Հայ քաղաքական գործիչ. ԵԱՏՄ երկրների կողմից առաջարկված հանրաքվեում Հայաստանը «ընտրելու ոչինչ չունի»

Արմինֆո. Եվրասիական տնտեսական միության (ԵԱՏՄ) երկրների կողմից առաջարկվող հանրաքվեում Հայաստանն այս պահին «ընտրելու ոչինչ չունի», սակայն կազմակերպությունը պատրաստ չէ սպասել, որ երկիրը «հարթի ճանապարհը» դեպի Եվրամիություն (ԵՄ) և պահանջում է ընտրություն կատարել այստեղ և հիմա: Այս մասին իր Ֆեյսբուքյան էջում գրել է Հայաստանի Հանրապետական կուսակցության (ՀՀԿ) վարչության անդամ և պաշտպանության նախկին փոխնախարար Արտակ Զաքարյանը:

Նա վստահ է, որ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը չի ցանկանում ընտրություն կատարել ԵՄ-ի և ԵԱՏՄ-ի միջև և փոխարենը փորձում է կուսակցություններին «վաճառել» ընտրության իրավունքը: Մինչդեռ, ինչպես նշել է Զաքարյանը, ԵՄ-ի օգտին ընտրելու տարբերակը ոչ միայն այս պահին բացակայում է, այլև որ Հայաստանը դեռևս շատ հեռու է այն իրական գործընթացից, որը կարող է հանգեցնել դրա ձևավորմանը: «2025 թվականի մարտին Հայաստանի խորհրդարանն ընդունեց «ՀՀ-ի Եվրոպական Միությանը անդամակցության գործընթացի մեկնարկի մասին» օրենքը»։ Հնչում է «տպավորիչ», բայց մինչ օրս նույնիսկ ԵՄ-ին անդամակցելու պաշտոնական դիմում չի ներկայացվել։ Չկա թեկնածու երկրի կարգավիճակ, առավել ևս՝ անդամակցության բանակցություններ։ Բնականաբար, ԵՄ-ի կողմից որոշում չկա, որ Հայաստանը երբևէ կընդունվի իր շարքերը։ Ուրեմն ի՞նչ հանրաքվեի մասին է խոսքը», - բավականին հռետորական հարց տվեց քաղաքական գործիչը։ Նա հիշեցրեց, որ մի կողմից կա իրական ԵԱՏՄ-ն, որի անդամ է Հայաստանը 2015 թվականից, իսկ մյուս կողմից՝ ապագայում հնարավոր ԵՄ-ն, եթե, իհարկե, Հայաստանը դիմում ներկայացնի, եթե այն ճանաչվի որպես թեկնածու, եթե սկսվեն բանակցություններ և հնարավոր լինի իրականացնել բարեփոխումների հսկայական փաթեթ, և եթե, ի վերջո, ԵՄ բոլոր անդամ երկրները համաձայնվեն ընդունել Հայաստանին։ «Այսինքն՝ երկու այլընտրանքներից մեկը պարզապես գոյություն չունի։ Հետևաբար, ԵԱՏՄ երկրների կողմից առաջարկվող հանրաքվեում «ընտրելու բան չկա»։ Սա փաստ է։ Սակայն, փաստ է նաև, որ ԵԱՏՄ-ն չի ցանկանում սպասել, մինչև Հայաստանը «հարթի ճանապարհը» դեպի ԵՄ և պահանջում է ընտրություն կատարել այստեղ և հիմա։ Փաշինյանի կառավարության համար ԵԱՏՄ-ից հրաժարվելը, ենթադրաբար, դժվար չէ։ Բայց թե այդ դեպքում ինչից կառչել՝ անհասկանալի է», - նշեց Զաքարյանը։

Այս առումով նա հիշեցրեց, որ 2025 թվականին Հայաստանի ընդհանուր արտահանման մոտ 35.3%-ը բաժին է ընկել Ռուսաստանին։ «Հայաստանի և ԵԱՏՄ-ի միջև առևտրաշրջանառությունը գերազանցել է 8 միլիարդ դոլարը, իսկ արտահանումը կազմել է 3.2 միլիարդ դոլար։ Ռուսաստանի մասնաբաժինը ներկայումս նվազում է։ 2026 թվականի առաջին կեսին Ռուսաստանի հետ առևտուրը նվազել է՝ կազմելով մոտ 2.6 միլիարդ դոլար, իսկ Ռուսաստանի մասնաբաժինը Հայաստանի արտաքին առևտրում նվազել է մինչև մոտ 27.5%։ ԵԱՏՄ-ի մասնաբաժինը կազմել է մոտ 29.4%։ «Փոքր հայկական տնտեսության համար սրանք բավականին զգալի կորուստներ են», - ընդգծեց ՀՀԿ խորհրդի անդամը։

Համեմատության համար նա նշեց, որ 2025 թվականին ԵՄ-ն կազմել է Հայաստանի արտաքին առևտրի ընդհանուր շրջանառության 11.3%-ը և արտահանման միայն 7.9%-ը։ «Սա է եվրոպական ընտրության ամբողջ թվաբանությունը։ Տնտեսական ցուցանիշները ցույց են տալիս, որ Եվրոպան դեռևս ի վիճակի չէ փոխարինել ռուսական (եվրասիական) շուկան։ ԵԱՏՄ դուռը կարող է հանդիսավոր կերպով փակվել վաղը։ Սակայն դրանից հետո հայկական բիզնեսները ստիպված կլինեն բացատրել, թե որտեղ արտահանել իրենց արտադրանքը հաջորդ օրը։ Փաշինյանը չի ցանկանում և չի կարողանում բացատրել սա։ «Նա կփորձի գտնել ավելի կամ պակաս համեմատելի այլընտրանքներ և միայն դրանից հետո կորոշի՝ փակե՞լ տնտեսությունը սնուցող դուռը և երկիրը դնել նոր արևմտյան վարկերի ծանր բեռի տակ, թե՞ շարունակել քաղաքական բանակցություններ երկու կողմերի հետ», - եզրափակեց Զաքարյանը։

Հիշեցնենք, որ 2025 թվականի հունվարի 9-ին Հայաստանի կառավարությունը հաստատեց «Եվրակվե» քաղաքացիական նախաձեռնության կողմից առաջարկված Եվրամիությանը միանալու գործընթացի մեկնարկի մասին օրենքի նախագիծը։ Նախագիծն ուղարկվել է Հայաստանի խորհրդարան՝ հաստատման։ Մարտի 26-ին խորհրդարանն այն ընդունել է վերջնական ընթերցմամբ և ուղարկել նախագահի ստորագրմանը։ Փաստաթուղթը ստորագրվել է նույն թվականի ապրիլի 4-ին։ Մոսկվան հայտարարել է, որ Ռուսաստանը Հայաստանին փոխանցել է, որ Եվրասիական տնտեսական միությանը միաժամանակյա անդամակցությունը և Եվրոպական Միությունը անհնար էր։ Մայիսի 9-ին Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը, լրագրողների հետ զրույցում, առաջարկեց, որ Հայաստանը հնարավորինս շուտ որոշում կայացնի ԵՄ-ին և Եվրասիական տնտեսական միությանը (ԵԱՏՄ) անդամակցության վերաբերյալ՝ անհրաժեշտության դեպքում հայտնելով «քաղաքակիրթ ամուսնալուծություն սկսելու» իր պատրաստակամությունը։ Երևանը պատասխանեց՝ հայտարարելով, որ դուրս կգա ԵԱՏՄ-ից, երբ անհրաժեշտ համարի։ Իսկ մայիսի 29-ին ԵԱՏՄ հինգ երկրներից չորսի պետությունների ղեկավարները բանաձև ընդունեցին, որով խորհուրդ էին տալիս Հայաստանին հանրաքվե անցկացնել ԵԱՏՄ-ում իր անդամակցության շարունակման վերաբերյալ։ Նույն օրը Ռուսաստանի նախագահը հայտարարեց, որ Հայաստանը չի կարողանա նստել երկու կողմերում էլ և պետք է հնարավորինս շուտ ընտրություն կատարի։