Իսրայելը պատրաստվում է առաջին անգամ պաշտոնապես ճանաչել Հայոց ցեղասպանությունը

Արմինֆո. Այն բանից հետո, երբ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հրապարակավ գովեց Թուրքիայի առաջնորդ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանին, ինչպես նաև Թուրքիային ամերիկյան F-35 կործանիչների վաճառքի հնարավոր գործարքի քննարկումների ֆոնին, պաշտոնական Իսրայելը քայլ է ձեռնարկում, որն Անկարայում դժվար թե հավանության արժանանա:

Իսրայելական «Vesty»-ն գրում է, որ հինգշաբթի երեկոյան՝ հունիսի 25-ին, Արտաքին գործերի նախարար Գիդեոն Սաարը հայտարարել է, որ մտադիր է կառավարության առաջիկա նիստի հաստատմանը ներկայացնել որոշման նախագիծ՝ Իսրայելի կողմից Հայոց ցեղասպանության առաջին պաշտոնական ճանաչման վերաբերյալ:

Նախագծի տեքստում ասվում է, որ «ելնելով բարոյական և պատմական պարտքից՝ Իսրայելը ճանաչում է Օսմանյան կայսրության վերջին շրջանում հայ ժողովրդի դեմ իրականացված ցեղասպանությունը»: Փաստաթղթով նախատեսվում է նաև դատապարտել այս իրադարձությունների վերաբերյալ պատմական ճշմարտության ժխտումը, դրա մասշտաբների նվազեցումը կամ խեղաթյուրումը:

Բացատրական գրության մեջ նշվում է, որ Հայոց ցեղասպանությունն սկսվել է 1915 թվականի ապրիլին՝ Կոստանդնուպոլսում հարյուրավոր հայ մտավորականների, հասարակական գործիչների և առաջնորդների ձերբակալություններով, տեղահանություններով և սպանություններով: Համայնքի ղեկավարության վերացումից հետո օսմանյան իշխանությունները, ինչպես ասվում է փաստաթղթում, անցել են հայ բնակչության համակարգված բնաջնջմանը: Տղամարդկանց զորակոչում էին հարկադիր աշխատանքների, որից հետո սպանվում էին: Կանանց, երեխաներին և տարեցներին վտարում էին իրենց տներից և ուղարկում մահվան երկարատև երթերի դեպի Սիրիական անապատ:

Այդ տեղահանությունների ժամանակ մարդիկ դառնում էին զանգվածային սպանությունների, բռնաբարությունների, նպատակաուղղված սովի և ծարավի զոհ: Արդյունքում, ըստ առաջարկի տեքստի, զոհվել է մոտ 1,5 միլիոն մարդ, իսկ Անատոլիայում հայերի բազմադարյա մշակութային և պատմական ժառանգությունը մեծապես ոչնչացվել է:

Փաստաթղթում ընդգծվում է նաև, որ չնայած հարուստ և միանշանակ պատմական փաստաթղթերի առկայությանը, Հայոց ցեղասպանությունը մինչ օրս մնում է դրա մասշտաբների ժխտման և նվազեցման կազմակերպված արշավի թիրախ: Մասնավորապես, խոսքը պատմության դասագրքերի մանիպուլյատիվ վերաշարադրման մասին է, առաջին հերթին՝ Թուրքիայի կողմից:

Նախագծում նշված է, որ առ այսօր 32 պետություն տարբեր ձևաչափերով ճանաչել է Հայոց ցեղասպանությունը: Այս կապակցությամբ առաջարկվում է, որպեսզի Իսրայելի կառավարությունը նույնպես պաշտոնապես ճանաչի հայ ժողովրդի դեմ իրականացված ցեղասպանությունը և դատապարտի կատարված հանցագործությունները քողարկելու, նվազեցնելու կամ ժխտելու ցանկացած փորձ:

Նախօրեին Դոնալդ Թրամփը հայտարարել էր, որ Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը «գլխավոր թեկնածուներից մեկն էր» պատերազմի ընթացքում Իրանին միանալու համար, քանի որ, ամերիկացի նախագահի խոսքով, նա «Իսրայելի մեծ կողմնակիցը չէ»:

Թրամփը, ով այս ամիս խոստացել էր, որ քանի դեռ ինքը մնում է նախագահ, Իսրայելի և Թուրքիայի միջև հակամարտություն չի լինի, հավելել է, որ խնդրել է Էրդողանին չմիջամտել դիմակայությանը, և վերջինս, նրա խոսքով, կատարել է այդ խնդրանքը:

Տասը տարի առաջ Կնեսետի կրթության հանձնաժողովը հայտարարեց Հայոց ցեղասպանության ճանաչման մասին: 2018 թվականի մայիսին, Իսրայելի և Թուրքիայի միջև հարաբերությունների սրման ֆոնին, Կնեսետի լիագումար նիստը հավանություն տվեց համանման հարցի շուրջ քննարկում և քվեարկություն անցկացնելուն: Սակայն Իսրայելի կառավարությունը մինչ օրս պաշտոնապես չի ճանաչել Հայոց ցեղասպանությունը:

Ընդ որում, երկու տարի առաջ Պաշտպանության նախարար Իսրայել Կացը սոցիալական ցանցում գրել էր, որ «Թուրքիան իրականացրել է հայերի Հոլոքոստը», իսկ վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուն անցյալ տարի հայտարարել էր, որ ճանաչում է Հայոց ցեղասպանությունը: