Հայաստանում կխստացվեն ընտանեկան բռնության համար նախատեսված պատիժները, և կամրապնդվեն զոհերի պաշտպանության մեխանիզմները

ԱրմԻնֆո: Հայաստանում կխստացվեն ընտանեկան բռնության համար նախատեսված պատիժները, և կամրապնդվեն զոհերի պաշտպանության մեխանիզմները: Հոկտեմբերի 28-ին ՀՀ Ազգային ժողովի լիագումար նիստում առաջին ընթերցմամբ կքննարկվեն «Ընտանեկան և ընտանեկան բռնության կանխարգելման և ընտանեկան և ընտանեկան բռնության ենթարկված անձանց պաշտպանության մասին» օրենքում փոփոխությունները և դրանց հետ կապված փաստաթղթերի փաթեթը: Նախաձեռնությունը ներկայացրել են իշխող «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության պատգամավորներ Զարուհի Բաթոյանը, Սոնա Ղազարյանը և Ծովինար Վարդանյանը:

Զարուհի Բաթոյանի խոսքով՝ առաջարկվող փոփոխությունները նպատակ ունեն բարձրացնել ընտանեկան և ընտանեկան բռնության զոհերի պաշտպանության արդյունավետությունը և ապահովել ավելի շահագրգիռ մոտեցում նման հանցագործությունների քննությանը: Փաթեթով առաջարկվում է խստացնել ընտանեկան բռնության համար քրեական պատասխանատվությունը: Մասնավորապես, առաջարկվում է ընտանիքի և ընտանեկան հարաբերությունների շրջանակներում անձի դեմ կատարված հանցագործությունները ՀՀ քրեական օրենսգրքում առանձնացնել առանձին գլուխների՝ նախատեսելով ավելի խիստ պատիժներ: Նախատեսվում է ընդլայնել ընտանիքի անդամի կողմից ֆիզիկական ուժի կիրառման հետ կապված հանցագործության շրջանակը՝ ներառելով որոշակի ժամանակահատվածում բռնության կրկնվող դեպքերը: Փոփոխությունները կանդրադառնան նաև հոգեբանական ճնշման հետ կապված հանցագործության շրջանակի վրա. առաջարկվում է ներառել գույքը ոչնչացնելու կամ վնասելու սպառնալիքները: Ավելին, նախատեսվում է Քրեական օրենսգրքում պարզաբանել սոցիալական մեկուսացման, վերահսկողության և ընտանեկան բռնության հասկացությունները: Օրինագծերը նաև նախատեսում են վերացնել ընտանեկան և ընտանեկան բռնության դեպքերում ակտիվ զղջման հիման վրա քրեական պատասխանատվությունից ազատման հնարավորությունը: Օրենսդրական նախաձեռնության հեղինակները նաև առաջարկել են ներդնել զոհերի պաշտպանության նոր մեխանիզմներ: Հիմնական փոփոխություններից մեկը կլինի նախազգուշացումների վերացումը որպես պաշտպանիչ միջոց: Այն չի պահանջում արդյունավետ և արդյունավետ պաշտպանիչ միջոցառումների իրականացում կամ սահմանափակումների կիրառում, այլ պարզապես ոստիկանության աշխատակցի կողմից բռնություն գործադրողին ուղղված նախազգուշացում:

Նախազգուշացման փոխարեն առաջարկվում է ներդնել բռնություն գործադրողներին կանխարգելիչ գրանցման մեխանիզմ՝ ապահովելու համար, որ նրանք մնան իրավապահ մարմինների հսկողության տակ: Օրենքի նախագծի համաձայն՝ ոստիկանության աշխատակիցը պարտավոր կլինի կասկածելի հանցագործության մասին հաղորդում ներկայացնել քննչական մարմնին միջադեպի մասին տեղեկատվություն ստանալուց հետո ոչ ուշ, քան 12 ժամվա ընթացքում, անկախ նրանից, թե արդյոք կայացվել է արտակարգ միջամտության որոշում: Եթե բռնության համար քրեական վարույթ է հարուցվում արտակարգ միջամտության կամ պաշտպանիչ որոշման ուժի մեջ լինելու ընթացքում, ապա համապատասխան պաշտպանիչ միջոցը առաջարկվում է պահպանել մինչև երկու ամիս՝ անկախ սկզբնական ժամկետի լրանալուց: Արտակարգ միջամտության մասին որոշում հնարավոր կլինի նաև այն դեպքերում, երբ վերջին մեկ տարվա ընթացքում բազմիցս բռնություն է կիրառվել ընտանիքի անդամի, զուգընկերոջ, ընտանիքի նախկին անդամի կամ նախկին զուգընկերոջ նկատմամբ: Ավելին, արտակարգ միջամտության մասին որոշման բացակայությունը կամ դրա ուժի մեջ չմտնելը չի խոչընդոտի պաշտպանիչ որոշման դիմումին: Առաջարկվում է զոհին ապաստարանում տեղավորելը թույլատրել միայն այն դեպքում, եթե սպառնալիք կա նրա կյանքին կամ առողջությանը, եթե նրա անվտանգությունն այլ միջոցներով ապահովելը անհնար է: Ավելին, նախատեսվում է պահանջել ոստիկանության աշխատակիցներից օգտագործել շարժական տեսաձայնագրման կամ լուսանկարչական սարքեր՝ բռնության մասին ստացված հաղորդագրությունների հետ կապված իրենց պարտականությունները կատարելիս: Առաջարկվում է բռնություն գործադրողների մասնակցությունը վերականգնողական ծրագրերին պարտադիր դարձնել ոչ միայն պաշտպանիչ որոշում կայացնելիս, այլև արտակարգ միջամտության վերաբերյալ որոշում կայացնելիս: Նմանատիպ պահանջ նախատեսվում է տարածել նման հանցագործությունների համար դատապարտվածների վրա:

Այդ նպատակով «Պրոբացիայի մասին» օրենքը առաջարկվում է լրացնել երկու հոդվածով, որոնք կարգավորում են վերականգնողական ծրագիրն ավարտելու պարտավորության կատարման կարգը և այն չկատարելու համար պատասխանատվությունը: Համապատասխան փոփոխություններ են նախատեսվում նաև Քրեական կատարողական օրենսգրքում: Օրենսդրական փաթեթը նախատեսում է հաշմանդամություն ունեցող անձանց նկատմամբ ֆիզիկական բռնության ընդլայնված սահմանում: Առաջարկվում է ներառել անձին հենարանից կամ օժանդակ միջոցից զրկելը, դրանք վնասելը կամ ոչնչացնելը, ինչպես նաև դրանք օգտագործելու ունակության սահմանափակումը: Այսինքն՝ հաշմանդամություն ունեցող անձի դեպքում սա նույնպես կհամարվի ֆիզիկական բռնություն: Բացի այդ, եթե հաշմանդամություն ունեցող անձի կամ նրա անձնական օգնականի նկատմամբ կայացվում է արտակարգ միջամտության որոշում, ոստիկանության աշխատակիցը պարտավոր կլինի անհապաղ ուղարկել որոշման և արձանագրության պատճենը լիազոր մարմնին՝ այլընտրանքային խնամք և աջակցություն ապահովելու համար: Քրեական դատավարության օրենսգրքում փոփոխություններով առաջարկվում է սահմանել ընտանեկան և ընտանեկան բռնության տարրեր պարունակող հանցագործությունների համար քրեական հետապնդման հանրային կարգ: Այն նաև նախատեսում է մեղադրյալի նկատմամբ տնային կալանքի կիրառման արգելք, եթե նա ապրում է տուժողի հետ, և դատավարության ընթացքում անհնար է ապահովել նրանց առանձնացումը՝ տուժողին այլուր մշտական բնակության վայր տրամադրելով: Մեկ այլ փոփոխություն վերաբերում է տուժողների հարցաքննության կարգին: Առաջարկվում է, որ ընտանեկան բռնության տարրեր պարունակող հանցագործությունների դեպքերում տուժողը հարցաքննվի միայն մեկ անգամ: Կրկնակի հարցաքննությունը թույլատրվում է, եթե անհրաժեշտ է պարզաբանել այն հանգամանքները, որոնք հայտնի են դարձել վարույթն իրականացնող մարմնին առաջին հարցաքննությունից հետո: Բաթոյանի խոսքով՝ «Պրոբացիայի մասին» օրենքում և Քրեական կատարողական օրենսգրքում փոփոխությունները առաջարկվում է ուժի մեջ մտնել 2028 թվականի հուլիսի 1-ից:

Իր հերթին, ՀՀ ներքին գործերի նախարար Արփինե Սարգսյանն, ներկայացնելով կառավարության դիրքորոշումը առաջարկվող փաթեթի վերաբերյալ, հիշեցրեց, որ այն մշակվել է ՀՀ վարչապետի կնոջ՝ Աննա Հակոբյանի նախաձեռնությամբ: Ինստիտուցիոնալ տեսանկյունից փաստաթղթերը լուծում են տարբեր հարցեր: Նախարարը հույս հայտնեց, որ դրանց ընդունումը կհանգեցնի շոշափելի արդյունքների ընտանեկան և ընտանեկան բռնության դեմ պայքարում: Գործող համակարգը թույլ չէր տալիս, որ այս պայքարը լիարժեք իրականացվի: Կառավարությունը չի առարկում փաստաթղթի ընդունմանը՝ առաջարկելով նաև որոշ լրացումներ, որոնք ընդունվել են նախաձեռնության հեղինակների կողմից։