ՀՀԿ փոխնախագահ. Վաշինգտոնը ցանկանում է ԵՄ-ից խլել հայկական մոլիբդենը

Արմինֆո. Հայաստանի Հանրապետական կուսակցության փոխնախագահը հանրության, և մասնավորապես՝ ընդդիմության ուշադրությունը հրավիրել է ՀՀ արտաքին գործերի նախարար Արարատ Միրզոյանի և ԱՄՆ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոյի կողմից Երևանում ստորագրված երեք փաստաթղթերի որոշ խնդրահարույց կողմերի վրա՝ հույս հայտնելով, որ ընդդիմությունն իր նախընտրական քարոզարշավում կբարձրացնի այս հարցերը։

Հիշեցնենք, որ այցի շրջանակներում ստորագրվել են համապարփակ ռազմավարական գործընկերության կանոնադրությունը, կրիտիկական և հազվագյուտ հողային օգտակար հանածոների արդյունահանման ու վերամշակման վերաբերյալ շրջանակային հուշագիրը, ինչպես նաև նախաստորագրվել է «Միջազգային խաղաղության և բարգավաճման Թրամփի երթուղի» (TRIPP) նախագծի շրջանակային համաձայնագիրը։

Այս կապակցությամբ Աշոտյանն իր տեսաուղերձում կոչ է արել մի կողմ թողնել ԱՄՆ պետքարտուղարի՝ դեպի Հայաստան չպլանավորված «կայծակնային» այցի բոլոր աշխարհաքաղաքական ու դիվանագիտական կողմերը և կանգ առնել վերոնշյալ փաստաթղթերի վրա, որոնք դուրս են մնացել հանրության, հատկապես՝ ընդդիմության ուշադրությունից։ ՀՀԿ փոխնախագահը, մասնավորապես, մատնանշել է կրիտիկական և հազվագյուտ հողային օգտակար հանածոների արդյունահանման ու վերամշակման վերաբերյալ շրջանակային հուշագիրը, որին ԱՄՆ-ը շատ մեծ կարևորություն է տալիս։ Այս հարցում Վաշինգտոնի նպատակը նույնիսկ ոչ թե Մոսկվային ու Պեկինին դուրս մղելն է, այլ Եվրոպական միության երկրներին։ Հանրահայտ է, որ Հայաստանում հիմնական օգտակար հանածոն մոլիբդենն է, որի ծավալները կազմում են համաշխարհային պաշարների 7%-ը, և որի գլխավոր սպառողը ԵՄ պետություններն են։

Ըստ էության, ստորագրված փաստաթղթի համաձայն, Երևանը պարտավորություն է ստանձնում իր հանքային ռեսուրսները վաճառել առաջին հերթին ԱՄՆ-ին, այլ ոչ թե ԵՄ-ին։ «Դրանով իսկ Վաշինգտոնը ցանկանում է ԵՄ-ից խլել հայկական մոլիբդենը։ Այս հանգամանքն առաջին հայացքից այս փաստաթղթի պարադոքսն է»,- ասել է քաղաքական գործիչը։

Նա նաև մատնանշել է ստորագրված համապարփակ ռազմավարական գործընկերության կանոնադրությունը, որն ինքնին հետաքրքիր փաստաթուղթ է, քանի որ նախկինում Ջո Բայդենի վարչակազմն արդեն ստորագրել էր նմանատիպ համաձայնագիր հայկական կողմի հետ։ Նոր փաստաթուղթն իր էությամբ համապարփակ է։ Տեքստերի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ առաջին և երկրորդ փաստաթղթերի միջև կան որոշակի տարբերություններ։ Մասնավորապես, վերջին փաստաթղթում հղումներ կան 2025 թվականի օգոստոսի 8-ի Վաշինգտոնի գագաթնաժողովին, ատոմային ռեակտորներին և այլն, ինչը չկար Ջո Բայդենի վարչակազմի հետ համաձայնագրում, այսինքն՝ նոր համաձայնագրում ավելի շատ կոնկրետություն կա։ «Բայց հարցը նույնիսկ դա չէ, այլ այն, որ Դոնալդ Թրամփի վարչակազմը սիրում է «թյունինգի» ենթարկել Բայդենի վարչակազմի նախաձեռնությունները՝ դրանք վերածելով «աննախադեպի», բայց «համապարփակ» բառը թող ձեզ մոլորության մեջ չգցի, քանի որ այս դեպքում խոսքը միայն ձևակերպման կոսմետիկ փոփոխության մասին է, քանի որ, բացառությամբ երկու-երեք կոնկրետ ուղղությունների, մնացած մասով որևէ լուրջ փոփոխություն չկա»,- ասել է Արմեն Աշոտյանը՝ հավելելով, որ «համապարփակ» հասկացությունը ենթադրում է համագործակցություն անվտանգության և պաշտպանության ոլորտներում։ Մինչդեռ, փաստաթղթում չկան որևէ առարկայական ակնարկներ։ «Համապարփակ» հասկացության շրջանակներում ԱՄՆ-ը որևէ պարտավորություն չի ստանձնում Հայաստանի պաշտպանության հարցում, բացի բարդ սխեմայով ամերիկյան սպառազինություն ձեռք բերելու հնարավորությունից։ «Գործնականում այս փաստաթուղթը որևէ ազդեցություն չի ունենա հայկական պետության անվտանգության և պաշտպանության վրա, ինչպես որ չկան դրա անվտանգության ապահովման ոչ մի երաշխիքներ»,- ընդգծել է ՀՀԿ փոխնախագահը՝ հավելով, որ եղել են չնչին հղումներ կիբերանվտանգությանը։ ԱՄՆ-ը նաև երախտագիտություն է հայտնել Հայաստանին աշխարհի մի շարք երկրներում խաղաղապահ առաքելություններին մասնակցության համար. մի գործընթաց, որը, ըստ Աշոտյանի, սկսվել է ՀՀ երրորդ նախագահ Սերժ Սարգսյանի նախագահության շրջանում։

Աշոտյանը նաև ուշադրություն է հրավիրել այն փաստի վրա, որ ամերիկյան սպառազինությունն ամենաթանկերից մեկն է աշխարհում, եթե ոչ ամենաթանկը։

Ինչ վերաբերում է երրորդ փաստաթղթին՝ TRIPP նախագծի վերաբերյալ ռազմավարական համագործակցության համաձայնագրին, ապա, ինչպես ընդգծել է քաղաքական գործիչը, այս փաստաթղթում ակնհայտ են շատ լուրջ սպառնալիքներ Հայաստանի համար։ Առաջին հերթին խոսքն այն մասին է, որ հայ-ամերիկյան նախագիծը կարող է հեշտությամբ վերածվել հայ-ամերիկա-ադրբեջանականի։ Նոր փաստաթղթում, շարունակել է Արմեն Աշոտյանը, այլևս չկա արգելք կողմերի համար՝ վերավաճառելու ստեղծվող համատեղ ձեռնարկության բաժնետոմսերը, որտեղ այժմ բաժնետոմսերի 74%-ը պատկանում է ԱՄՆ-ին, իսկ 26%-ը՝ հայկական կողմին։ Ավելին, համաձայնագրում խոսվում է բաժնետոմսերի մի մասի վաճառքի կամ փոխանցման մեխանիզմների մասին։ «Այս ամենը մեծացնում է մեր մտահոգությունն առ այն, որ նախագիծը չի լինի միայն հայ-ամերիկյան։ Ակնհայտ է, որ նոր փաստաթղթով, կողմերի համաձայնությամբ, բաժնետոմսերի մի մասը կարող է փոխանցվել երրորդ կողմի, որտեղ առաջին շարքերում Թուրքիան ու Ադրբեջանն են»,- նկատել է ՀՀԿ փոխնախագահը։ Նա նաև չի բացառել Հայաստանում թուրք-ադրբեջանական ֆիրմաների հայտնվելու հնարավորությունը՝ որպես նախագծի ենթակապալառուներ, որոնց TRIPP-ը կօժտի որոշակի լիազորություններով։

Արմեն Աշոտյանը նկատել է, որ բոլոր երեք փաստաթղթերն այլ բան չեն, քան Վաշինգտոնի աջակցությունը ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին, ով հանուն իր PR-ի հայրենիքը վաճառում է ԱՄՆ-ին։ ԱՄՆ-ին էլ մեղադրելու ոչինչ չկա, նրանք միայն օգտվում են եղած հնարավորություններից։