Մի քանի օր առաջ համայն հայությունը նշեց Հայոց ցեղասպանության 100-ամյակը: Ձեր կարծիքով, Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման գործընթացն ի՞նչ ազդեցություն է ունենում Թուրքիայի և Ադրբեջանի կողմից հնարավոր սպառնալիքներից Հայաստանի անվտանգության ապահովման վրա:
Միջազգային հանրության կողմից Հայոց ցեղասպանության փաստի ճանաչման և Հայաստանի անվտանգության միջև փոխկապակցվածությունն ակնհայտ է: Որքան շատ երկրներ են ճանաչում թուրքերի կողմից Հայոց ցեղասպանության իրականացման փաստը, այնքան ավելի մեծ զգուշավորություն է Թուրքիան ցուցաբերում Հայաստանի նկատմամբ: Անկարայում շատ լավ հասկանում են, որ Հայաստանի հետ հակամարտության կամ որևէ այլ երկրի այդ հակամարտության դրդելու դեպքում իր դիրքերը խիստ թույլ և խոցելի կլինեն`առնվազն Ցեղասպանությունը ճանաչած պետություններում ու կառույցներում:
Ասեմ ավելին, առկա իրավիճակի գիտակցում Թուրքիայում կա: Անկարայում միշտ հաշվի են առնում հայերի նկատմամբ իրագործված Ցեղասպանության փաստը`հասկանալով, որ այդ եղելությունը թույլ չի տա իրենց արդարացնել Հայաստանի նկատմամբ ցանկացած ոտնձգությունը`առնվազն այդ փաստը ճանաչած երկրների աչքում:
Այլ կերպ ասած`ղարաբաղյան ժողովրդի նկատմամբ ագրեսիայի կրկնման դեպքում Ադրբեջանին Թուրքիայի միակ օգնությունը ռազմական հրահանգիչներն են և սպառազինությունը: Այսինքն`այն աջակցությունը, որն այսօր արդեն վերջինիս ցուցաբերվու՞մ է:
Ադրբեջանում հնարավոր է իրավիճակի զարգացման մի քանի տարբերակ: Ահա դրանցից մեկը. որոշակի պայմաններում Թուրքիան կարող է փորձել Ադրբեջանին ռազմական գործողությունների դրդել հայկական պետությունների նկատմամբ`երիտթուրքերի կողմից իրականացված Հայոց ցեղասպանության ճանաչման և, գլխավորը, փոխհատուցման հարցում սպառնալիքների մակարդակը նվազեցնելու նպատակով: Այլ հարց է, թե արդյոք Ադրբեջանը, որն իր հերթին կախված է մի շարք արտաքին գործոններից, կգնա դրան: Այս առումով Հայաստանի ազգային անվտանգության ապահովման տեսակետից Ցեղասպանության միջազգային ճանաչման համար պայքարը միանշանակ ճիշտ ուղղությամբ է ընթանում, ավելին`այն այլընտրանք չունի:
Ադրբեջանի շարունակվող ռազմականացումն արդեն հանգեցրել է ադրբեջանական և մեր ԶՈւ միջև ասիմետրիայի: Եվ այսօր դա սպառնում է վերացնել հավասարակշռությունը, որի վրա հիմնված է 1994 թ. ստատուս-քվոն: Այդ միտումները Ձեզ չե՞ն մտահոգում:
Անձամբ ինձ համար ակնհայտ է, որ զինվելով հանդերձ` Ադրբեջանը չի անցնում սահմանը, ինչից հետո ղարաբաղյան հակամարտությունը կարող է լայնամասշտաբ պատերազմի վերաճել: Դա վկայում է այդ պատերազմի ելքի առնչությամբ Բաքվի վստահության բացակայության մասին: Այդ վստահությանը խանգարող հանգամանքները մի քանիսն են, սակայն գլխավորը`մեր Զինված ուժերի մարտունակության մակարդակն է: Ադրբեջանի ազգային անվտանգությանը սպառնալիքներն բազմավեկտոր բնույթ են կրում: Դրանք բխում են ոչ միայն հայկական հանրապետություններից, այլ նաև Իրանից, Թուրքմենիայից, Կասպյան ավազանից: Մենք տեսնում ենք, որ Ադրբեջանի ունեցած կենդանի ուժի և տեխնիկայի քանակական առավելությունը միայն մեր ուղղության վրա չէ կենտրոնացած: Վերլուծելով Բաքվի ռազմական գնումները`տեսնում ենք, որ դրանց հիմնական մասը բաժին է ընկնում ռազմածովային ուժերի ամրապնդմանը`նավեր և առափնյա հրթիռային համալիրներ: Այդ սպառազինությունը գնվում է անմիջապես Ռուսաստանից և միջնորդավորված`ՆԱՏՕ-ի անդամ Թուրքիայի միջոցով, ԱՄՆ-ից: Այլ կերպ ասած`Ադրբեջանի ռազմական բյուջեն բաշխվում է առնվազն երեք ուղղությամբ, իսկ բոլոր խոսակցությունները, թե ՙԱդրբեջանի ռազմական բյուջեն գերազանցում է Հայաստանի ողջ բյուջեն՚, հեքիաթներ են: Առանձին հարց է այդ սպառազինությունների օգտագործման արդյունավետությունը, ինչը բարձր չէ: Դրան գումարելով Ադրբեջանում կոռուպցիայի բարձր մակարդակը`մենք ստանում ենք Բաքվի բյուջեի ամբողջական պատկերը: Այն, որ իրենց ուռճացված ռազմական բյուջեի հիմնական բաժինը խժռում է կոռուպցիան, փաստ է:
Կարելի՞ է արդյոք համեմատել Ղարաբաղյան հակամարտության կողմերի սպառազինությունների անհամաչափությունը 90-ական թթ. սկզբին և այսօր:
Համոզված եմ, որ միայն սպառազինությունների և կենդանի ուժի առավելությամբ Ադրբեջանն ի վիճակի չէ Արցախի ու Հայաստանի նկատմամբ ագրեսիայի ելքը վճռել: 1991-94 թթ. հակառակորդը մի քանի անգամ առավելություն ուներ մեր նկատմամբ. ռազմամթերքի`25-30 անգամ, տանկերի`4 անգամ, ավիացիա այդ ժամանակ ընդհանրապես չունեինք, նրանք շուրջ 70 ինքնաթիռ ունեին: Բնական է, որ այսօր ԶՈւ սպառազինման տարբերությունը շատ ավելի քիչ է: Էլ չեմ խոսում այն մասին, որ ղարաբաղյան պատերազմի բոլոր փուլերում շփման գիծն աշխարհագրական առումով միշտ Ադրբեջանի օգտին է եղել: Սկզբում Ղարաբաղն ընդհանրապես մեկուսացված էր Հայաստանից: Այդ պատճառով գնահատելով շփման գծը, աշխարհագրական դիրքը, սպառազինությունների հարաբերակցությունը, ռազմաքաղաքական միությունները, ընդհանուր առմամբ աշխարհում տիրող իրավիճակն այն ժամանակ և այսօր`տեսնում ենք, որ շատ պարամետրերով իրավիճակը հակամարտության հայկական կողմերի օգտին է: Բաքվում շատ լավ հասկանում են իրավիճակը`դրանից բխող բոլոր հետևանքներվ, որոնցից գլխավորը գործող ստատուս-քվոյի անխախտելիությունն է: Այդ մասին է վկայում Ադրբեջանի ՊՆ ներկայացուցիչ Ալեքսանդր Վասյակի հայտարարությունը, ըստ որի`Ռուսաստանը երբեք ղարաբաղյան խնդրի կարգավորման ռազմական սցենար թույլ չի տալ, քանի որ շահագրգռված չէ նոր պատերազմում:
Որքանով կարելի է դատել ԶԼՄ-ների սուղ տեղեկատվությունից, Ադրբեջանի կողմից հարձակողական սպառազինության ցանկացած գնման ՀՀ ՊՆ-ն պատասխանում է զինատեսակների պակաս մասշտաբային գնմամբ, որոնք կարող են չեզոքացնել Բաքվի ձեռքբերումները: Գնահատեք նման արձագանքման արդարացվածությունը:
Հայաստանը և ԼՂՀ-ն ունեն ամենագլխավորը`կրակային միջոցներ, որոնք հասանելի են դարձնում Ադրբեջանի ռազմաարդյունաբերական բոլոր կենտրոնները: Դրանք ոչ միայն ՙՍկադ՚ հրթիռներ են, այլ նաև հեռահար հրաձգության համազարկային կրակի համակարգեր, ՙՏոչկա՚ տակտիկական համալիրներ: Նման գործողությանը հակազդման հակամիջոցներ ադրբեջանական զինված ուժերը չունեն: Հակահրթիռային պաշտպանություն Ադրբեջանը չունի`չնայած նրանք փորձում են այն ստեղծել` ռադիոտեղորոշիչ հետախուզության համակարգեր գնելով Իսրայելից: Ասեմ նաև, որ աշխարհում հակահրթիռային պաշտպանության որևէ համակարգ ներկայիս հրթիռներից պաշտպանություն չի երաշխավորում: Հակառակորդի ռազմական և տնտեսական գլխավոր օբյեկտները Հայաստանի և ԼՂՀ հարձակողական սպառազինությունների խոցման շառավիղում պահելը հայկական ԶՈւ գլխավոր նպատակն է: Հասկանալով, որ Ադրբեջանի եկամուտների ավելի քան 90%-ը ձևավորվում է նավթի վաճառքից`նավթամուղների ոչնչացումը լայնամասշտաբ պատերազմի դեպքում անխուսափելի է: Բաքուն ինքը նավթի տակառ է:
Ի՞նչ կշահի Հայաստանը Թեհրանի նկատմամբ արևմտյան պատժամիջոցների վերացման և իրանական աշխարհաքաղաքականության հետագա ամրապնդման դեպքում:
Հայաստանը, ի տարբերություն Ադրբեջանի, Իրանի ուժեղացումից միմիայն կշահի:
Ադրբեջանը տեղավորվում է Իրանի հյուսիսային տարածքներում բնակվող ադրբեջանցիների շրջանում անջատվողական տրամադրությունների միջոցով ԻԻՀ թուլացման Իսրայելի և ԱՄՆ-ի քաղաքականության մեջ: Այդ պատճառով Թեհրանի նկատմամբ արևմտյան պատժամիջոցների վերացման և իրանական աշխարհաքաղաքականության հետագա ամրապնդման դեպքում Բաքուն զգալի կորուստներ կկրի: Հաշվի առնելով Իրանի և Թուրքիայի բազմադարյա պայքարն այդ տարածաշրջանային տերություններին շրջապատող տարածաշրջանում առաջատարության համար`ԻԻՀ նկատմամբ պատժամիջոցների վերացումը, անկասկած, ուժեղ հարված կլինի Անկարայի համար: Իսկ Թեհրանի հետ գործընկերային լավ հարաբերություններ ունեցող և Թուրքիայի ու Ադրբեջանի հետ դիմակայության մեջ գտնվող Հայաստանը հարավային հարևանի ամրապնդմամբ, միմիայն շահագրգռված է: Ուժեղ Ռուսաստանը նույնպես միանշանակ բխում է Հայաստանի շահերից, եթե, իհարկե, Երևանի արտաքին քաղաքականությունը հանկարծ 180 աստիճանով չմտածված շրջադարձ չկատարի: Այդ դեպքում Հայաստանը կարող է հայտնվել դրության մեջ, որում Վրաստանն էր հայտնվել 2008 թ. օգոստոսին: Հայության համար այսօր երկու ռազմավարական հարց է կարևոր`Ղարաբաղը և Ցեղասպանության ճանաչումը: Այս երկու հարցում Ռուսաստանի դիրքորոշումը հստակ է և արտահայտվում է հետևողականորեն մեզ ցուցաբերվող աջակցությամբ:
Փորձագետ. Ադրբեջանի քաղաքական ղեկավարությունը բացահայտ հայտարարել է, որ «Հայաստանի օկուպացիան նրանց նոր ազգային նպատակն է»
Փորձագետ. Հայկական հասարակությունը ընկնում է տոտալիտար անվտանգության թակարդը
Փորձագետ․ Փաշինյանի այցը Ռուսաստան նախադրյալներ է ստեղծում երկխոսության վերականգնման համար, բայց հարաբերությունների ջերմացումն, ավելի շուտ, խորհրդանշական բնույթ է կրում
Քաղաքագետ․ Կասկածելի ընտրություններից հետո Հայաստանի իշխանություններն սկսել են ամրացնել պնդօղակները
Իրավապաշտպան Ռուբեն Մելիքյանը հեռացվել է ԵՊՀ-ից
Զախարովա․ ԵՄ հետ մերձեցման Հայաստանի գիծը ռիսկեր է պարունակում ԵԱՏՄ անդամ երկրների տնտեսական անվտանգության համար
Ժամանակն է, որպեսզի հարավկովկասյան երկրները Հարավային Կովկասի մասին մտածեն որպես մեկ ընդհանուր տարածաշրջանի. Փաշինյան
Փաշինյան․ Հայաստանն ու Ադրբեջանը պետք է հանգիստ թողնեն միմյանց
Մոսկվան Հայաստանի հետ կապված իրավիճակում տեսնում է այն ինտեգրացիոն միավորումներին հարվածելու փորձեր, որոնց մասնակցում է ՌԴ-ն․ Ռուսաստանի նախագահի օգնական
Զախարովա․ Հայաստանը Ռուսաստանի հետ հարաբերություններն ընկալում է որպես գործիք՝ դեպի ԵՄ վերակողմնորոշումը ֆինանսապես ապահովելու համար
Հայաստանի արդարադատության նախարարն ու ԵՄ դեսպանը քննարկել են Երևանի համար վիզաների ռեժիմի ազատականացման օրակարգային հարցեր
Ադրբեջանագետ. Հայաստանի դեմ Ադրբեջանի զավթողական ծրագրերը հնարավոր են դարձել բացառապես Արցախի հարցով Փաշինյանի որոշումների արդյունքում
Զախարովա. Ռուսաստանը բողոքի նոտա է հղել Հայաստանին՝ Գյումրիի «Մայր Հայաստան» հուշահամալիրում տեղի ունեցած վանդալիզմի դեպքի կապակցությամբ
Սամվել Կարապետյանն առաջարկում է ընտրություններից հետո ստեղծել ընդդիմադիր կոալիցիա
Արցախի մշակութային ժառանգության պաշտպանը Մոսկվային կոչ է արել արձագանքել օկուպացված ԼՂՀ-ում Ադրբեջանի կողմից Հայրենական մեծ պատերազմի հուշարձանների ոչնչացմանը
Գլխավոր դատախազությունը դիմել է ԿԸՀ ՝ Ռոբերտ Քոչարյանի նկատմամբ քրեական հետապնդմանը համաձայնության համար
Նիդերլանդների վարչապետն իր աջակցությունն է հայտնել Հայաստանում ժողովրդավարական բարեփոխումների և տնտեսական դիվերսիֆիկացման օրակարգին
"Ժառանգություն". ժամանակն է, որ Հայաստանի ընդդիմությունը ժողովրդին ներկայացնի իրավատեր այլընտրանք՝ լայն-քաղաքական ու վերկուսակցական, հավաքական նորովի առաջնորդությամբ
