ԷԼԱՐԴ-ի փորձագետներ. 2016 թվականի ՇՄԱԳ-ը և նախագիծը բավարար չեն Ամուլսարի ոսկու հանքի անվտանգ շահագործման համար

Արմինֆո. Հայաստանի կառավարությունը ծանոթացել է Ամուլսարի նախագծի վերաբերյալ ELARD-ի փորձագիտական եզրակացությանը եւ բախվել է փաստաթղթի մեկնաբանությանն առնչվող խնդիրների: ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն այս խոսքերով է իր ելույթը սկսել օգոստոսի 29-ին Earth link & Advanced Resources Development (ELARD) խորհրդատվական ընկերության փորձագետների հետ սկայպ-կոնֆերանսում:

Վարչապետի ասելով,  "միասնական մեկնաբանության դժվարությունները" պայմանավորված են այն հանգամանքով, որ եզրակացության տեքստում առկա են բազմաթիվ բացթողումներ, բացակայում են անհրաժեշտ տվյալները, բայց դրանով էլ չի սահմանափակվում անորոշությունների ցանկը։  Այդուհանդերձ, ինչպես նշել է կառավարության ղեկավարը, տպավորություն է ստեղծվում, որ Ամուլսարի հանքի շահագործման բնապահպանական ռիսկերը կառավարելի են: "Արդյո՞ք մենք ճիշտ ենք հասկանում, որ չնայած այն հանգամանքին, որ ELARD-ը իր եզրակացության մեջ արձանագրում է Ամուլսարի նախագծի մի շարք խախտումներ, բացթողումներ, թերացումներ, ընկերության ընդհանրացված եզրակացությունն այն է, որ 10 + 6 բանաձեւով հետեւանքների մեղմման 16 միջոցառումների կիրառման դեպքում բնապահպանական ռիսկերը կառավարելի կդառնան: Ի՞նչ կլինի հանքի շահագործման դեպքում ջրի, օդի, հողի եւ կենսաբազմազանության հետ", - հարցրել է վարչապետը։

"Հանքի ճիշտ շահագործման եւ դրա համապատասխան փակման, ինչպես նաեւ ռիսկերի մեղմման միջոցառումների պատշաճ կատարման դեպքում, որոնք կհամալրվեն "Լիդիանի" ընդհանուր եւ հատուկ միջոցառումներով, Հայաստանի ջրային ավազանը չի վնասվի", - ի պատասխան հայտարարել է փորձագիտական խմբի համակարգող Ռիկարդո Խորին: Դրա հետ մեկտեղ, ինչպես նշել է փորձագետը, այդ ամենը պետք է լինի պատշաճ պլանավորման, մոնիտորինգի եւ հետագա գրագետ ներդրման արդյունք: Միայն այն ժամանակ, ինչպես կարծում են ELARD-ում, էկոլոգիական ռիսկերը պետք է կառավարելի դառնան հանքի անմիջական հարեւանությամբ:

"Միգուցե դա պրոֆեսիոնալ ժարգոն է, բայց երբ դուք ասում եք "եթե, ապա, այդ ժամանակ" մեզ մոտ խնդիրներ են առաջանում ասվածի իմաստը գնահատելու առնչությամբ":  Վարչապետը խնդրել է ճշտել, թե արդյոք "պետք է կառավարելի լինեն" բառերը նշանակում են Հայաստանի ջրային ռեսուրսների աղտոտման նվազագույն աստիճան, նշված ռիսկերի ավելի մեծ կամ լիակատար բացակայություն։

ELARD-ի փորձագետի ասելով, իր խոսքերում "որոշակի անորոշությունը" կապված է ջրի քիմիական բաղադրության հետ։   Կրկին, ինչպես նշել է Խորին, եթե ընկերության կողմից առաջարկված միջոցառումները ներդրվեն, ապա հնարավոր բացասական ազդեցությունը հնարավոր կլինի կառավարել այնպես, որպեսզի խուսափեն երկրի ջրային ավազանի համար բացասական ազդեցությունից: "Բայց այս ամենը պետք է հաստատվի նոր գնահատականով, այսինքն ՝ պետք է անցկացնել ազդեցության նոր գնահատական ՝ համապատասխան ներածական տվյալներով՝ այդ պնդումը հաստատելու նպատակով", - հայտարարել է նա:

Ասվածը ճշգրտելու համար կառավարության ղեկավարը նշել է. "Արդյո՞ք կարելի է եզրակացնել, թե ELARD-ում վստահ չեն, որ "Լիդիանին" առաջարկած պայմաններում Հայաստանը չի ապահովի  երկրի ջրային ռեսուրսների համապատասխանությունը ստանդարտներին՝ ջրի մաքրությունը, ինչի պատճառով լրացուցիչ միջոցներ եք առաջարկում ավելի վստահ լինելու համար":

"Դա պրոֆեսիոնալ պնդում է, որը հիմնված է մեր փորձի վրա", - հայտարարել է ELARD-ի փորձագետը: Նրա խոսքով, ըստ էության, "Լիդիանի" առաջարկած միջոցառումները թերի են, իսկ դրանք լիարժեք տեսքի բերելու համար անհրաժեշտ է վերանայել ՇՄԱԳ-ը (շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատում) եւ միայն նոր ՇՄԱԳ-ի հիման վրա մշակել ռիսկերի մեղմացման իրենց միջոցառումները:

"Որոշակի անորոշությունների" այս շարքից հետո շրջակա միջավայրի նախարար Էրիկ Գրիգորյանը հարցրել է. "Ըստ էության, ով է առաջարկել հուշագիր կազմել, քանի որ ELARD-ի պատվիրակած աշխատանքում առաջարկություններ անելու պահանջ չկար, և, հետևաբար, արդյո՞ք կարելի է պնդել, որ առկա ՇՄԱԳ-ի հիման վրա հանքը չի կարելի շահագործել": Ինչպես պարզաբանել Է ELARD ծրագրի համակարգողը, Հայաստանի կառավարությունը հանձնարարել էր բացահայտել նախագծի թերությունները: Բայց կար նաև լրացուցիչ հանձնարարություն. ներկայացնել առաջարկություններ, որոնք կարող են պոտենցիալ ընդունելի համարվել ռիսկերի ազդեցությունը կառավարելի դարձնելու համար։

Նիկոլ Փաշինյանին ասվածից հետո հետաքրքրել է, թե "ինչով և որտեղ է դրսևորվել կառավարության հանձնարարականը"։  ELARD-ի փորձագիտական թիմը, մտածելով, հայտարարել է, որ հարցին կպատասխանի լրացուցիչ հանձնարարականի վերաբերյալ պաշտոնական հայտի ժամկետները հստակեցնելուց հետո: Այնուհետև թիմի առաջատար հիդրոգեոլոգ Նիդալ Ռաբահին հիշել է, որ խնդրանքը հնչեցվել է երկրորդ առաքելության ՝ Հայաստան կատարած այցի ընթացքում։  Այնուհետև խնդրանքը հիմնավորվել է նախագծի պատվիրատու Քննչական կոմիտեի էլեկտրոնային նամակով: Ինչպես նա նշել է, հենց ՔԿ-ի միջոցով էր ELARD-ը կապվում  Հայաստանի պետական մարմինների եւ գիտահետազոտական ինստիտուտների հետ։ Նրա խոսքով ՝ Հայաստանում ELARD-ի թիմից հետաքրքրվել են, թե հնարավոր է արդյոք հանքի շահագործումը  հաշվի առնելով բոլոր բացթողումները, եւ առանց շրջակա միջավայրի վնասման:  "Խնդրանքը հստակ ամրագրված չէր մեր հանձնարարականում, բայց մենք դրանք որպես հայեցակարգ հայտնաբերեցինք արդեն հուշագրում", - պարզաբանել է փորձագետը։  Փաշինյանը խնդրել է ՀՀ կառավարության աշխատակազմին վերահասցեագրել ՔԿ էլեկտրոնային նամակը ՝ համապատասխան լրացուցիչ հանձնարարականով:

Շրջակա միջավայրի նախարարն, իր հերթին, հետաքրքրվել է, թե արդյոք ELARD-ը "Լիդիանի" 2016 թվականի ՇՄԱԳ-ը բավարար է համարում հանքում աշխատանքները սկսելու համար. Բացի այդ, ռիսկերի մեղմման միջոցառումները պետք է իրականացվեն արդեն այսօր, թե՞ 5 տարի անց, հարցրել է նա։

"ELARD թիմը եկել է այն եզրակացության, որ ՇՄԱԳ-ը եւ 2016 թվականի նախագիծը բավարար չեն հանքի անվտանգ շահագործման համար", - հայտարարել է ծրագրի համակարգողը: Նրա խոսքով ՝ փորձագիտական խմբի այս դիրքորոշումը փաստագրված է գնահատման եզրակացության մեջ ։  Ինչպես կարծում է ELARD-ը," Լիդիան " պետք է թարմացնի ՇՄԱԳ-ը, որպեսզի հաստատի ռիսկերի մեղմման միջոցառումները մինչեւ այն պահը, երբ փորձագետները հայտնեն իրենց դիրքորոշումը: Թիմի առաջատար հիդրոերկրաբանն, իր հերթին, նշել է, որ մեղմման միջոցառումները պետք է կիրառվեն 6 ամիս կամ մեկ տարի, երկու, բայց ոչ 5 տարի հետո:

Ընդհանուր առմամբ, ինչպես նշել են ELARD-ի փորձագետները, "Լիդիանի" տրամադրած տվյալները թերի են եղել, մոդելավորումն անարդյունավետ է եղել: "Այնքան, որ մենք չենք կարող գտնել որոշ թվերի  հարաբերակցությունը: Անվիճելի է, որ ՇՄԱԳ-ը ոչ լիարժեք եւ ոչ արժանահավատ", - եզրափակել են ELARD-ի ներկայացուցիչները:

Հիշեցնենք, որ Ամուլսարի նախագծի վերաբերյալ ELARD-ի փորձագիտական եզրակացությունը հայ հարկատուների վրա նստել էր 396 հազար դոլար:

Lydian Armenia-ն բրիտանական Lydian International-ի դուստր ընկերությունն է ։  Ամուլսարի նախագծի ընդհանուր արժեքը կազմում է 370 մլն դոլար: հանքավայրի շահագործման ժամկետը կկազմի 10 տարի եւ 4 ամիս, ընդ որում, տարեկան կտրվածքով նախատեսվում է արդյունահանել միջինը 200 հազար ունցիա ոսկի: Ամուլսարի հանքավայրը Հայաստանում մեծությամբ երկրորդ պաշարն է ։  Ընկերության տեղեկատվության համաձայն ՝ հանքավայրը պարունակում է շուրջ 73733 կգ ոսկի ՝ մեկ տոննայի համար 0.78 գ միջին պարունակությամբ, ինչպես նաեւ 294.367 տոննա արծաթ ՝ մեկ տոննայի համար 9.29 գ միջին պարունակությամբ: