունքի հնարավորությունը նրանց համար, ովքեր փախել են, եւ կապահովի արդար վերաբերմունք քաղաքացիական առաջնորդների նկատմամբ, որոնք ձերբակալվել են [ադրբեջանական] ռեժիմի կողմից՝ ահաբեկիչների անվան տակ", - հավելել է նա:

Նա կոմիտեին հիշեցրել է, թե ինչպես են կանադական արտադրության դրոնների դետալները վաճառվել Թուրքիային ՝ Հայաստանի հետ հակամարտությունում Ադրբեջանի դաշնակցին, իսկ հետո 2020 թվականին Ադրբեջանի կողմից օգտագործվել Հայաստանի դեմ կիրառված դրոններում։

Ուոթերսը նաև մատնանշել է, թե ինչպես է Ադրբեջանն ինքը գրավել Հայաստանի ինքնիշխան տարածքի որոշ հատվածներ, ինչպես նաև Ադրբեջանի կառավարության հռետորաբանությունը, որը հավակնում է Հայաստանի սահմաններում հողի ևս մեկ շերտի:

Օտտավայի համալսարանի կովկասյան պետությունների ապստամբական գործունեության եւ քաղաքականության հարցերով փորձագետ Ժան-Ֆրանսուա Ռատելը եւս ենթադրել է, որ Միջազգային քրեական դատարանը կարող է արդարադատության եւս մեկ միջոց դառնալ: Նա ասել է, որ Կանադան պետք է աջակցի կազմակերպությանն անդամակցությունը վավերացնելու Հայաստանի վերջին որոշմանը, ինչը կարող է հանգեցնել Լեռնային Ղարաբաղի տարածաշրջանում ենթադրյալ էթնիկ զտումների հետաքննությանը: Նա վկայակոչել է տնտեսական շրջափակումը, որն Ադրբեջանի կողմից կիրառվել էր Լեռնային Ղարաբաղի նկատմամբ՝ նրա ռազմական ներխուժումից գրեթե 10 ամիս շարունակ։

Քվեբեկի դաշինքի պատգամավոր Ստեֆան Բերժերոնը, որը նույնպես կոմիտեի անդամ է, ենթադրություն է հայտնել, որ Ադրբեջանը կարող է հարձակման համարձակություն զգալ իր վերջին ռազմական հաջողությունների պատճառով: "Ես կարևոր եմ համարում մատնանշել Ֆրանսիան, որը վերջին մի քանի ամիսների ընթացքում Հայաստանի միակ դաշնակիցն էր", - ասել Է նա, վկայակոչելով այն, թե ինչպես է Փարիզը ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդում բարձրացրել այդ հակամարտությունը և Հայաստանին պաշտպանական սպառազինություն վաճառել: