ԱրմԻնֆո. Ադրբեջանը ոչնչացրել է օկուպացված Շուշիի հին հայ-ռուսական գերեզմանատունը, որտեղ պահպանվել են միջնադարյան հայկական խաչքարեր, ինչպես նաև 19-րդ դարի հայկական և ռուսական թաղման վայրեր: Այս մասին հաղորդվել է Արցախի մշակութային ժառանգության պաշտպան Հովիկ Ավանեսովի Ֆեյսբուքյան էջում՝ հղում անելով Caucasus Heritage Watch (CHW)-ի կողմից հրապարակված արբանյակային լուսանկարներին:
Ինչպես բացատրել է իրավապաշտպանը, PlanetScope պատկերների արխիվը թույլ է տվել հետազոտողներին հետևել գերեզմանոցի աստիճանական ոչնչացմանը, մասնավորապես՝ համեմատելով մայիսի 9-ի, 11-ի և 14-ի արբանյակային լուսանկարները: «Ադրբեջանը շարունակում է իր քաղաքականությունը՝ համակարգված կերպով ոչնչացնելով հայկական պատմական և մշակութային ժառանգությունը ժամանակավորապես օկուպացված Արցախի Հանրապետությունում»: «Հաջորդ թիրախը Շուշիի պատմական հին հայ-ռուսական գերեզմանատունն էր, որտեղ պահպանվել են միջնադարյան հայկական խաչքարեր, ինչպես նաև 19-րդ դարի հայկական և ռուսական թաղման վայրեր», - գրել է Լեռնային Ղարաբաղի մշակութային ժառանգության պաշտպանը: Նա նշել է, որ սա այլևս չի կարող դիտվել որպես պատահական վնաս, բնական մաշվածություն կամ քաղաքաշինության արդյունք: Նրա խոսքով՝ գերեզմանատների տարածքի հետևողական ոչնչացումը, պատմական թաղման վայրերի ոչնչացումը և հայկական մշակութային հետքերի ֆիզիկական անհետացումը վկայում են մշակութային ժառանգությունը ջնջելու միտումնավոր քաղաքականության մասին։ «Շուշիի հայկական գերեզմանատների նկատմամբ նման վերաբերմունքը նոր երևույթ չէ։ CHW-ն արդեն իսկ փաստագրել է քաղաքում մի շարք պատմական հայկական գերեզմանատների վնասը և ոչնչացումը։ Այս իրադարձությունները վկայում են ոչ միայն առանձին հուշարձանների նկատմամբ խնդրահարույց վերաբերմունքի, այլև այս տարածքի պատմական հիշողության և հայկական ինքնության նյութական ապացույցների ջնջման համակարգված գործընթացի մասին։ Գերեզմանատունը պարզապես քարերի և տապանաքարերի հավաքածու չէ»։ «Սա պատմական հիշողության, ընտանեկան կապերի, բնակչության ներկայության, հասարակական կյանքի, մշակույթի և համայնքային ինքնության եզակի վկայություն է», - նշել է Ավանեսովը։
Այս առումով, Արցախի մշակութային ժառանգության օմբուդսմենը նշել է, որ պատմական գերեզմանատների ոչնչացումը նպատակ ունի ոչ միայն վերացնել առանձին հուշարձանները, այլև վերացնել քաղաքում և տարածաշրջանում դարավոր հայկական ներկայությունը հաստատող փաստական ապացույցները։
Նա ասել է, որ միջազգային հանրության շարունակական լռությունը հատկապես մտահոգիչ է։ «Երբ միջազգային կազմակերպությունները սահմանափակվում են ընդհանուր հայտարարություններով, և պատմական հուշարձանների ոչնչացումը մնում է անպատասխան, սա ստեղծում է անպատժելիության մթնոլորտ, որտեղ մշակութային ժառանգության ոչնչացումը կարող է շարունակվել առանց իրական հետևանքների»։ «Ադրբեջանը պարտավոր է անհապաղ դադարեցնել Արցախի հայկական պատմամշակութային ժառանգության դեմ ուղղված բոլոր գործողությունները, ապահովել պատմական հուշարձանների և գերեզմանատների պահպանումը, թույլատրել անկախ միջազգային մասնագիտական մոնիթորինգ և հրապարակել մշակութային ժառանգության պաշտպանության իրական մեխանիզմներ», - նշել է օմբուդսմենը։
Միևնույն ժամանակ, շարունակել է Ավանեսովը, միջազգային հանրությունը, մասնավորապես՝ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն և մշակութային ժառանգության պաշտպանությամբ զբաղվող միջազգային կազմակերպությունները, այլևս չպետք է սահմանափակվեն միայն փաստերի փաստաթղթավորմամբ։ «Արբանյակային մոնիթորինգի միջոցով փաստաթղթավորված ոչնչացման յուրաքանչյուր դեպք պետք է ստանա հստակ միջազգային գնահատական և ենթադրի իրավական և քաղաքական հետևանքներ»։ «Շուշիի հին հայ-ռուսական գերեզմանատան ոչնչացումը ևս մեկ լուրջ տագնապի ազդանշան է, որը ցույց է տալիս, որ Արցախի հայկական մշակութային ժառանգությունը շարունակում է գտնվել իրական և անմիջական սպառնալիքի տակ», - ընդգծել է ԼՂ մշակութային ժառանգության օմբուդսմենը։
Պետք է նշել, որ Արցախի օկուպացիայից ի վեր Ադրբեջանն ամբողջությամբ ոչնչացրել կամ զգալիորեն վնասել է հետևյալ մշակութային և կրոնական վայրերը։ Շուշիի Կանաչ Ժամ (Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ) եկեղեցին ամբողջությամբ ավերվել է 2024 թվականի ապրիլին, Շուշիի Ղազանչեցոց գերեզմանատունը ամբողջությամբ ավերվել է, Քարինտակ գյուղը ամբողջությամբ բուլդոզերով քանդվել է, իսկ Ստեփանակերտում գտնվող հուշարձաններն ու կիսանդրիները, այդ թվում՝ Շառլ Ազնավուրի, Հովհաննես Այվազովսկու, Հովհաննես Թումանյանի և Մարշալ Բաղրամյանի հուշարձանները, ապամոնտաժվել են: Մեծ Թաղեր գյուղում գտնվող Մարշալ Խուդյակովի թանգարանը նույնպես ավերվել է: Միևնույն ժամանակ, Ադրբեջանը միտումնավոր քաղաքականություն է վարում՝ ոչ միայն ոչնչացնելով Արցախի մշակութային ժառանգությունը, այլև փոխելու գրավյալ տարածքների ճարտարապետական տեսքը՝ այդպիսով փորձելով ջնջել ինչպես արցախցիների մշակութային հիշողությունը, այնպես էլ նրանց՝ իրենց հողերը վերադառնալու ցանկությունը:
Ներկայումս մոտ 4000 հայկական մշակութային վայրեր մնում են Ադրբեջանի վերահսկողության տակ, այդ թվում՝ ավելի քան 370 եկեղեցիներ և 119 հին ամրոցներ:
Քաղաքագետ․ Ռուսաստանի եւ Հայաստանի միջեւ դաշնակցային հարաբերությունների մոդելը փլուզվել է
Փորձագետ. Պարտված իշխանությունների դիրքորոշումը թշնամու հետ հարաբերությունները կարգավորելու հարցում չպետք է ազդի արցախցի փախստականների իրավունքների վրա
Փորձագետ. Չորրորդ Հանրապետությունը չի սկսվում Քոչարյանի ձերբակալությամբ
Փորձագետ. Հայաստանը շարունակում է «պոկվել» Ռուսաստանի գլխավորած ռազմաքաղաքական և տնտեսական կառույցներից
Պուտին. Պրահայում Հայաստանի կողմից Ղարաբաղի ճանաչումը որպես Ադրբեջանի մաս Ռուսաստանի դիրքորոշմանը այս հարցում տվել է երկիմաստ բնույթ
Պուտինը նշել է, որ Հայաստանի կողմից ԵՄ-ին անդամակցության մասին օրենքի ընդունումը նշանակում է ԵԱՏՄ-ից դուրս գալու մասին հայտարարություն։
Մեդվեդև. Երևանը երբեք չի դառնա ԵՄ անդամ, փոխարենը՝ երկար ժամանակով կփչացնի հարաբերությունները ԵԱՏՄ-ի, այդ թվում ՝ Մոսկվայի հետ
Վարդևանյան. Հայաստանի հասարակայնությունն ԱԺ-ից պահանջում է բազմաթիվ խնդիրների լուծում, այլ ոչ թե՝ ներողությունների մասին սկանդալային պահանջներ
Գ. Ծառուկյան. Չի կարելի պարզապես ապրել խոզի պես, մտածել միայն քո սեփական շահերի մասին և անտարբեր լինել քո երկրի և ժողովրդի հոգսերի նկատմամբ
"Բաքվում արժանի հակահարված ենք տվել մեր ժողովրդի անցյալի և ներկայի մասին ստահոդ պնդումներին". Արցախի խորհրդարանի նախկին խոսնակը` Բաքվի բանտից
ԱԺ փոխնախագահի պաշտոնի թեկնածուն կարծում է, որ իր տիկնոջ աշխատավարձը "Հայփոստի" տնօրենի պաշտոնում ամենացածրն է տվյալ ընկերության պատմության մեջ
Ռուսաստանի մշտական ներկայացուցիչ. ՀԱՊԿ-ի և Հայաստանի միջև որևէ հակամարտություն չկա
Մոսկվա․ ՆԱՏՕ-ն ձգտում է Հայաստանը "պոկել" ՀԱՊԿ դաշնակիցներից 
Քաղաքագետ․ Ռուսաստանը հանրաքվեի միջոցով մտադիր է իմանալ, թե որ "ճամբարն" է ընտրելու Հայաստանը 
Նարեկ Կարապետյանը կհրաժարվի իր պատգամավորի աշխատավարձից՝ հօգուտ բարեգործական վճարների
Հայաստանն ու Ֆրանսիան քննարկել են ռազմավարական գործընկերության հետագա զարգացումը և ԵՄ հետ համագործակցությունը
Քաղաքագետ. Երկրի առջև ծառացած ռիսկերը հաղթահարելու համար Հայաստանը պետք է նվազեցնի ներքին լարվածության մակարդակը
