Վարչապետ. Հայաստանը կես ճանապարհին է Կունմին-Մոնրեալ գլոբալ կենսաբազմազանության շրջանակի նպատակներին հասնելու ճանապարհին

ԱրմԻնֆո. Միջազգային հանրությունն արդեն ձևակերպել է «բնության հետ ներդաշնակ ապրելու» հայեցակարգը և 2022 թվականին ընդունել է Կունմին-Մոնրեալի գլոբալ կենսաբազմազանության շրջանակը՝ սահմանելով նպատակներ և հստակ չափանիշներ մինչև 2030 թվականը: Սակայն Հայաստանը կիսով չափ է անցել այդ չափանիշներին հասնելու ճանապարհին: Այս մասին հայտարարել է ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը «Մերիդիան Էքսպո կենտրոնում» COP17-ի (Կենսաբանական բազմազանության մասին կոնվենցիայի կողմերի 17-րդ համաժողով) շրջանակներում անցկացված «Բնության համար առաջնորդներ» գագաթնաժողովի բացման լիագումար նիստում:

Մենք պետք է անկեղծորեն խոստովանենք. միասին մենք դեռևս այնքան առաջընթաց չենք գրանցել, որքան անհրաժեշտ է: Մեր խնդիրն այժմ նոր խոստումներ ձևակերպելը չէ, այլ եղած պարտավորությունները իրական գործողությունների վերածելը: Կենսաբանական բազմազանության մասին կոնվենցիայի կողմերի համաժողովը (COP17) լավ հնարավորություն է որոշումներ կայացնելու, որոնք կփոխեն իրավիճակը: «ՀՀ-ն ուրախ է նպաստել այս հնարավորության իրականացմանը», - ընդգծեց նա։ Հիշելով 1990-ականներին Հայաստանի առջև ծառացած դժվարությունները, որոնք հանգեցրին կենսաբազմազանությանը վնաս հասցնելուն, Փաշինյանը ընդգծեց, որ ՀՀ քաղաքացիները, կառավարությունը, պետական մարմինները և տեղական ինքնակառավարման մարմինները պետք է մարեն իրենց պարտքը բնության նկատմամբ։ Եվ սա, թերևս, արտացոլում է այն քաղաքականությունը, որը մենք փորձում ենք իրականացնել։ Իհարկե, մենք ունենք և՛ հաջողություններ, և՛ ձախողումներ Հայաստանի բնության և կենսաբազմազանության պաշտպանության գործում», - նշեց կառավարության ղեկավարը։

Հետևողական աշխատանքի արդյունքում, բացատրեց Փաշինյանը, վերջին 10 տարիների ընթացքում Սևանա լճում սիգի ընդհանուր պաշարը (կենսազանգվածը) աճել է ավելի քան տասնապատիկ՝ 2010-ականների կեսերի ճգնաժամային ժամանակահատվածում մի քանի հարյուր տոննայից, երբ պաշարը գործնականում ոչնչացման եզրին էր, մինչև 2026 թվականի հուլիսի դրությամբ ավելի քան 4500 տոննա։

Նա նշեց, որ կառավարությունը նաև իրականացնում է Սևանի կարմրախայտի պաշարների վերականգնման և Սևանա լճում ձկնաբուծության զարգացման ծրագիր։ Մինչև 2025 թվականը Սևանի կարմրախայտի պաշարները լճում աննշան էին՝ կազմելով ոչ ավելի, քան 20 տոննա: 2025 թվականին դրանք գնահատվել են մոտավորապես 138 տոննա, իսկ 2026 թվականի հուլիսի դրությամբ հասել են 374 տոննայի: Այսօր կարմրախայտը կրկին որսվում է Սևանի ձկնորսների ցանցերում: Նրանք ասում են, որ նրանց այդքան հաճախ տեսնելը հիշում են միայն իրենց պապերի պատմած պատմություններից:

Նրա խոսքով՝ առվակի կարմրախայտի պոպուլյացիայի վերականգնման և զարգացման ծրագիրը հաջողությամբ իրականացվում է նաև Հայաստանի բարձրլեռնային գետերում: Արդեն իսկ ստեղծվել է ձվադրման համակարգ, և արդյունքում ստացված մանրաձուկը նախատեսվում է պարբերաբար բաց թողնել Հայաստանի բարձրլեռնային գետեր: Միայն այս տարի նախատեսվում է բաց թողնել մոտավորապես 50,000 մանրաձուկ:

Մեր հաջորդ հաջողության պատմությունը կապված է կովկասյան ընձառյուծի հետ, որը համարվում էր անհետացած Հայաստանում: Այսօր Հայաստանում կա մոտավորապես 6-7 առանձնյակ, իսկ 2024 թվականին գրանցվել է երկու ձագ։ Ընձառյուծի առկայությունը էկոհամակարգի առողջության կարևոր ցուցանիշ է, իսկ ձագերի ծնունդը վկայում է դրա կայունության մասին։ <Կովկասյան կարմիր եղջերուի վերաբնակեցման ծրագիր Հայաստանում> «Սա մեզ համար ևս մեկ հաջողության պատմություն է։ Այս տեսակը նույնպես համարվում էր անհետացած Հայաստանում։ Այնուամենայնիվ, 2022-2025 թվականների միջև ընդհանուր առմամբ 22 առանձնյակ բաց է թողնվել իրենց բնական միջավայր։ Վայրի բնության մեջ արդեն ծնվել է ութ ձագ, ինչը ցույց է տալիս, որ տեղափոխված կենդանիները սկսել են հաջողությամբ բազմանալ վայրի բնության մեջ», - ասաց նա։

Չնայած այս հաջողություններին, ինչպես նշեց վարչապետը, ցավոք, Հայաստանում շարունակվում են անօրինական անտառահատումները և որսագողությունը, ինչպես նաև բնական պաշարների անօրինական շահագործման օրինակները։ Այս խնդիրները լուծելու համար, ընդամենը երկու տարի առաջ, իշխանությունները սկսեցին ստեղծել Հայաստանի Հանրապետությունում Էկոպարեկցիոն ծառայությունը, որը, ըստ էության, շրջակա միջավայրի ոստիկանության ուժ է, որն այժմ գործում է երկրի տասը մարզերից չորսում։

Մենք այն հետևողականորեն կիրականացնենք մնացած մարզերում։ Ծառայության նպատակն է ապահովել շրջակա միջավայրի շուրջօրյա պաշտպանությունը։ Մենք մտադիր ենք զարգացնել այն թե՛ տեխնիկապես, թե՛ բովանդակային առումով, ինչպես նաև բարձրացնել մեր աշխատակիցների պրոֆեսիոնալիզմն ու ազնվությունը։ Մեր անտառներն ունեն վերականգնման շատ բարձր կարողություն։ Միևնույն ժամանակ, մենք իրականացնում ենք և պետք է շարունակենք իրականացնել անտառվերականգնման ծրագրեր։ «Այնուամենայնիվ, կարևոր է հասկանալ, որ առանց անտառների պաշտպանության և մարդկանց շրջանում շրջակա միջավայրի համար պատասխանատու վարքագծի զարգացման շատ դժվար կլինի զգալի արդյունքների հասնել», - ասաց կառավարության ղեկավարը: Վարչապետը հանքարդյունաբերության համապատասխանեցումը ժամանակակից բնապահպանական չափանիշներին համարեց մեր երկրի համար առանձնահատուկ մարտահրավեր: Չնայած դժվարություններին, նա նշեց, որ Հայաստանը շարժվում է այս ուղղությամբ:

Ջրային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարումը և ջուր խնայող համակարգերի ու տեխնոլոգիաների ներդրումն ու զարգացումը կառավարության առաջնահերթություններից են: Բայց այստեղ նույնպես ակնհայտ է, որ նույնքան կարևոր է մեր հասարակությունում ջրի խնայողության մշակույթի խթանումը: Նույնը պետք է ասեմ նաև կոշտ թափոնների կառավարման մասին, որտեղ, ցավոք, մեր հաջողությունները դեռևս հեղափոխական նշանակություն չեն ունեցել: Մյուս կողմից, մենք պետք է հասկանանք, որ փոփոխությունները, հատկապես մարդկանց մտածողության մեջ, տեղի են ունենում շատ դանդաղ: Այս խնդրի լուծումը հետևողականության և ջանքերի շարունակականության մեջ է, և մենք վճռականորեն տրամադրված ենք հետևել հենց այս ճանապարհին», - ասաց նա: