Ռուսաստանցի քաղաքագետը ներկայացրել է հինգ թեզ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի քաղաքական ժառանգության, Հայաստանի և Ղարաբաղի հարցի վերաբերյալ

Արմինֆո. Ռուս քաղաքագետ, ՌԴ ԱԳՆ ՄՄՀՊԻ միջազգային հետազոտությունների ինստիտուտի առաջատար գիտաշխատող Սերգեյ Մարկեդոնովը ներկայացրել է ՀՀ առաջին նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի քաղաքական ժառանգության, Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի հիմնահարցի վերաբերյալ հինգ թեզ:

Մարկեդոնովն իր առաջին թեզում հիշեցրել է, որ այսօր ՝ 2023 թվականի հունվարի 9-ին, Հայաստանի առաջին նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը դառնում է 78 տարեկան։ "Ինչպես ցանկացած այլ խոշոր քաղաքական գործչի, այնպես էլ նրան հնարավոր չէ գնահատել երկգույն գամմայով։ Սակայն հայ հետխորհրդային պատմության համատեքստում Տեր-Պետրոսյանի կերպարն առանձնահատուկ նշանակություն ունի ։ Հենց նա է իշխանության եկել՝ սանձելով ղարաբաղյան ալիքը՝ դրա համար պայքարում հաղթելով և ազգային կոմունիստական նոմենկլատուրային, և ազգային արմատականներին։ Բայց ոչ այլ ոք, քան Հայաստանի առաջին նախագահը, խախտել է տաբուն Ադրբեջանին քաղաքական զիջումների թեմայով ։ 1997թ. նոյեմբերին նա հայտարարեց, որ առավելապպաշտական մոտեցումներին հետևելը (Հայաստանի, Ղարաբաղի և նախկին ԼՂԻՄ-ին հարակից յոթ շրջանների դե ֆակտո ինտեգրման միջոցով պետականություն կառուցելու փորձերը) կարող է հայկական ազգային պետական նախագիծը դնել աղետի եզրին", - նշել է փորձագետը ։ Սակայն, ըստ նրա, իր այդ նախազգուշացումը լուրջ մտորումների առարկա չդարձավ թե էլիտաների, թե Հայաստանի հասարակության շրջանում։

Մարկեդոնովի խոսքով ՝ հակառակը, դա հանգեցրեց Լևոն Տեր-Պետրոսյանի հրաժարականին։ "Եվ 2008-2012թթ. իշխանության վերադառնալու նրա փորձերը ՝ կամ որպես հանրապետության ղեկավար, կամ Երևանի քաղաքապետ, կամ որպես պատգամավոր, հաջողությամբ չեն պսակվել։ Առաջին նախագահն այդպես էլ մնաց բարձրաստիճան պաշտոնաթող ՝ ակտուալ քաղաքական իրադարձությունների մեկնաբան", - նշել է ռուս փորձագետը։

Երկրորդ ՝ քաղաքագետը կարծում է, որ Լեռնային Ղարաբաղը պահելու գնի, ինքնորոշման աջակցության, Բաքվին զիջումների սահմանների մասին բանավեճը նոր թափով վերսկսվեց 2020 թվականի պատերազմում Երևանի պարտությունից հետո։ "Սակայն հիմա դա արդեն պետության ղեկավարի տեքստի (հայտարարության) քննարկման ձեւաչափ չէր ։ Ամբողջ հասարակությունը ներքաշվեց դրա մեջ: Ղարաբաղյան ուղղությամբ զիջումները դարձան ոչ թե հայերի և ադրբեջանցիների բանակցությունների հարց, այլ ներհայկական երկխոսություն։ Լցված  հույզերով և դավաճանության մեղադրանքներով: Բայց այս երգչախմբում կարևոր է նկատել սկզբունքորեն նշանակալի մի բան. "Աշնանային պատերազմում" Հայաստանի պարտությունը դարձավ այդ մտորումների հրահրիչը, բայց ոչ դրա պատճառը։ Հայկական քաղաքականության ղարաբաղյան որոշիչը կոտրելու համար կային իրենց հիմնարար պատճառները", - համոզված է ռուս փորձագետը։

Որպես երրորդ, ամենակարևոր, թեզ ՝ Մարկեդոնովը անվանել է 1994 թվականին Ադրբեջանի նկատմամբ տարած հաղթանակը։ Փորձագետը խոստովանել է, որ Բաքուն, իրոք, կորցրել է վերահսկողությունը տարածքի գրեթե 14 տոկոսի նկատմամբ, որը ֆորմալ-իրավական իմաստով համարվում էր ադրբեջանական։ "Բայց Հայաստանը ստացել է չորս սահմաններից երկուսը փակ, իսկ երկուսը ՝ աշխարհաքաղաքական խնդիրների կույտով լցված (Ռուսաստան - Վրաստան-Արևմուտք, ԱՄՆ-Իրան)։ Սրան գումարենք Բաքվի և ադրբեջանա-թուրքական դաշինքի նավթային գործոնը, որը հենց (!) 1990-ականների հայկական հաջողության շնորհիվ ամրապնդվեց նախկինում աներևակայելի բարձունքների: Այս ամենը Հայաստանի պետական նախագիծը դարձնում էր առավելագույնս կախված արտաքին ուժերից", - կարծում է քաղաքագետը։

Չորրորդ, շարունակել է նա, իսկ եթե խոսենք ներքին ուրվագծերի մասին, ապա հետխորհրդային երեսուն տարիների ընթացքում Հայաստանի ներսում պայքարել եւ միմյանց փոխլրացրել են ժողովրդավարական եւ ազգայնական դիսկուրսը ։ Փորձագետը կարծում է, որ "միացման" համար պայքարի փուլում դրանք եղել են մեկ ամբողջություն, սակայն հետագայում տեղի է ունեցել դրանց այլընտրանքային և միաժամանակյա վարկաբեկում (ընտրությունների արդյունքների վիճարկում, փողոցի ընդգրկում քաղաքական գործընթացում, պետական ինստիտուտների դելիգիտիմացիա)։ "Ընդ որում, մի քանի տարվա կադրային "ղարաբաղայնացումը" բավական էր, որպեսզի զանգվածային գիտակցության մեջ "պայքարը հանուն Արցախի" ընկալվի որպես նեպոտիզմի, կոռուպցիայի հոմանիշ, իսկ բացասական սոցիալական միտումները (որոնցից ամենագլխավորը երկրից զանգվածային մեկնումն է) սկսեցին պատկերացում կազմել Ղարաբաղի մասին ՝ որպես ներքին խնդիրների աղբյուր հենց Հայաստանի համար։ Դրա համար պատասխանատվություն են կրում և Տեր-Պետրոսյանը և նրա հետևորդները (Ռոբերտ Քոչարյան, Սերժ Սարգսյան, Նիկոլ Փաշինյան) ։ Նրանցից յուրաքանչյուրն առանձին և բոլորը միասին", - համոզված է քաղաքագետը։

Որպես հինգերորդ թեզ ՝ Մարկեդոնովը նշել է, որ վերոգրյալը հիմք է տալիս ենթադրելու, որ ոչ Փաշինյանն է (որի նկատմամբ կան բազմաթիվ հիմնավոր դժգոհություններ, ինչպես Հայաստանի քաղաքացիների, այնպես էլ արտասահմանյան գործընկերների, այդ թվում ՝ Երևանի գլխավոր դաշնակիցների շրջանում) սկսել "ապաղարաբաղացումը",  ոչ էլ՝ 2020 թվականի ռազմական պարտությունը։ "Այն շատ առումներով կանխորոշված էր ինչպես հայկական ազգային-պետական նախագծի ներքին և արտաքին քաղաքական զարգացմամբ, այնպես էլ Անդրկովկասում աշխարհաքաղաքական հետագծով",-եզրափակել է փորձագետը: