Հինգշաբթի, 13 Հոկտեմբերի 2022 12:53

Արմինֆո.Էսկալացիայի առաջին իսկ րոպեներից Միացյալ Նահանգները ակտիվ մասնակցություն ցուցաբերեց, ՀՀ վարչապետի առաջին հեռախոսազրույցներից մեկը պետքարտուղար Բլինքենի հետ էր, և Միացյալ Նահանգները ներգրավված էր այդ ողջ ընթացքում։ Այդ մասին հոկտեմբերի 12-ին Հանրային հեռուստատեսության եթերում հայտարարել է Հայաստանի Անվտանգության խորհրդի քարտուղար Արմեն Գրիգորյանը, ճշգրտելով, թե ինչի մասին է խոսել Նյու Յորքում Ադրբեջանի նախագահի աշխատակազմի ղեկավարի հետ։

 

"Առաջին հանդիպումը կայացել է Հայաստանի և Ադրբեջանի արտգործնախարարների մակարդակով ՝ պետքարտուղար Էնթոնի Բլինքենի նախաձեռնությամբ։ Այնուհետև ԱՄՆ նախագահի անվտանգության հարցերով խորհրդական Ջեյք Սալիվանը հանդիպում կազմակերպեց իմ և Ադրբեջանի նախագահի օգնականի միջև, որտեղ մենք, հիմնականում, քննարկեցինք Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հարաբերություններին, ինչպես նաև Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդրին վերաբերող մի շարք հարցեր:

Ինչ վերաբերում է Լեռնային Ղարաբաղի խնդրին, հիմնական օրակարգն այն էր, թե ինչպես մենք կարող ենք ստեղծել միջազգային մեխանիզմ, որպեսզի Լեռնային Ղարաբաղն ու Ադրբեջանը քննարկեն Լեռնային Ղարաբաղում բնակվող հայերի անվտանգությունն ու իրավունքները", - ասել է նա։

 

Ընդ որում, նա հավելել է, թե Երեւանը հույս ունի, որ գործընթացում հնարավոր կլինի ձեւավորել այդ միջազգային մեխանիզմը, որպեսզի հնարավորություն լինի Լեռնային Ղարաբաղի եւ Ադրբեջանի միջեւ քննարկումներ անցկացնել իրավունքների եւ անվտանգության հարցերի շուրջ:

 

Գրիգորյանի խոսքով ՝ քննարկվել է նաեւ խաղաղության համաձայնագրի ճանապարհային քարտեզը, որի ժամանակացույցը որոշված է՝ մինչեւ տարեվերջ ունենալ խաղաղության պայմանագիր, ինչպես նաեւ դելիմիտացիա։ "Այսինքն ՝ մենք մինչև տարեվերջ պետք է խաղաղության համաձայնագիր ունենանք, և եղել է նաեւ պայմանավորվածություն, որ մինչև տարեվերջ տեղի կունենա դելիմիտացիա, այսինքն, խաղաղության համաձայնագիրն ու դելիմիտացիան փոխկապակցված են։ "Դա տեղի է ունեցել, քանի որ Հայաստանը մտահոգված է, որ խաղաղության պայմանագրի կնքումից հետո Ադրբեջանը կարող է օգտագործել, այսպես կոչված, չդելիմիտացված սահմանը՝ որպես պատրվակ Հայաստանի վրա հարձակվելու համար, ուստի այդ հարցը քննարկվել է։ Օրակարգում է նաև Հայաստանի ինքնիշխան տարածքից ադրբեջանական զորքերի ամբողջական դուրս բերումը", - ասել է նա, ևս մեկ անգամ հիշեցնելով, որ այդ հարցը ևս օրերս քննարկվել է Բլինքենի հետ, և ԱՄՆ-ը շարունակում է նաեւ պնդել, որ ադրբեջանական զինուժը ամբողջությամբ դուրս բերվի ՀՀ տարածքից։

 

"Մենք նաեւ քննարկել ենք շրջափակման վերացումը, եւ այստեղ կարեւոր հարցն այն է, որ Հայաստանի եւ տարածաշրջանի, ինչպես նաեւ Ադրբեջանի շրջափակման վերացումը տեղի կունենա փոխադարձության սկզբունքի հիման վրա։ Դուք գիտեք, որ Հայաստանի դիրքորոշումը նախկինի պես կայանում է նրանում, որ մենք չենք քննարկելու ոչ մի հարց, որն ունի միջանցքային տրամաբանություն, և մենք շարունակում ենք պնդել, որ շրջափակման վերացումը տեղի ունենա ինքնիշխանության և փոխադարձության սկզբունքների հիման վրա",-ասել է Գրիգորյանը։

 

Անվտանգության խորհրդի քարտուղարի խոսքով՝ օրակարգում եղել է նաև ռազմագերիների հարցը։ "Քննարկվել է հայ ռազմագերիների վերադարձը։  Վերջին ագրեսիայի ընթացքում 17 գերեվարված վերադարձել է: Մենք նաեւ ակնկալում ենք 33 հաստատված հայ գերիների վերադարձ", - ասել է նա։

 

Պատասխանելով այն հարցին, թե ինչ է ենթադրվում Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության իրավունքների ապահովման միջազգային մեխանիզմների ներքո, նա նշել է, որ դա հաջորդ փուլն է, եւ, նախ, պետք է հասկանալ, թե ինչպես են դրանք աշխատելու:

 

Խաղաղության պայմանագիր եւ սահմանազատում

 

Ի պատասխան խաղաղության պայմանագրի մասին հարցին՝ Գրիգորյանը հաստատել է, որ պայմանավորվածություն կա մինչեւ տարեվերջ իրականացնել սահմանազատում եւ ստորագրել խաղաղության պայմանագիրը: "Մեծ հաշվով, Հայաստանի եւ Ադրբեջանի սահմանը սահմանազատվել է 1929 թվականին։ Այդ գործընթացը Հայաստանը, Ադրբեջանն ու Վրաստանն անցել են այն ժամանակների աշխարհաքաղաքական պայմաններում, և կարելի է ասել, որ ՀՀ-ի և ԱՀ-ի միջև սահմանազատման գործընթացն ավարտված է։ Այստեղ մնացել է փոխադարձ համաձայնության գալ, որ մենք դա ընդունում ենք որպես հիմք, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև սահմանը հենց այդ սահմանն է, և ապահովում ենք Հայաստանի 29 800 քառ. կմ տարածքը և շարունակում ենք առաջ շարժվել", - ասել է նա։

 

Հարցին՝ թե արդյոք դրանք ընդունված սկզբունքներ են, Արմեն Գրիգորյանը պատասխանել է, որ ընդունված է, որ իրենք պետք է մինչև տարեվերջ իրականացնեն խաղաղության համաձայնագիրն ու սահմանազատումը: "Առայժմ հստակություն չկա մեխանիզմների վերաբերյալ, բայց կա ըմբռնում, որ պետք է շարժվել այդ ուղղությամբ", - հավելել է ԱԽ քարտուղարը:

 

Արցախ-Ադրբեջան երկխոսություն

 

Հաղորդավարի դիտարկմանը, թե կան պնդումներ, որ Բաքվի եւ Ստեփանակերտի միջեւ ուղիղ երկխոսություն հաստատելու անհրաժեշտության մասին հայտարարությունները վկայում են այն մասին, որ Հայաստանն այդ հարցում "ձեռքերը լվացել է", Գրիգորյանը հավաստիացրել է, թե դրանք կեղծ պնդումներ են: Այս համատեքստում նա նշել է, որ հենց Հայաստանն է այսօր աշխատանքներ տանում այդ ուղղությամբ։ Նրա խոսքով՝ այդ հարցի շուրջ բանակցություններ են ընթացել նաեւ Լեռնային Ղարաբաղի հետ։ "Եվ, ես կարծում եմ, որ սա լավագույն ճանապարհն է՝ քննարկելու, թե մեզ ինչ լուծումներ են պետք", - ասել է նա:

 

Միաժամանակ,  հայ պաշտոնյան հավաստիացրել է, որ խաղաղության պայմանագիրը մեկ գործընթաց է, Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդրի կարգավորման միջազգային մեխանիզմի ստեղծումը ՝ մեկ այլ:

 

Հարցին, թե արդյոք կողմերը համաձայն են գնալ այդ ճանապարհով, ԱԽ քարտուղարը պատասխանել է, որ իրենց ընկալումն այն է, որ իրենք շարժվում են այդ ուղղությամբ: "Եթե լրացուցիչ մոտեցումներում փոփոխություններ չլինեն, մենք պետք է շարժվենք այդ տրամաբանության մեջ", - ասել է նա, հիշեցնելով խաղաղության համաձայնագրի վերաբերյալ ադրբեջանական առաջարկները, որոնցում կա նաև ապաշրջափակման վերաբերյալ կետ:

 

Անդրադառնալով խաղաղության պայմանագրի վերաբերյալ ադրբեջանական կողմի առաջարկություններին՝ Գրիգորյանն ասել է, որ Հայաստանի ԱԳ նախարարն այդ առաջարկներն ստացել է Ժնևում։ "Այս պահին մենք աշխատում ենք այդ առաջարկի վրա, և ես հույս ունեմ, որ շուտով մենք կպատասխանենք այդ առաջարկներին, և հնարավորություն կլինի հանդիպելու և քննարկելու այդ առաջարկները", - ասել է նա:

 

Գրիգորյանը նշել է, որ ադրբեջանական կողմի ընդլայնված առաջարկները տեղավորվում են նախկինում ներկայացված 5 սկզբունքների տրամաբանության մեջ: Դրանցում կա ապաշրջափակման հարց, սակայն չկա հիշատակում Լեռնային Ղարաբաղի մասին, քանի որ խաղաղության պայմանագրով կարգավորվելու են հայ-ադրբեջանական հարաբերությունները։ Նա եւս մեկ անգամ նշել է, որ Հայաստանի համար անընդունելի կետեր չկան Ադրբեջանի առաջարկներում:

 

Միաժամանակ, Գրիգորյանը հստակ պատասխան չի տվել այն հարցին, թե ինչ է ենթադրում հայկական կողմը "Լեռնային Ղարաբաղի հայերի իրավունքների եւ երաշխիքների ապահովման մեխանիզմների ներքո" ' հայտարարելով, որ միջազգային հանրությունը միշտ հասկացել է, որ Հայաստանը կարող է առաջ շարժվել բանակցություններում, եթե վստահ լինի Լեռնային Ղարաբաղում բնակվող բոլոր հայերի իրավունքների եւ անվտանգության երաշխիքների հարցում:

 

Մեկնաբանելով ՌԴ ԱԳՆ պաշտոնական ներկայացուցիչ Զախարովայի այն հայտարարությունը, թե ռուսական առաջարկն ավելի հավասարակշռված է կողմերի համար, Ախ քարտուղարն ասել է, որ պետք է հասկանալ, թե արդյոք Բաքուն ընդունում է այդ առաջարկները, որպեսզի կարողանանք առաջ շարժվել։

"Ռուսաստանը ներկա է տարածաշրջանում, և նրանց ներկայության նպատակը կայունության և անվտանգության ապահովումն է։ Մենք տեսնում ենք, որ անցած տարվա մայիսից Ադրբեջանը, առնվազն, երեք լայնածավալ հարձակում է իրականացրել, և ես չեմ կարծում, որ տիկին Զախարովան չի ցանկանում անվտանգության երաշխիքներ Հայաստանի համար, և նրանք բազմիցս ասել են, որ շահագրգռված են անվտանգությամբ և կայունությամբ։ Եվ այդ պատճառով մենք հրավիրում ենք Եվրոպական միությանը ներկա լինելու և արձանագրելու, թե ով է առաջինը հարձակվել, և հնարավորություն ունենալու ապահովել կայունություն և, բացի այդ, դուրս բերել ադրբեջանական զորքերը Հայաստանի տարածքից։ Երևանը շարունակում է աշխատել այդ ուղղությամբ, և մենք աշխատելու ենք բոլոր այն երկրների հետ, որոնք կփորձեն աջակցել այդ գործընթացին", - ասել է նա։

 

Հարցին՝ թե ինչ նորություններ կան ՀԱՊԿ-ից, Գրիգորյանը պատասխանել է, որ նորություն չկա։ "Մենք նորություն չունենք այն մասին, որ ՀԱՊԿ-ն իրական քայլեր է նախապատրաստում Ադրբեջանին Հայաստանի ինքնիշխան տարածքից հեռանալ պարտադրելու ուղղությամբ։ Ես կարծում եմ, որ ՀԱՊԿ-ում արդեն տեղյակ են, թե ինչ հայտարարություններ է անում Ադրբեջանը եվրոպական մայրաքաղաքներում՝ ՀԱՊԿ-ի վերաբերյալ, ես կարծում եմ, որ ՀԱՊԿ-ն պետք է լրջորեն մտածի այդ մասին", - ասել է ԱԽ քարտուղարը, հավելելով, որ իրենք դեռ սպասում են ՀԱՊԿ-ի պատասխանին։