Սերժ Սարգսյանի շախը և մատը

Փետրվարին Հայաստանի հանրապետական կուսակցության առաջնորդին հաջողվեց հեռացնել իշխանության վերարտադրության`Սահմանադրության բարեփոխման ճանապարհին գլխավոր խոչընդոտը: Ներքաղաքական խորը ճգնաժամից ելքը հնարավոր դարձավ շնորհիվ մի մարդու ունակությունների, ով, ըստ երևույթին, իզուր չէ գլխավորում Հայաստանի շախմատի ֆեդերացիան:

ՙԿաղ բադը՚`Սահմանադրության բարեփոխման նախանշան

Իր նախագահության երկրորդ և վերջին ժամկետն անցկացնող`ՙկաղ բադի՚ վերածված Սերժ Սարգսյանի համար երկրի Հիմնական օրենքի բարեփոխումը, ըստ երևույթին, այլընտրանք չունի: Կառավարման ավտորիտար հայկական մոդելը, իր բոլոր թերություններով և բացթողումներով հանդերձ, այնուամենայնիվ, ոչ մի կերպ չի ենթադրում դինաստիական Ադրբեջանի օրինակով Սահմանադրության ձևախախտում `մինչև պետության ղեկավարի անժամկետ կառավարման թույլտվությունը: Եվ ՙԲարգավաճ Հայաստանի՚ հետ հանրապետականների դիմակայությունում վերջին բոլոր իրադարձությունները տեղավորվում են այդ հետագծում:

ՙԲարեփոխումների՚ առաջին ավետաբերն արդարադատության նախկին նախարար, հանրապետական Դավիթ Հարությունյանն էր, ով 2014 թ. գարնանը հայտարարեց կառավարման 100% խորհրդարանական կարգի անցնելու անհրաժեշտության մասին: Թեև ՙպառլամենտարիզմի՚ անայլընտրաքայնությունը Սերժ Սարգսյանը գիտակցել էր դեռ 2013 թ. աշնանը, որքան էլ տարօրինակ է, նախագահական ընտրություններում երկրորդ հաղթանակից հետո: ՙՀինգ րոպե պակաս՚ նախագահ դարձած Րաֆֆի Հովհաննիսյանի ՙձայները՚, 2008 թ. մարտիմեկյան դեպքերի հետ միասին, ծանրակշիռ փաստարկ հանդիսացան հանրապետականների համար`հօգուտ Հայաստանում նախագահական իշխանության ինստիտուտի լիակատար վերացման անհրաժեշտության: 

Մի գդալ կուպր հանրապետականների ՙմեղրի տակառում՚

Իրադարձությունների ժամանակագրությունը թույլ է տալիս նախագահի շրջապատի կողմից Հայաստանի ՙպառլամենտացման՚ հստակ ծրագրի մշակում ենթադրել: Այդ առումով առաջին դեմքը երկրում և կլանային-օլիգարխիկ համակարգում մնում էր Սերժ Սարգսյանը: Կարևոր չէ`խորհրդարանի նախագահի կամ պարզապես կառավարող կուսակցության ղեկավարի պաշտոնում: Մնացած բոլոր ուժերը`ՙԲարգավաճ Հայաստան՚, ՀԱԿ, ՙԺառանգություն՚,  ՙՕրինաց երկիր՚, և գլխավորը, ՙԴաշնակցություն՚, մոտավորապես նույն տեղերն են ստանում խորհրդարանում`տնօրինելով տնտեսության համապատասխան ՙպատառները՚: Նախագահի ինստիտուտն այդ ռազմավարությունում անվանական և մեծ հաշվով ավելորդ է դառնում: 
Սակայն, հանրապետականների այդ ողջ մեղրի տակառում կար նաև մի գդալ կուպր`վերոհիշյալ քաղաքական ուժերի տեսքով: ՙԸնդդիմադիր՚ ՀՅԴ կողմից ի սկզբանե իշխանության գաղափարներին աջակցելու պատճառների մասին առանձին կխոսենք: Հայկական քաղաքականության նահապետ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը, ով շատ արագ հաշվարկել էր, թե ինչի կարող է հանգեցնել հանրապետականների կողմից Հայաստանի ՙպառլամենտացումը՚, ստիպված էր բավական երկար բացատրել դա Գագիկ Ծառուկյանին: Սակայն, հենց այդ աշխատանքի արդյունքում Սարգսյանի սահմանադրական ճանապարհին ի հայտ եկավ ոչ իշխանական ուժերի ՙեռյակը՚`հայտարարելով իր մեծ ախորժակներ մասին, ինչը հակասում էր հերթական ՙբաժանման՚ վերաբերյալ նրա պատկերացումներին: 

Հանրապետականների աչքի առաջ Վրաստանի դեռևս թարմ օրինակն էր, որի նախագահ Միխայիլ Սահակաշվիլին նույնպես մտադիր էր ՙպառլամենտացման՚ օգնությամբ հավերժ կառավարել երկիրը: Եվ դա նրան կհաջողվեր, եթե չհայտնվեր օլիգարխ Բիձինա Իվանիշվիլին`իր միլիարդներով և Կրեմլի գաղտնի աջակցությամբ: Այս առումով օլիգարխ Ծառուկյանի խաղից դուրս գալը Սերժ Սարգսյանի համար կենսական անհրաժեշտություն էր:

ՙՇախ՚

Ժողովրդական դժգոհության`փոքր կայծից բռնկվելու հավանականության պայմաններում Սարգսյանը հայտնվել էր իրավիճակում, երբ անհրաժեշտ էր անհապաղ որոշում կայացնել, և նրա ելույթը ՀՀԿ Խորհրդի փետրվարյան նիստում, կարծես, խորապես մտածված քայլ էր`ուղղված իրադարձությունների արագացմանը և, ըստ երևույթին, դրա հասցեատեր Գագիկ Ծառուկյանին Սահմանադրության շուրջ քաղաքական խաղերից դուրսբերմանը:  
Նման ելույթից հետո Ծառուկյանին ոչինչ չէր մնում, քան ընդունելով մարտահրավերը`հայտարարել ՙիշխանափոխությանն ուղղված՚ քայլերի մասին, որոնցից առաջինը փետրվարի 20-ի մասշտաբային հանրահավաքը պետք է դառնար: Ի պատասխան հաջորդեցին հիբրիդային ռեժիմով երկրներում ավանդական ճնշումները ՙբարգավաճների՚ և, գլխավորը, նրանց ունեցվածքի նկատմամբ, որոնք, մեղմ ասած, վախեցրեցին օլիգարխին`ցուգցվանգի վիճակում դնելով նրան:

ՙՄատ՚

Ծառուկյանի մոտալուտ ձերբակալության մասին լուրերից հետո Մոսկվայից Հայաստան ժամանեց ռուսաստաբնակ օլիգարխ Սամվել Կարապետյանը, որին, շատերի համար բավական անսպասելի, դաշնակցական ընկերների օգնությամբ հաջողվեց հաշտեցնել կլանային-օլիգարխիկ համակարգի երկու ճյուղերին: Ճնշումները դադարեցին փետրվարի 20-ի հանրահավաքից հրաժարվելու վերաբերյալ Ծառուկյանի հայտարարությունից անմիջապես հետո: Դրանից հետո քաղաքական դաշտում, ուղղակի և անուղղակի իմաստով, գերեզմանային լռություն տիրեց:
Իրավիճակի նույնիսկ մակերեսային վերլուծությունը թույլ է տալիս եզրակացությունների հանգել, համաձայն որոնց`Սերժ Սարգսյանը դիտավորյալ մարտահրավեր է նետել Գագիկ Ծառուկյանին և նրա հետևում կանգնած ուժերին, վաղօրոք հաշվարկելով նրա պատասխանը և հաջորդող բոլոր գործողությունները:Գաղտնիք չէ, որ Հայաստանի նման երկրներում ցանկացած իշխանության համար գլխավոր սպառնալիքն ընտրությունները չեն, այլ ժողովրդական դժգոհության`հմուտ ծրագրված և մասշտաբային պոռթկումը:  Հետևաբար` Սարգսյանի գլխավոր խնդիրն այդ պոռթկման չեզոքացումն էր: 

Շնորհիվ Սարգսյանի նետած կարթի, որը Ծառուկյանն արդեն չէր կարող կուլ տալ, հանրապետականներին հաջողվեց զգալիորեն նվազեցնել ՙբարգավաճների՚ մոբիլիզացիոն հնարավորությունները: Իսկ այդ հնարավորությունները մինչև ՙհաշտեցումը՚ բավականին մեծ էին, ավելին`անկանխատեսելի: Այսօր ոչ ոք չի կարող ասել, թե ինչ կարող էր տեղի ունենալ փետրվարի 20-ին Ծառուկյանի կողմից ՙԲաղրամյան 26՚ գնալու կոչից հետո: Բայց այսօր արդեն վստահաբար կարելի է ասել, որ այդ կոչը հնչեցնելու հնարավորությունը բաց է թողնված: 

Արքաներ և զինվորներ

Որպես հետևանք`ստեղծված պայմաններում արդեն կարելի է կանխատեսել Հայաստանի ՙպառլամենտացման՚ և գործնականում նախագահի ինստիտուտի վերացման նպատակով հանրաքվեի և այնուհետև խորհրդարանական ընտրությունների հաջող անցկացումը`հանրապետականների հերթական հաղթանակով: Նոր կոալիցիայում հիմնական գործընկերոջ դերը, ի ՙերախտագիտություն՚ ոչ իշխանական ՙքառյակի՚ փլուզման փորձի և հաշտեցման կարողությունների, հանրապետականների կողմից կվերապահվի ՀՅԴ-ին: Դաշնակցականները կստանան, օրինակ, Անվտանգության խորհրդի քարտուղարի պաշտոնը, երկու-երեք նախարարական պորտֆել և այլն: Մնացած խաղացողները`ԲՀԿ, ՀԱԿ, ՙԺառանգություն՚ և, հնարավոր է, ՕԵԿ-ը, երկրորդ պլան կմղվեն և, լավագույն դեպքում, կհաղթահարեն շեմը խորհրդարանական ընտրություններում`սահմանափակվելով հասարակ զինվորների գործառույթներով: