Հայ թուրքագետը բացատրեց, թե ինչպես է Ադրբեջանը վերաշարադրում Երևանի պատմությունը

ArmInfo. Իր «Արևելյան մտորումներ» աշխատության մեջ հայ թուրքագետ և Թուրքիայի ռազմարդյունաբերական համալիրի հետազոտող Անժելա Սիմոնյանը նկարագրել է, թե ինչպես է Ադրբեջանը վերաշարադրում Երևանի պատմությունը և փորձում համոզել մարդկանց, որ հայկական մշակութային ժառանգությունը ոչ այլ ինչ է, քան առասպել։

Իր Telegram ալիքում փորձագետը նշել է, որ վերջերս ադրբեջանական տեղեկատվական տարածքը, մասնավորապես հայտնի պատմաբան Ռիզվան Հուսեյնովը, ակտիվորեն առաջ է մղում այն թեզը, որ Երևանը հին պատմություն չունի, և որ Էրեբունի ամրոցը և հայկական մշակութային ժառանգությունը պարզապես «խորհրդային տարիներին ստեղծված կոնկրետ առասպելներ» են։ «Այդ նպատակով, կողմնակալ պատմագրությունը, կատարելով քաղաքական պատվերներ, փորձում է Երևանի հիմնադրումը սահմանափակել միայն 16-րդ դարի սկզբի՝ Ռևանգուլու խանի կողմից ամրոցի կառուցման հետ՝ մինչև նախկինում գոյություն ունեցած քաղաքակրթության դարավոր շերտերը լիովին ջնջելու համար», - բացատրել է Սիմոնյանը։ Այնուհետև թուրքագետը ներկայացրել է ադրբեջանական քարոզչության հիմնական կեղծիքները։ Ադրբեջանական կողմի առաջին թեզը, ինչպես նշեց վերլուծաբանը, այն է, որ քաղաքի պատմությունը սկսվում է 1504 թվականից, երբ Սեֆյան շահ Իսմայիլի հրամանով հիմնադրվել է Ռևանի ամրոցը: Հայերը արհեստականորեն քաղաքի տարիքը բարձրացրել են մինչև երեք հազարամյակ՝ 1984 թվականին Էրեբունիում բետոնե պատեր և «հին դամբարաններ» կառուցելով: Նրա խոսքով, այս պնդումը հեշտությամբ հերքվում է հիմնավոր հնագիտական ապացույցներով: «Արին-Բերդ բլրի վրա պեղումները սկսվել են դեռևս 1950 թվականին՝ խորհրդային առաջատար հնագետ, ակադեմիկոս Բորիս Պիոտրովսկու ղեկավարությամբ, որի անունը, հեգնանքով, ադրբեջանական կողմը փորձում է շահագործել: 1950-ականներին հայտնաբերված ուրարտական սեպագիր արձանագրությունները, որոնցում Արգիշտի I թագավորը հստակ նշում է Էրեբունիի հիմնադրման ամսաթիվը՝ մ.թ.ա. 782 թվականը, անցել են միջազգային փորձաքննություն և ճանաչվել են համաշխարհային արևելագիտական ուսումնասիրությունների կողմից», - ասաց փորձագետը։

Այս առումով նա ընդգծեց, որ վերականգնողական աշխատանքները, որոնք ցանկացած հնագիտական վայրի համար բնական գործընթաց են, որպես «բետոնե քաղաքի կառուցում» ներկայացնելը պարզունակ մանիպուլյացիա է, որը նախատեսված է սեպագիր արձանագրությունների և բազալտե հիմքերի գոյությունը լիովին անտեսելու համար: Մեկ այլ կարևոր կեղծիք, ըստ նրա, վերաբերում է Երևանի ամրոցի ժողովրդագրությանը և ֆրանսիացի ճանապարհորդ Ժան Շարդենի վկայություններին: Բաքվի քարոզիչները պնդում են, որ 1673 թվականին քաղաք այցելած Շարդենը գրանցել է բացառապես «ղզլբաշ թուրքերի» ներկայությունը, մինչդեռ 19-րդ դարի ռուսական աղբյուրները և գեներալ Գուդովիչը այդ հողերը բնութագրել են որպես «ադրբեջանական»: Իրականում Ժան Շարդենի օրագրերը, ինչպես նաև 17-րդ և 18-րդ դարերի եվրոպական, օսմանյան և պարսկական աղբյուրները բոլորովին այլ պատկեր են ներկայացնում: Շարդենը հստակ նշում է, որ Երևանի ամրոցը, լինելով Սեֆյան կայսրության ռազմական կայազոր և սահմանային հենակետ, բնակեցված էր պարսկական զորքերով և թյուրքալեզու ռազմականացված ցեղերով, այդ թվում՝ ղզլբաշներով: Սակայն, ամրոցից դուրս՝ քաղաքի թաղամասերում, արվարձաններում և առևտրային ու տնտեսական կյանքում, հայերը կազմում էին բացարձակ մեծամասնություն», - նշեց թուրքագետը։

Ավելին, ինչպես շարունակեց Սիմոնյանը, գեներալ Գուդովիչի 1808 թվականի պաշտոնական զեկույցներում և Ռուսական կայսրության արխիվային փաստաթղթերում «Էրիվանի խանություն» կամ «Ադրբեջան» տերմինները օգտագործվում են բացառապես աշխարհագրական կամ վարչական իմաստով՝ Ատրպատական նահանգի համատեքստում։ «Էթնիկ «ադրբեջանական հողերի» մասին ոչ մի հիշատակում չկա, քանի որ «ադրբեջանցի» էթնոնիմը որպես ինքնանվանում և վարչական-քաղաքական տերմին ի հայտ է եկել միայն 20-րդ դարի սկզբին։ Հայ բնակչության դարավոր ներկայությունը խանություն փաստագրված է հարյուրավոր հայկական եկեղեցիներով, վանքերով և խաչքարերով, որոնք գոյություն են ունեցել դեռևս 1504 թվականից շատ առաջ», - եզրափակեց փորձագետը։