Չնայած «թավշյա» իշխանությունների հավաստիացումներին, Հայաստանի զինված ուժերում ոչ մարտական մահացությունները նրանց իշխանության գալու ընթացքում աճել են 45%-ով

Արմինֆո. Հելսինկյան քաղաքացիական ասամբլեայի (ՀՔԱ) Վանաձորի գրասենյակի կողմից անցկացված հետազոտության համաձայն՝ 2026 թվականի առաջին յոթ ամիսների ընթացքում Հայաստանի զինված ուժերում գրանցվել է զինծառայողների մահվան 30 դեպք:

Կազմակերպությունը նշել է, որ 30 դեպքից 11-ը պաշտոնապես դասակարգվել են որպես զինվորական ծառայության հետ կապված, մինչդեռ 19-ը՝ ոչ:

ՀՔԱ-ն հիշեցրել է, որ դեռևս 2019 թվականին դիմել է ՀՀ գլխավոր դատախազությանը և քննչական կոմիտեին՝ խնդրելով պարզաբանել այդ դեպքերի դասակարգման հիմքում ընկած հանգամանքները:

ՀՔԱ Վանաձորի գրասենյակը հայտնել է իր համոզմունքը, որ զինված ուժերում մահվան դեպքերը պետք է դասակարգվեն միայն երկու լայն ենթախմբերի՝ հրադադարի խախտման հետևանքով մարտական մահեր և ոչ մարտական մահեր՝ որևէ այլ հանգամանքներում: Անկախ նրանից, թե զինծառայողը մահացել է ակտիվ ծառայության ընթացքում, թե ոչ, այս դեպքը պետք է համարվի կյանքի կորուստ զինված ուժերի համար, քանի որ յուրաքանչյուր զինծառայողի մահը պետք է դիտարկվի պետության՝ մարդու իրավունքները պաշտպանելու պարտականության լույսի ներքո: «Հետևաբար, Կազմակերպությունը գնահատում է Զինված ուժերում զինծառայողների մահը՝ հիմնվելով այն փաստի վրա, որ դա տեղի է ունեցել ակտիվ ծառայության ընթացքում», - շարունակվում է հայտարարությունը։

2026 թվականին զինծառայողների բոլոր մահերը տեղի են ունեցել ոչ մարտական իրավիճակներում։ Ավելին, վերջին երկու տարվա և հինգ ամիսների ընթացքում Զինված ուժերում հրադադարի խախտման հետևանքով մահվան դեպքեր չեն գրանցվել. վերջին նման դեպքը փետրվարին էր։

2024 թվականը, երբ հրադադարի խախտման հետևանքով զոհվել է Երկրապահ կամավորական միության չորս անդամ։ Չնայած 2024 թվականի փետրվարից ի վեր հրադադարի խախտման հետևանքով մահվան դեպքեր չեն գրանցվել, Զինված ուժերում մարտական գործողությունների ժամանակ զոհված զինծառայողների թիվը 2018-2015 թվականներին աճել է 2010-2017 թվականների համեմատ։

2026 թվականին ոչ մարտական իրավիճակներում զոհված 30 զինծառայողներից ավելի քան մեկ երրորդը (մոտավորապես 37%) մահացել է ինքնասպանության և սպանության հետևանքով։ Ավելին, ինքնասպանության 8 դեպքերից 6-ը և սպանության 3 դեպքերից 2-ը կապված են զինվորական ծառայության հետ։

«ՀՀ զինված ուժերի զինծառայողների կյանքի իրավունքի պաշտպանության վիճակը վերլուծելիս մենք կքննարկենք ՀՀ զինված ուժերի (և մինչև 2023 թվականը Արցախի պաշտպանության բանակի) զինծառայողների մահվան դեպքերը և դրանց պատճառները՝ ներկայացնելով դրանք երկու ժամանակահատվածում՝ մինչև 2018 թվականի թավշյա հեղափոխությունը (2010-2017) և դրանից հետո (2018-2025):

Նշենք, որ ներկայացված տվյալները չեն ներառում 2016, 2022 և 2023 թվականներին Ադրբեջանի կողմից սանձազերծված պատերազմի և ռազմական գործողությունների հետևանքով մահացածները», - նշել է ՀՔԱ գրասենյակը։

Այսպիսով, ՀՔԱ գրասենյակի հետազոտության համաձայն՝ 2010-2017 թվականներին Հայաստանի և Արցախի զինված ուժերում զոհվել է 462 զինծառայող, որոնցից 163-ը (35%)՝ զոհվել է հրադադարի խախտման հետևանքով և 299 (65%)՝ ոչ մարտական իրավիճակներում։

2018-2025 թվականներին գրանցվել է զինծառայողների մահվան 511 դեպք, որոնցից 84-ը (16%) զոհվել են մարտական իրավիճակներում, իսկ 427-ը՝ (84%)՝ ոչ մարտական իրավիճակներում։

Ինչպես երևում է տվյալներից, 2018-2025 թվականներին, 2010-2017 թվականների համեմատ, մահերի թիվն աճել է մոտավորապես 11%-ով, իսկ նույն ժամանակահատվածում 2018-2025 թվականներին զինծառայողների շրջանում ոչ մարտական մահերի թիվն աճել է 45%-ով (49 մահով)։

Ինքնասպանության և սպանության հետևանքով մահերի վերաբերյալ պետք է նշել, որ 2010-2017 թվականներին գրանցվել է 131 զինվորական մահ՝ պայմանավորված... վերը նշված պատճառները, որոնք կազմում են զինծառայողների շրջանում ոչ մարտական մահերի ընդհանուր թվի 45%-ը։

2018-ից 2025 թվականներին ինքնասպանության և սպանության հետևանքով գրանցվել է 120 զինվորական մահ, որը կազմում է զինծառայողների շրջանում ոչ մարտական մահերի ընդհանուր թվի 28%-ը։