Ալիևը Լեռնային Ղարաբաղը վերածել է հսկայական համակենտրոնացման ճամբարի՝ 120 000 հայերի համար. The Washington Post

Արմինֆո. 2021 թվականին նախագահ Բայդենը 1915 թվականին Անատոլիայի՝ ներկայիս Թուրքիայի տարածքում գտնվող իրենց հողերից հայերի տեղահանությունը ճանաչեց որպես ցեղասպանություն։ Միացյալ Նահանգները մեկ դարից ավելի լռություն է պահպանել այս հարցի շուրջ, և այդ լռությունը տխուր հետևանքներ է ունեցել:

Այդ մասին այսօր The Washington Post թերթում հրապարակված իր հոդվածում գրում է Միջազգային քրեական դատարանի նախկին դատախազ, արգենտինացի իրավաբան, իրավունքի դոկտոր Լուիս Մորենո Օկամպոն ։ Հոդվածում ասվում է, որ այսօր հայերին պետք են համաշխարհային առաջնորդներ, այդ թվում ՝ Բայդենը, որպեսզի կանգնեցնեն նոր ցեղասպանությունը, որը սկսվել է անցյալ ձմռանը և այժմ վերաճում է ավելի դաժան փուլի: Երեքշաբթի օրը, հայկական մեծամասնությամբ Լեռնային Ղարաբաղի անկլավի սահմանի երկայնքով ամիսներ տևած շրջափակումից և ռազմական հզորության ավելացումից հետո, ադրբեջանական զինվորականները հարձակում են սկսել ։ Օրվա ընթացքում ադրբեջանական ուժերն արագորեն ճնշել են տեղի պաշտպանությունը, ինչի հետևանքով զոհվել է ավելի քան 200 մարդ, այդ թվում ՝ խաղաղ բնակիչներ: Շուտով հայտարարվեց անկայուն հրադադարի մասին։

Ինչպես նշում է Օկամպոն, շրջափակումը դադարեցնելու մասին դատարանի պարտադիր որոշումը կատարելու փոխարեն, Ադրբեջանի անվտանգության ուժերը հունիսին կրկնապատկել են իրենց ջանքերը ՝ ամբողջությամբ մեկուսացնելով անկլավը ՝ կանխելով անգամ սննդամթերքի, դեղորայքի եւ առաջին անհրաժեշտության այլ պարագաների փոխադրումը: Այդ ժամանակվանից ի վեր Ալիևը բազմիցս անտեսել է ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի և ԱՄՆ պետքարտուղարի կոչերը ՝ կատարելու դատարանի որոշումը: Նա ճիշտ է հասկացել, որ Ադրբեջանն իր գործողությունների համար ոչ մի լուրջ վնաս չի կրի միջազգային հանրության կողմից։

Նախկին դատախազը կարծում է, որ Ադրբեջանի անհնազանդությունը չարագուշակ է: Միջազգային իրավունքում 1948 թվականի Ցեղասպանության մասին կոնվենցիան պարզաբանում է, որ հանցագործության կատարման եղանակներից մեկն է <մի խումբ մարդկանց համար դիտավորյալ ստեղծել կենսապայմաններ, որոնք նախատեսված են նրա ամբողջական կամ մասնակի ֆիզիկական ոչնչացման համար (հոդված II c): Արգելափակելով Լաչինի միջանցքը՝ Ալիևը Լեռնային Ղարաբաղը վերածել է հսկայական համակենտրոնացման ճամբարի՝ 120 000 հայերի համար։ Այս շաբաթ տեղի ունեցած ռազմական միջամտությունը գրանցեց սպանություններ (հոդված II a) և մարմնական ու հոգեկան լուրջ վնասվածքներ պատճառելը (հոդված II b):

Ի՞նչ կլինի հետո, հարց է տալիս միջազգային իրավունքի պրոֆեսորը։ Նա կարծում է, որ քանի որ Լեռնային Ղարաբաղի իշխանությունները հանձնվել են, միջազգային հանրությունը Ալիևին կոչ է արել երաշխավորել անկլավում իր հայ քաղաքացիների լիարժեք իրավունքները: Ալիևի կառավարությունը հայտարարել է, որ էթնիկ զտումներ չի իրականացնում և հավաստիացրել է աշխարհին, որ "վերաինտեգրումը" բարգավաճում կբերի տարածաշրջանին:

Բայց այդ հռետորաբանությունը դատարկախոսություն է, հաշվի առնելով այն, ինչ արդեն արվել է ։ Իսկ Ադրբեջանի հավակնությունները դուրս են Լեռնային Ղարաբաղի սահմաններից։ 2010 թվականից ի վեր Ալիևը պարբերաբար Հայաստանին անվանում էր "Արևմտյան Ադրբեջան" ՝ կրկնելով Ադրբեջանի վաղեմի հայտարարություններն այն մասին, թե Հայաստանն, ընդհանուր առմամբ, ոչ լեգիտիմ պետություն է ։ Դեռ դեկտեմբերին նա հայտարարել էր. "Ներկայիս Հայաստանը մեր հողն է"։

Փորձագետի համոզմամբ ՝ աշխարհը պարտավոր է այդ հանցագործությունը կոչել իր անունով ։ "Ցեղասպանություն" եզրույթի կիրառմանը դիմադրելը միջազգային հարաբերություններում վաղեմի խնդիր է։ 1994 թվականի ապրիլին ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի անդամների մեծ մասը հրաժարվեց Ռուանդայում տեղի ունեցած զանգվածային սպանությունները ցեղասպանություն անվանել: 30 տարվա ընթացքում քիչ բան է փոխվել։

Վերջին անգամ, երբ ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհուրդը քննարկել է իրավիճակը Լեռնային Ղարաբաղում, Ալիևի ռեժիմի կողմից շրջափակումը բազմիցս անվանել են "հումանիտար իրավիճակ" և առաջարկել շարունակել բանակցությունները: Հիշում եմ Չեխիայի դեսպան Կարել Կովանդայի հերոսական միջամտությունը Ռուանդայի վերաբերյալ ՄԱԿ-ի բանավեճի ժամանակ.երբ առաջնորդների մեծ մասը աջակցեց հրադադարի բանակցություններին, նա այդ գաղափարը համեմատեց "հրեաների հետ հրադադարի հասնելու Հիտլերի համոզմունքի հետ":

Այսօր, ինչպես միշտ, աշխարհի զսպվածությունը բացատրվում է աշխարհաքաղաքականությամբ։ Ադրբեջանը Արեւմուտքի դաշնակիցն Է Իրանի դեմ պայքարում: Նա Եվրոպային էներգիա է մատակարարում եւ միլիոններ է ծախսում ժամանակակից իսրայելական զենքի վրա: Բայց նման անհրաժեշտությունը չպետք է խանգարի աշխարհի պատասխանատվությանը ՝ վերջ տալու այն բանին, ինչ տեղի է ունենում իր աչքի առաջ ՝ 2023 թվականի Հայոց ցեղասպանությանը: Բայդենը ճիշտ է վարվել 2021 թվականին ։ Այսօր նրան պետք է օգնել՝ կանխելու պատմության կրկնությունը ։