Արմինֆո. Ժամանակավորապես բռնազավթված Արցախի Հանրապետության Շուշիի շրջանի Մեծ Շեն գյուղի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին գտնվում է լուրջ վտանգի և հնարավոր ոչնչացման անմիջական սպառնալիքի ներքո։ Այդ մասին ահազանգում է Արցախի մշակութային ժառանգության օմբուդսմեն, «Ազգային» պատմամշակութային ՀԿ փոխնախագահ Հովիկ Ավանեսովը։
Օգտագործելով «Planet» արբանյակային պատկերները՝ Արցախի մշակութային ժառանգության օմբուդսմենի գրասենյակը արձանագրել է, որ եկեղեցու անմիջապես արևելյան և հյուսիսային հատվածներում իրականացվել են լայնածավալ հողային և շինարարական աշխատանքներ 2025 թվականի հոկտեմբերի 31-ից մինչև 2026 թվականի մայիսի 14-ն ընկած ժամանակահատվածում։
«Արբանյակային դիտարկումների արդյունքում ակնհայտ է դարձել, որ աշխատանքները կատարվում են պատմամշակութային հուշարձանի անմիջական հարևանությամբ՝ առանց միջազգային մասնագիտական վերահսկողության, թափանցիկության և հանրային հաշվետվողականության։ Նման գործողությունները լուրջ մտահոգություններ են առաջացնում եկեղեցու ֆիզիկական ամբողջականության, պատմաճարտարապետական միջավայրի պահպանության և հուշարձանի հետագա գոյության առնչությամբ։
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին հանդիսանում է Արցախի հայկական քրիստոնեական մշակութային ժառանգության կարևորագույն բաղադրիչներից մեկը, որն ունի ոչ միայն կրոնական, այլև պատմական, ճարտարապետական և ինքնության պահպանման կարևոր նշանակություն։
Հուշարձանի շրջակայքում իրականացվող ցանկացած միջամտություն, որը չի համապատասխանում մշակութային ժառանգության պահպանության միջազգային չափանիշներին, կարող է հանգեցնել դրա պատմական տեսքի խաթարմանը, արժեքների աղավաղմանը կամ նույնիսկ անդառնալի կորստի։
Հատկանշական է, որ վերջին տարիներին Ադրբեջանի կողմից ժամանակավորապես բռնազավթված Արցախի տարածքներում բազմիցս արձանագրվել են հայկական մշակութային ժառանգության նկատմամբ վանդալիզմի, վերափոխման, ինքնության խեղաթյուրման և ոչնչացման դեպքեր, որոնք փաստագրվել են բազմաթիվ միջազգային փորձագետների, գիտական կազմակերպությունների և մշտադիտարկող կառույցների կողմից։ Այդ համատեքստում Մեծ Շենի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու շրջակայքում իրականացվող ներկայիս աշխատանքները չեն կարող դիտարկվել որպես սովորական տնտեսական կամ ենթակառուցվածքային գործունեություն և պահանջում են անհապաղ միջազգային ուսումնասիրություն։
Խիստ դատապարտելի է, որ շարունակվում են գործողություններ, որոնք վտանգում են Արցախի բնիկ հայկական մշակութային ժառանգությունը՝ անտեսելով մշակութային արժեքների պաշտպանության վերաբերյալ միջազգային իրավունքի հիմնարար սկզբունքները, այդ թվում՝ մշակութային ժառանգության պահպանության վերաբերյալ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի և Զինված ընդհարման դեպքում մշակութային արժեքների պաշտպանության մասին Հաագայի 1954 կոնվենցիաներով սահմանված պարտավորությունները։ Մշակութային ժառանգության նկատմամբ ցանկացած ոտնձգություն ոչ միայն առանձին ժողովրդի պատմական հիշողության դեմ ուղղված գործողություն է, այլև հարված է համամարդկային քաղաքակրթական արժեքներին։
Կոչ ենք անում միջազգային կազմակերպություններին, ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ին, մշակութային ժառանգության պահպանությամբ զբաղվող մասնագիտական կառույցներին, գիտական հանրությանը և մարդու իրավունքների պաշտպանության միջազգային կազմակերպություններին անհապաղ արձագանքել ստեղծված իրավիճակին, իրականացնել անկախ մշտադիտարկում և ձեռնարկել գործուն քայլեր՝ Մեծ Շենի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու և Արցախի մյուս հայկական հուշարձանների պահպանությունն ապահովելու նպատակով։
Մշակութային ժառանգության ոչնչացումը չի կարող արդարացվել որևէ քաղաքական, ռազմական կամ այլ հանգամանքով։ Այն միջազգային հանրության առջև ծառացած պատասխանատվության հարց է, և դրա կանխումը պահանջում է անհետաձգելի ու հետևողական գործողություններ», - գրել է Արցախի մշակութային ժառանգության օմբուդսմենը՝ «Ֆեյսբուքի» իր էջում։
Նշենք, որ Արցախի բռնազավթումից հետո Ադրբեջանն ամբողջությամբ ավերել կամ զգալի վնաս է հասցրել հետևյալ մշակութային - կրոնական օբյեկտներին: Ամբողջությամբ ավերվել է Շուշիի Կանաչ ժամ եկեղեցին (Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ)՝ 2024 թվականի ապրիլին, Շուշիի Ղազանչեցոց գերեզմանոցն ամբողջությամբ ավերվել է, Քարինտակ գյուղն ամբողջությամբ քանդվել է բուլդոզերներով, ապամոնտաժվել են Ստեփանակերտի հուշարձաններն ու կիսանդրիները, այդ թվում ՝ Շառլ Ազնավուրի, Հովհաննես Այվազովսկու, Հովհաննես Թումանյանի և մարշալ Բաղրամյանի հուշարձանները։ Մեծ Թաղեր գյուղում ավերվել է Մարշալ Խուդյակովի թանգարանը։ Այսօրվա դրությամբ Ադրբեջանի վերահսկողության տակ են մնում շուրջ 4000 հայկական մշակութային օբյեկտներ, այդ թվում ՝ ավելի քան 370 եկեղեցի և 119 հնագույն ամրոց:
Կարծիք. Երևանի և Բաքվի միջև հակամարտության լուծումը թույլ է տալիս Վաշինգտոնին զրկել Ռուսաստանին Հարավային Կովկասում ազդեցության ամենակարևոր լծակներից
Նարեկ Կարապետյանը կհրաժարվի իր պատգամավորի աշխատավարձից՝ հօգուտ բարեգործական վճարների
Հայաստանն ու Ֆրանսիան քննարկել են ռազմավարական գործընկերության հետագա զարգացումը և ԵՄ հետ համագործակցությունը
Քաղաքագետ. Երկրի առջև ծառացած ռիսկերը հաղթահարելու համար Հայաստանը պետք է նվազեցնի ներքին լարվածության մակարդակը
Զատուլին․ Փաշինյանը շատ էր շտապում Ռուսաստան, քանի որ, իրականում, պարտվել է ընտրություններում
Իրավապաշտպան Ռուբեն Մելիքյանը հեռացվել է ԵՊՀ-ից
Փաշինյանին հեռացրել են "ԻՆՆՈՊՐՈՄ"-ի հյուրերի ցանկից
Զախարովա․ ԵՄ հետ մերձեցման Հայաստանի գիծը ռիսկեր է պարունակում ԵԱՏՄ անդամ երկրների տնտեսական անվտանգության համար
Ժամանակն է, որպեսզի հարավկովկասյան երկրները Հարավային Կովկասի մասին մտածեն որպես մեկ ընդհանուր տարածաշրջանի. Փաշինյան
Փաշինյան․ Հայաստանն ու Ադրբեջանը պետք է հանգիստ թողնեն միմյանց
Մոսկվան Հայաստանի հետ կապված իրավիճակում տեսնում է այն ինտեգրացիոն միավորումներին հարվածելու փորձեր, որոնց մասնակցում է ՌԴ-ն․ Ռուսաստանի նախագահի օգնական
Զախարովա․ Հայաստանը Ռուսաստանի հետ հարաբերություններն ընկալում է որպես գործիք՝ դեպի ԵՄ վերակողմնորոշումը ֆինանսապես ապահովելու համար
Հայաստանի արդարադատության նախարարն ու ԵՄ դեսպանը քննարկել են Երևանի համար վիզաների ռեժիմի ազատականացման օրակարգային հարցեր
Ադրբեջանագետ. Հայաստանի դեմ Ադրբեջանի զավթողական ծրագրերը հնարավոր են դարձել բացառապես Արցախի հարցով Փաշինյանի որոշումների արդյունքում
Զախարովա. Ռուսաստանը բողոքի նոտա է հղել Հայաստանին՝ Գյումրիի «Մայր Հայաստան» հուշահամալիրում տեղի ունեցած վանդալիզմի դեպքի կապակցությամբ
