Հինգշաբթի, 17 Օգոստոսի 2023 10:18

Արմինֆո. Նախօրեին՝ Երևանի ժամանակով ուշ երեկոյան, Նյու Յորքում տեղի է ունեցել ՄԱԿ Անվտանգության խորհրդի հրատապ նիստ՝ Ադրբեջանի գործողությունների հետևանքով Արցախի շուրջ ստեղծված իրավիճակի վերաբերյալ: Նիստը նախաձեռնել էր Հայաստանը։

 

Ստորև ներկայացնում ենք ՄԱԿ Անվտանգության խորհրդի մշտական անդամների դիրքորոշումը պաշարված Արցախում ստեղծված հումանիտար իրավիճակի վերաբերյալ:

 

ԱՄՆ

 

ՄԱԿ-ում ԱՄՆ մշտական ներկայացուցիչ Լինդա Թոմաս Գրինֆիլդն իր ելույթում ևս մեկ անգամ ընդգծել է Վաշինգտոնի մտահոգությունը Լեռնային Ղարաբաղում հումանիտար իրավիճակի վերաբերյալ: "Մենք խորապես մտահոգված ենք Քաշաթաղի (Լաչինի) միջանցքի փակմամբ, որն արգելափակում է կենսական նշանակության ապրանքների հասանելիությունը եւ վատթարացնում հումանիտար իրավիճակը։ Մենք կոչ ենք անում Ադրբեջանի կառավարությանը վերականգնել միջանցքով ազատ տեղաշարժը, որպեսզի առևտրային, մասնավոր և մարդասիրական տրանսպորտային միջոցները կարողանան հասնել Լեռնային Ղարաբաղի բնակիչներին", - նշել է նա:

 

Դրա հետ մեկտեղ Թոմաս Գրինֆիլդը հավելել է, որ ԱՄՆ-ն ընդգծում է հումանիտար բեռների առաքման լրացուցիչ երթուղիների հարցի շուրջ փոխըմբռնման հնարավորությունը: Նա հիշեցրել է, որ անցած տարվա դեկտեմբերից ԿԽՄԿ-ն աջակցել է ավելի քան 700 մարդու բժշկական տարհանմանը և անթույլատրելի է համարել չեզոք, մարդկային և անկախ մարդասիրական մուտքի և օգնության խոչընդոտումը: "Ես կցանկանայի ընդգծել կողմերի միջև բանակցությունների անհրաժեշտությունը՝ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև կայուն և խաղաղ կարգավորման հասնելու և հարաբերությունների բարելավման համար։ Այս խաղաղ բանակցությունները պահանջում են ստեղծագործականություն, ճկունություն և փոխըմբռնում բոլոր կողմերից: Տարածաշրջանում խաղաղությունը պետք է ներառի Լեռնային Ղարաբաղի ժողովրդի անվտանգության և իրավունքների պաշտպանությունը: Միացյալ Նահանգները կոչ է անում զսպվածության և ցանկացած գործողության դադարեցման, որը խաթարում է խաղաղ գործընթացը: Մենք կոչ ենք անում բոլոր կողմերին կատարել իրենց բոլոր պարտավորությունները՝ միջազգային իրավունքի համաձայն", - հավելել է ԱՄՆ մշտական ներկայացուցիչը։

 

Նա համոզմունք է հայտնել, որ միջազգային հանրությունը պետք է շարունակի համագործակցությունը դիվանագիտական ոլորտում ՝ երկխոսության հասնելու և արժանապատիվ ու հարատև խաղաղություն հաստատելու համար: "Մենք աջակցում ենք ցանկացած ձևաչափի, որը թույլ կտա Հայաստանին և Ադրբեջանին շարունակել բանակցությունները խաղաղ կարգավորման հասնելու համար։ Կոչ ենք անում բոլոր կողմերին ուղիղ բանակցությունների, այդ թվում՝ Բաքվի իշխանությունների և Լեռնային Ղարաբաղի բնակչության ներկայացուցիչների միջև։ Միացյալ Նահանգները հավատարիմ է Հարավային Կովկասի տարածաշրջանում խաղաղ, ժողովրդավարական և բարգավաճ ապագայի իր տեսլականին: Մենք շարունակելու ենք աշխատել բոլոր գործընկերների հետ երկկողմ և բազմակողմ հարթակներում՝ ավելի լավ ապագա ստեղծելու համար", - ամփոփել է նա։

 

Ռուսաստանի դիրքորոշումը

 

ՄԱԿ-ում ՌԴ մշտական ներկայացուցիչ Դմիտրի Պոլյանսկին իր ելույթում մտահոգություն է հայտնել Քաշաթաղի միջանցքի շարունակվող արգելափակման կապակցությամբ: "Այժմ առավել քան երբևէ պահանջված են "գետնի վրա" քայլերը, որոնք ուղղված են Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ իրադրության շուտափույթ ապաԷսկալացմանը, այդ թվում ՝ Քաշաթաղի միջանցքի ապաշրջափակմանը և հումանիտար այլ երթուղիների օգտագործմանը", - ընդգծել է Պոլյանսկին: Ընդ որում, նա փաստել է, որ Ռուսաստանի Դաշնությունը երկու կողմերի աջակցությամբ առավելագույն ջանքեր է գործադրում ստեղծված ճգնաժամային իրավիճակի շուտափույթ լուծման, ինչպես նաև իր բարեկամ Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև հարաբերությունների կարգավորման համար:

 

"Անում ենք հնարավորը քաղաքական-դիվանագիտական խողովակներով բոլոր մակարդակներում և "գետնի վրա" ռուսական խաղաղապահ զորակազմի գծով ՝ տարածաշրջանում հումանիտար աղետ թույլ չտալու համար։ Շարունակում ենք եռանդուն շփումները ներգրավված բոլոր կողմերի հետ ՝ Լեռնային Ղարաբաղ սննդամթերքի, դեղորայքի եւ առաջին անհրաժեշտության այլ պարագաների կայուն մատակարարումների անհապաղ վերականգնման, ինչպես նաեւ Էլեկտրա- եւ գազամատակարարման վերականգնման նպատակով", - հայտարարել է ռուս դիվանագետը։

 

Ըստ Պոլյանսկու՝ Ռուսաստանի նախագահի, Ադրբեջանի նախագահի և Հայաստանի վարչապետի 2020-2022թթ. հայտարարությունների ամբողջությունը մնում է Բաքվի և Երևանի հաշտեցման անայլընտրանքային "ճանապարհային քարտեզ": Նրա հավաստմամբ ՝ եռակողմ պայմանավորվածությունների ներուժը սպառված չէ ։ "Դրանց առանցքային բաղադրիչներն են Ռուսաստանի փորձագիտական աջակցությամբ հայ-ադրբեջանական սահմանի դելիմիտացիան և դրան հաջորդող դեմարկացիան, Ռուսաստանի, Ադրբեջանի և Հայաստանի փոխվարչապետների համանախագահությամբ եռակողմ աշխատանքային խմբի շրջանակներում տրանսպորտային հաղորդակցությունների ապաշրջափակումը, աջակցությունը հայ-ադրբեջանական խաղաղության պայմանագրի նախապատրաստմանը, խորհրդարանականների և հասարակության հեղինակավոր ներկայացուցիչների երկխոսության զարգացումը ։ Այս ուղղություններից յուրաքանչյուրի համար որոշակի առաջընթաց է գրանցվել։ Ռուսաստանը տրամադրված է հետագայում ևս համապատասխան ջանքեր գործադրել", - կարծում է դիվանագետը ։

 

ՌԴ մշտական ներկայացուցիչը նաև համոզված է, որ հայ-ադրբեջանական հաշտեցումն անհնար է պատկերացնել առանց անվտանգության հուսալի և հստակ երաշխիքների և Ադրբեջանի իրավական դաշտի շրջանակներում համընդհանուր ճանաչված միջազգային սկզբունքների հիման վրա Լեռնային Ղարաբաղի բնակիչների իրավունքների պահպանման: Նրա խոսքով ՝ այդ տրամաբանությունը բխում է Հայաստանի և Ադրբեջանի ղեկավարների ՝ 1991թ. Ալմա-Աթայի հռչակագրին համապատասխան կողմերի տարածքային ամբողջականության փոխադարձ ճանաչման վերաբերյալ վերջերս բազմիցս հաստատված պայմանավորվածություններից:

 

"Հուլիսի 25-ին Մոսկվայում Ռուսաստանի, Ադրբեջանի և Հայաստանի ԱԳ նախարարների բանակցությունների ընթացքում մեր կողմից առաջարկվել են լարվածության թուլացման իրատեսական փոխզիջումային հանգուցալուծումներ, որոնք կողմերը վերցրել են մշակման։ Խոսքը Աղդամի (Ակնա) և Լաչինի (Քաշաթաղ) միջանցքների զուգահեռ բացման մասին է՝ քաղաքացիական անձանց և ոչ ռազմական բեռների տեղաշարժի համար։ Դա անհրաժեշտ նախադրյալներ կստեղծի պաշտոնական Բաքվի և Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության լիազոր ներկայացուցիչների միջև ուղիղ երկխոսության շուտափույթ մեկնարկի համար: Ոչ պակաս պահանջված են թվում զուտ հումանիտար հարցերի քաղաքականացումից զերծ մնալու կողմերի փոխադարձ պարտավորությունները։ Հուսով ենք, որ գործընթացի բոլոր մասնակիցներն իրենց մեջ քաղաքական կամք կգտնեն տարաձայնությունները հաղթահարելու համար ՝ Լեռնային Ղարաբաղի տասնյակ հազարավոր բնակիչների աղետալի վիճակը թեթևացնելու և Բաքու - Ստեփանակերտ ձևաչափով կայուն երկխոսություն հաստատելու համար", - կարծում է ռուս դիվանագետը ։

 

Միևնույն ժամանակ, նա նշել է, որ Ռուսաստանը պատրաստ է աշխատել բոլոր պատասխանատու խաղացողների հետ, որոնք շահագրգռված են Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ իրավիճակի կարգավորմամբ և, ընդհանուր առմամբ, հայ - ադրբեջանական հաշտեցմամբ: "Նա, ով անկեղծորեն հավատարիմ է այս սցենարին, որը հիմնված է ադրբեջանական եւ հայ ժողովուրդների արմատական շահերի վրա, պետք է մի կողմ թողնի ցանկացած աշխարհաքաղաքական եւ տարբեր տեսակի ներքաղաքական նկատառում։ Կոչ ենք անում նաև ամենայն պատասխանատվությամբ մոտենալ այս համատեքստում ԱԽ հարթակի օգտագործմանը. խնդիրներն, ամեն դեպքում, միմյանց միջև պետք է լուծեն Բաքուն և Երևանը: Եվ դրսից պարտադրված ոչ մի սխեմա ու հանգուցալուծում նրանց երկխոսությանը չի փոխարինի։ Մենք՝ մեր կողմից, կշարունակենք խրախուսել այն՝ կողմերին մոտեցնելով բուն բարիդրացիական լուծմանը, այդ թվում ՝ գործի դնելով ռուսական խաղաղապահ զորակազմի հնարավորությունները", - եզրափակել է Պոլյանսկին։

 

Ֆրանսիայի մոտեցումը

 

ՄԱԿ-ում Ֆրանսիայի պատվիրակության ներկայացուցիչ Նատալի Բրոդհերսթը հայտարարել է, որ արդեն ութ ամիս Հայաստանը և Լեռնային Ղարաբաղը կապող միջանցքում փոխադրումների սահմանափակումն ու ամբողջական շրջափակումը հանգեցրել են ներկայիս ճգնաժամին:  "Այդ միջանցքի շրջափակումը շարունակում է մեկուսացնել Լեռնային Ղարաբաղի բնակչությանը ողջ աշխարհից ։ Ընդ որում, նման իրավիճակն արդարացնելու լեգիտիմ պատճառներ չկան, ինչը հակասում է միջազգային մարդասիրական իրավունքի սկզբունքներին ։ Այս իրավիճակը գազի և էլեկտրաէներգիայի մատակարարման խափանումների հետ մեկտեղ, ինչպես նաև ջրի պակասը բնակչության համար դժվարություններ է առաջացնում, իսկ վառելիքի պակասը խանգարում է գյուղատնտեսական աշխատանքներին, և այս իրավիճակը խորացնում է հումանիտար ճգնաժամը: Նկատվում է նաև դեղորայքի լայնածավալ դեֆիցիտ", - փաստել է նա։

 

Միևնույն ժամանակ, նա ընդգծել է, որ Ֆրանսիան ցավում է ԿԽՄԿ-ի և այլ հումանիտար դերակատարների գործունեության սահմանափակման և խոչընդոտման համար՝ խախտելով միջազգային իրավունքը: Նա դա անընդունելի է անվանել։ "Հաշվի առնելով հումանիտար իրավիճակի ծանրությունը՝ Ֆրանսիան կոչ է անում անվերապահ և անհապաղ վերականգնել ապրանքների, մարդկանց և մթերքների ազատ տեղաշարժը Քաշաթաղի միջանցքով՝ երկու ուղղություններով, և կոչ է անում բնակչությանը գազի և էլեկտրաէներգիայի անխափան մատակարարման։ Մեր վերջին նիստից ի վեր Միջազգային դատարանը հրապարակել է 2023 թվականի փետրվարի 22-ի որոշումը, որը մատնանշում է այն ժամանակավոր պարտադիր միջոցները, որոնք Ադրբեջանից պահանջում են ձեռնարկել բոլոր միջոցները ՝ Քաշաթաղի միջանցքով անձանց, տրանսպորտային միջոցների և ապրանքների տեղաշարժն ապահովելու համար՝ համաձայն Ռասայական խտրականության բոլոր ձևերի վերացման միջազգային կոնվենցիայով ստանձնած պարտավորությունների։

2023 թվականի հուլիսի 6 - ի իր վճռում դատարանը հաստատել է փետրվարի 22-ի որոշման մեջ նշված միջոցների անհապաղ ձեռնարկման անհրաժեշտությունը", - ուշադրություն է հրավիրել Բրոդհերստը։

 

Այս առումով նա կրկնել է Ադրբեջանին ուղղված Ֆրանսիայի կոչը. պահպանել միջազգային պարտավորությունները և իրականացնել միջանկյալ միջոցները, որոնք նշված են Միջազգային դատարանի կողմից ։ "Ֆրանսիան կոչ է անում մարդասիրական կազմակերպությունների և ՄԱԿ-ի հաստատությունների համար անհապաղ, ազատ և անարգել հասանելիություն ապահովել բնակչությանը և բացել Քաշաթաղի միջանցքը ։ Ֆրանսիան շարունակում է հավատարիմ մնալ տարածաշրջանում երկարաժամկետ և կայուն խաղաղության որոնմանը ։ Այս կապակցությամբ Ֆրանսիան կոչ է անում վերսկսել բանակցությունները, որոնք ուղղված են մնացած հարցերի կարգավորմանը, ներառյալ Լեռնային Ղարաբաղի բնակչության իրավունքներն ու երաշխիքները", - նշել է ֆրանսիացի դիվանագետը ։

 

Նրա խոսքով ՝ նման կարգավորումը հնարավոր է միայն երկխոսության միջոցով և բացառում է ուժի ցանկացած կիրառում կամ ուժի կիրառման սպառնալիք:

 

"Եվրամիության հետ միասին Ֆրանսիան շարունակելու է ջանքերը Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև երկխոսությանն աջակցելու ուղղությամբ ։ Մենք լիովին աջակցում և մասնակցում ենք ԵՄ-ի կողմից ղեկավարվող միջնորդական ջանքերին ։ Մենք աջակցում ենք բանակցությունների շրջանակներում բոլոր հարցերում առաջընթացի որոնմանը, ներառյալ խաղաղության պայմանագրի նախագիծը, սահմանների դելիմիտացիան, հումանիտար հարցերը եւ հաղորդակցության ուղիների բացումը: Ֆրանսիան պատրաստ է աջակցել այդ նպատակներին ՝ պահպանելով շփումները բոլոր կողմերի և դերակատարների հետ", - ամփոփել է ֆրանսիացի դիվանագետը:

 

Միացյալ Թագավորության դիրքորոշումը

 

ՄԱԿ-ում Միացյալ Թագավորության ներկայացուցիչ Ջեյմս Քարիուքին իր կողմից նշել է, որ Լոնդոնը լրջորեն անհանգստացած է այն առնչությամբ, որ Քաշաթաղի միջանցքի երկայնքով տեղաշարժի և մատակարարման խափանումներ կան, և դա խաթարում է դեղերի առաքումը, բժշկական օգնության ցուցաբերումը, կենսական նշանակության հիմնական ապրանքների և ծառայությունների առաքումների ապահովումը: Այս առումով նա ընդգծել է Միջազգային դատարանի 2023 թվականի փետրվարի 23-ի որոշումը կատարելու, երկու ուղղություններով անխափան փոխադրումներ ապահովելու անհրաժեշտությունը։ "Վճռականորեն կոչ ենք անում բոլոր կողմերին աջակցել ԿԽՄԿ-ին, այդ թվում ՝ ապահովել երկու ուղղությամբ տեղաշարժը միջանցքով ՝ օգնություն ցուցաբերելու համար ։ Չի կարելի թույլ տալ մարդասիրական օգնության քաղաքականացում, դրանից տուժում է քաղաքացիական բնակչությունը։

Ողջունում ենք Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև ԵՄ նախագահությամբ ընթացիկ միջնորդական գործունեությունը ՝ ի շահ խաղաղության համաձայնագրի: Մենք ողջունում ենք նման բանակցությունների շարունակումը։ Նաև աջակցում ենք ԱՄՆ-ի ջանքերին այդ ուղղությամբ", - ամփոփել է ՔարիուՔին։

 

Չինաստանի մոտեցումը

 

ՄԱԿ-ում Չինաստանի ներկայացուցիչ Գեն Շուանն ընդգծել է, որ Պեկինը մտահոգված է իրավիճակով և կարծում է, որ Քաշաթաղի միջանցքի շուրջ վեճը պետք է լուծել երկխոսության և խորհրդակցությունների հիման վրա: Նա համոզմունք է հայտնել, որ համապատասխան կողմերը կարող են պատշաճ կերպով լուծել բոլոր հարցերը, ներառյալ՝ հումանիտար իրավիճակը ՝ գործադրելով դիվանագիտական ջանքեր:

"Հայաստանն ու Ադրբեջանը հարևաններ են, ուստի, երկու երկրների շահերից է բխում համագործակցության հաշվին ապահովել ընդհանուր զարգացում և անվտանգություն։ Վերջին տարիներին Հայաստանն ու Ադրբեջանը, Ռուսաստանը հաջողությամբ հանդես են եկել չորս համատեղ հայտարարությամբ, պայմանավորվել են թշնամական գործողությունների դադարեցման, տնտեսական և տրանսպորտային համագործակցության, սահմանային հարցերի լուծման շուրջ: Վերջերս Հայաստանն ու Ադրբեջանը մի շարք նախաձեռնություններ են իրականացրել, դրսևորել քաղաքական կամք, կոնկրետ գործողություններ ՝ վեճերը խաղաղ դիվանագիտական միջոցներով լուծելու համար: Մենք կոչ ենք անում Հայաստանին և Ադրբեջանին ընդառաջ գնալ միմյանց՝ նախորդ ժամանակաշրջանների այս չորս համատեղ հայտարարությունների հիման վրա, կողմերի, այդ թվում ՝ Ռուսաստանի միջնորդությամբ, և պատշաճ կերպով կարգավորել միմյանց հետ վեճերը՝ միջազգային իրավունքի համընդհանուր ճանաչված նորմերի և օրենքների հիման վրա ։  Մենք աջակցում ենք բոլոր դիվանագիտական ջանքերին՝ այդ նպատակների իրականացման համար: Իր կողմից՝ Չինաստանը կառուցողական դեր կխաղա դրանում", - ամփոփել է չինացի դիվանագետը։

 

Հավելենք, որ ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի նիստից առաջ Արցախի նախագահ Արայիկ Հարությունյանը Facebook-ի իր էջում գրել էր, որ Արցախի (Լեռնային Ղարաբաղի) Հանրապետության ժողովուրդը հույսով սպասում է ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի արտակարգ նիստին, դրան հաջորդող գործընթացներին և, վերջիվերջո, դրանց շոշափելի արդյունքներին:

 

" Այս նիստը լակմուսի թուղթ է ոչ միայն Արցախի շուրջ միջազգային հանրության և դրա կոնկրետ դերակատարների իրական դիրքորոշումների ու վարքի համար, այլև՝ ցեղասպանությունների կանխարգելման, մարդու և ժողովուրդների իրավունքների ու ազատությունների երաշխավորման գործում միջազգային հանրության ստանձնած իրավական ու բարոյական պարտավորությունների համար:

Մեր ակնկալիքն ու պահանջն է ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդից վերականգնել Լաչինի միջանցքով մարդկանց, մեքենաների ու բեռների անխափան ու երկկողմանի տեղաշարժը՝ Արդարադատության միջազգային դատարանի հրամաններին ու 2020թ. նոյեմբերի 9-ի եռակողմ հայտարարությանը համապատասխան: Մեր ժողովրդի կենսագործունեության համար բավարար ու բարենպաստ միջավայր և միջազգային երաշխիքներ ապահովելուց հետո մենք պատրաստ ենք ներգրավվել ադրբեջանա-ղարաբաղյան հակամարտության համապարփակ ու արդարացի կարգավորման միջազգային գործընթացում:

Մենք բազմիցս ենք ընդգծել մեր դիրքորոշումը, որ հակամարտության կարգավորումը պետք է հիմնված լինի առաջնահերթորեն Արցախի ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքի և ցեղասպանության կանխարգելման սկզբունքների վրա: Ընդ որում, Արցախի ժողովուրդն իր ինքնորոշման իրավունքն իրացրել է՝ չխաթարելով Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը: Ուստի, անտեղի են ինքնորոշման իրավունքի և տարածքային ամբողջականության սկզբունքների հակադրման փորձերը", - գրել էր նա։