
Արմինֆո. Docomomo միջազգային կազմակերպությունը դատապարտել է "Զվարթնոց" օդանավակայանի հին շենքը Երևանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական ցուցակից հանելու և որպես պահպանության ենթակա օբյեկտ իրավական կարգավիճակի գործողությունը դադարեցնելու ՀՀ կառավարության նախաձեռնությունը:
Այդ մասին ասվում է Docomomo-ի հայաստանյան ներկայացուցչության հայտարարությունում, որը զբաղվում է 20-րդ դարի ճարտարապետական մոդեռնիզմի ժառանգության փաստագրմամբ եւ պահպանմամբ։
Կազմակերպությունում հիշեցրել են, որ հայկական մոդեռնիզմի այդ կարևորագույն և աշխարհահռչակ կառույցը հանրության ու մասնագիտական համայնքի տարիների ճնշման արդյունքում՝ որպես հանրապետական նշանակության հուշարձան` ներկայիս կառավարության որոշմամբ, պետական ցուցակում ներառվել է մոտ մեկ տարի առաջ՝ 2025 թվականի օգոստոսի 14-ին։
«Ցավոք, Հայաստանի Հանրապետությունում հուշարձանների, մասնավորապես արդի ժառանգության, «պահպանությունը» ոչ թե պետական քաղաքականություն է, այլ՝ քաղաքական ու տնտեսական կարճաժամկետ շահերին ծառայող գործիք։ Սակայն նույնիսկ այդ դեպքում առհասարակ անհասկանալի է, թե որոնք են հուշարձանի կարգավիճակից զրկելու մշակութային և իրավական նախադրյալները։ Անհասկանալի է՝ ինչպե՞ս կարելի է հուշարձանին կարգավիճակից զրկել, եթե այն կանգնած է նույն տեղում, նույնությամբ, ինչպես կարգավիճակ ստանալու պահին։ Աննդունելի է հանրապետական նշանակության հուշարձանը զրկել այդ կարգավիճակից՝ դրա ենթակառուցվածքային կամ այլ գործառական նշանակությունը պատճառաբանելով։ Արդյոք կիրառելի՞ է նույն տրամաբանությունը միջնադարյան վանքի, ամրոցի կամ կամրջի նկատմամբ։ Եթե ոչ, ապա ի՞նչ տարբերություն կա մոդեռնիստական ժառանգության և միջնադարյան ժառանգության միջև։ Դրանք երկուսն էլ ունեն համահավասար մշակութային արժեք և իրավական կարգավիճակ։
Կառավարության որոշման այս նախագիծը, նույնիսկ կառավարության կողմից դրա սոսկ քննարկումը, աղետալի նախադրյալ կարող է հանդիսանալ ապագայում հուշարձանների նկատմամբ ցանկացած նմանատիպ ոտնձգության համար՝ ոչ միայն ժամանակակից ժառանգության, այլև բոլոր հուշարձանների նկատմամբ՝ անկախ դրանց գործառական կամ պատմական նշանակությունից։ Հարկ ենք համարում հիշեցնել հայ ճարտարապետության դեմքը կերտող այն կառույցների ճակատագիրը, որոնք ժամանակին հանվեցին պահպանության ենթակա ժառանգության ցուցակներից՝ «Սևան» հյուրանոցը (քանդվել է 2005–2016 թվականներին), Քանաքեռ-Զեյթունում հայտնի ջրանցքը (ոչնչացված) և «Մոսկվա» կինոթատրոնի ամառային դահլիճը, որը հաջողվեց պահպանել հանրային ճնշման արդյունքում, բայց որի ճակատագիրը, անկախ «վերակառուցման» և «վերաբացման» նախընտրական խոստումներից, դեռևս անորոշ է։
Մենք՝ Դոկոմոմո Հայաստանի անդամներս, դատապարտում ենք հայկական մոդեռնիզմի հուշարձանների նկատմամբ պետական մարմինների և դրանց ղեկավարների որդեգրած վերաբերմունքն ու մոտեցումները։ Ժառանգությունը, մասնավորապես մոդեռնիստական հուշարձանները, որպես մեր պետության արդի դեմքը ներկայացնող ժառանգության մաս, պետք է զերծ մնա րոպեական, կարճաժամկետ արդյունք ակնկալող տնտեսական և քաղաքական գործընթացներից։ Այն հայ ժողովրդի հավաքական ժառանգության անքակտելի մասն է՝ անկախ կառուցման թվականից։
Այս հայտարարությամբ կոչ ենք անում կառավարությանն ու նրա մարմիններին հրաժարվել Զվարթնոց օդանավակայանի հին մասնաշենքն ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական ցուցակից հանելու որոշումից։ Միևնույն ժամանակ առաջարկում ենք Զվարթնոց օդանավակայանի կառավարումը ստանձնած ընկերությանը վերանայել օդանավակայանի ուղևորատար մասնաշենքի ընդլայնումը՝ պահպանելով համաշխարհային նշանակության բարձրարժեք մոդեռնիստական կառույցն ամբողջությամբ։
Դոկոմոմո Հայաստանի անդամները պատրաստ են իրենց մասնագիտական կարողությունների սահմաններում տրամադրել իրենց փորձագիտական աջակցությունը Զվարթնոց հին մասնաշենքի պահպանության աշխատանքներում», - ասվում է հայտարարությունում։
Հիշեցնենք, որ դեռևս 2013 թվականին "Հայկական միջազգային օդանավակայաններ" ՓԲԸ-ը հայտարարություն էր տարածել, որ "Զվարթնոցի" հին շենքը վտանգ է ներկայացնում շրջապատի համար և չի համապատասխանում աերոնավիգացիայի ժամանակակից չափանիշներին: Կլոր շենքի քանդման նախագիծը խիստ քննադատության էր արժանացել ճարտարապետների շրջանում, ովքեր նշել էին, որ շենքը պատմական արժեք է ներկայացնում: 2015 թվականին կոնցեսիոները ներկայացրել էր նոր նախագիծ, որը ենթադրում էր "Զվարթնոցի" հին շենքի մասնակի պահպանում։ "Զվարթնոց" օդանավակայանի հին համալիրի օղակաձև էստակադայի ապամոնտաժման թույլտվությունը Երևանի քաղաքապետարանի կողմից տրվել է "Հայկական միջազգային օդանավակայաններ" ՓԲԸ-ին՝ 2015 թվականի դեկտեմբերի 24-ին: Սակայն բողոքի ալիքի պատճառով իշխանությունները հայտարարել են քանդման վերաբերյալ վերջնական որոշման բացակայության մասին։
Օրեր առաջ կառավարության այդ նախաձեռնությունը դատապարտող հայտարարությամբ հանդես եկավ նաև "Արթուր Թարխանյանի կենտրոն" թանգարանը: Ավելին, թանգարանում կարծում են, որ "Զվարթնոց" օդանավակայանի հին շենքը կարող է նորից շահագործման հանձնվել ՝ այն համապատասխանեցնելով միջազգային չափանիշներին։
Հայ ճարտարապետների դիրքորոշումը նույնպես անփոփոխ է. "Զվարթնոցի" հին շենքը պետք է ամբողջությամբ պահպանվի ։ Մասնավորապես, նշվում է, որ տվյալ շենքը Հայաստանի ռազմավարական նշանակության այլ օբյեկտների (ԱԷԿ, մի շարք ՀԷԿ-եր, Արփա-Սևան թունել) հետ միասին կառուցվել է անվտանգության խիստ կանոնների պահպանմամբ և ունակ է դիմակայել 9 բալ ուժգնությամբ երկրաշարժի: