Հայ փորձագետ․ TRIPP-ն ու եվրաինտեգրումն անհամատեղելի են

Արմինֆո. Ժամանակն է, որպեսզի Երեւանը հասկանա այն պարզ ճշմարտությունը, որ "Թրամփի ուղի հանուն միջազգային խաղաղության եւ բարգավաճման" (TRIPP) նախագիծն ու եվրաինտեգրումն անհամատեղելի են: Այդ մասին հայտարարել է քաղաքական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Վահե Դավթյանը։

Նրա խոսքով՝ դա, ըստ էության, մատնանշում է նաեւ ընդլայնման հարցերով եվրահանձնակատար Մարթա Կոսը, ով օրերս Բրյուսելում ելույթ ունենալով Եվրոպական քաղաքական հետազոտությունների կենտրոնի միջոցառմանը, ձեւակերպել է վաղուց խնդրո առարկա թեզը. "թեկնածու երկրները պետք է խզեն կապերը Դոնալդ Թրամփի MAGA շարժման հետ":

"Հազիվ թե որևէ մեկի մոտ կասկածներ առաջանան, որ Վաշինգտոնի արտաքին քաղաքական "խաղաղ նախաձեռնությունները", ինչպես նաև տարբեր տարածաշրջաններում ցրված Թրամփի անվան միջանցքները, կամուրջներն ու ջրանցքները MAGA-ի արտաքին քաղաքականության չափման առանցքային կառույցներն են:

ԵՄ-ում, ի տարբերություն Երեւանի, շատ լավ կարդում են աշխարհաքաղաքական կոդերը․ MAGA-ն ենթադրում է հրաժարում գլոբալ ազատական հեգեեմոնի դերից՝ հօգուտ կոշտ պրագմատիզմի եւ տնտեսական հովանավորչության: TRIPP-ը նման պրագմատիզմի պաճուճազարդ արտացոլումն է", - նշել է փորձագետը:

Նա հիշեցրել է, որ նախագծի նպատակը ոչ այնքան Իրանին և Ռուսաստանին զսպելն է, որքան՝ Եվրոպայի աշխարհատնտեսական զսպումը, որը հատկապես 2022 թվականից հետո գտնվում է իր արտաքին քաղաքականության ռազմավարության ակտիվ վերաիմաստավորման վիճակում:

Դավթյանը կարծում է, որ այդ գործընթացում գլխավոր շեշտադրումն ուղղված է ածխաջրածինների մատակարարման նոր աղբյուրների որոնմանը, հատկապես՝ Կենտրոնական Ասիայից:

"Այստեղից՝ Եվրոպա-Կովկաս-Ասիա միջազգային միջանցքի և դրա այնպիսի բաղադրիչի արդիականացումը, ինչպիսին է Միջին միջանցքը։ Կառուցելով Արևելք-Արևմուտք գծի երկայնքով Լոգիստիկա՝ ԵՄ-ը նպատակ ունի դուրս գալ դինամիկ զարգացող ասիական շուկաներ, առաջին հերթին՝ չինական, միաժամանակ ապահովելով էներգակիրների, առաջին հերթին, բնական գազի կայուն մատակարարումներ Թուրքմենստանից և Ղազախստանից ։ Այստեղից էլ ակտիվ քաղաքական եւ լոբբիստական աջակցությունը ենթակառուցվածքային նախագծերին ՝ Կասպից ծովով դեպի Հարավային Կովկաս եւ այնուհետեւ դեպի արեւմուտք ՝ Թուրքիայի տարածքով, ներառյալ Անդրկասպյան գազատարի նախագիծը", - նշել է փորձագետը։

Ըստ նրա, ակնհայտ է, որ առանց նման այլընտրանքային երթուղիների իրականացման ոչ միայն Եվրոպա-Կովկաս-Ասիա էներգետիկ միջանցքը չի կարողանա աշխատել տնտեսապես նպատակահարմար ռեժիմով, այլեւ, նույնիսկ, գործող Հարավային գազային միջանցքը վաղ թե ուշ կբախվի անհրաժեշտ ծավալների ապահովման խնդիրների:

"ԱՄՆ-ի համար TRIPP-ը հնարավորություն է սահմանափակել ԵՄ-ին ինքնուրույն էներգետիկ քաղաքականություն վարելու հարցում, ինչը, հատկապես, հստակ ուրվագծեր է ձեռք բերում ՝ հաշվի առնելով Հին աշխարհում ԱՄՆ-ի հստակ արտահայտված էներգետիկ շահերը։ Այսօր ԱՄՆ-ը Եվրոպա հեղուկ բնական գազի  հիմնական մատակարարն է. նրան բաժին է ընկնում ողջ ներմուծման 57%-ը: Կանխատեսումների համաձայն, մինչև 2028 թվականը այդ ցուցանիշը կարող է հասնել 80%-ի։

Ասիայից գազի ներկրման հաշվին եվրոպական էներգահամակարգի դիվերսիֆիկացումը ուղղակի մարտահրավեր է ԱՄՆ տնտեսական շահերին", - հավելել Է Դավթյանը։

"Հաշվի առնելով, որ TRIPP-ը դիտարկվում է որպես Միջին միջանցքի պոտենցիալ դիվերսիֆիկացման գիծ, իսկ Միջին միջանցքն ինքնին ԵՄ "Գլոբալ դարպաս" ծրագրի մակրոտարածաշրջանային առաջնահերթություններից մեկն է, Վաշինգտոնի և Բրյուսելի աշխարհատնտեսական շահերի բախումը բավականին կոնկրետ ուրվագծեր է ձեռք բերում։ Եվ այս իմաստով Մարթա Կոսի հայտարարությունը հնչում է բավականին ժամանակին և օրգանական: Այս իրավիճակում Հայաստանը կրկին հայտնվում է խաչմերուկում։ Մի կողմից՝ եվրաինտեգրման նպատակը, մյուս կողմից՝ TRIPP-ի գործարկման ծրագրերը։ Ըստ էության, դրանք անտագոնիստ նպատակներ են", - ամփոփել է Դավթյանը։

Հիշեցնենք, որ 2025 թվականի օգոստոսի 8-ին Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը և Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը Վաշինգտոնում ստորագրել են յոթ կետից բաղկացած համատեղ "Խաղաղության հռչակագիր"։ Այն նախատեսում է համատեղ դիմում Եվրոպայի անվտանգության եւ համագործակցության կազմակերպությանը (ԵԱՀԿ) ԵԱՀԿ Մինսկի գործընթացի եւ դրա հետ կապված կառույցների դադարեցման մասին, ինչպես նաեւ Հայաստանի տարածքով տրանսպորտային միջանցքի ստեղծում, որը կկապի Ադրբեջանն իր նախիջեւանյան էքսկլավի հետ, որը շրջապատված է Հայաստանով, Թուրքիայով եւ Իրանով:

Իսկ արդեն 2026 թվականի հունվարի 14-ին Հայաստանի ԱԳՆ-ը հրապարակել է Վաշինգտոնում սստոորագրված «Թրամփի ուղի՝ հանուն միջազգային խաղաղության և բարգավաճման» (ԹՐԻՓՓ) նախագծի` Հայաստան-ԱՄՆ իրականացման շրջանակի հրապարակման վերաբերյալ համատեղ հայտարարությունը։ 12 էջանոց փաստաթղթում ներկայացված են նախագծի հիմնական նպատակները և դրա գործունեության մեխանիզմները։ Մասնավորապես, ընդգծվում է, որ Հայաստանը մտադիր է թույլատրել և աջակցել ԹՐԻՓՓ զարգացման ընկերության հիմնմանը։ «Ակնկալվում է, որ ընկերությունը պատասխանատու կլինի ԹՐԻՓՓ-ի զարգացման համար՝ 49 տարի նախնական ժամկետով նրան տրամադրվող կառուցապատման իրավունքով։ Հայաստանը մտադիր է ԱՄՆ-ին առաջարկել ԹՐԻՓՓ զարգացման ընկերության 74% մասնաբաժինը և պահպանել 26% մասնաբաժինը։ Ակնկալվում է, որ այս համագործակցությունը կերկարաձգվի ևս 50 տարով՝ Հայաստանի կառավարությանը հավելյալ սեփականության տրամադրմամբ նրա մասնաբաժինը դարձնելով 49%։ Ակնկալվում է, որ ԹՐԻՓՓ զարգացման ընկերության բաժնետերերի փոփոխությունը (ներառյալ մասնաբաժինների վաճառք, նվիրատվություն, միավորում, անջատում, վերակազմակերպում կամ որևէ այլ իրավական կամ փաստացի գործողություն) և վերջնական շահույթի սեփականատերերի փոփոխությունը ենթակա կլինի Հայաստանի և ԱՄՆ կառավարությունների հետ նախօրոք համաձայնեցմանը», - ասվում է փաստաթղթում։