Հայ թուրքագետ. Անկարան սահմանների բացման հեռանկարն օգտագործում է որպես խայծ՝ Հայաստանի կողմից հերթական զիջումները կորզելու համար

Արմինֆո.Պաշտոնական Անկարան սահմանների բացման հեռանկարն օգտագործում է որպես խայծ՝ Հայաստանի կողմից հերթական զիջումները կորզելու համար։ Facebook-ի իր էջում նման կարծիք է հայտնել հայ թուրքագետ Վարուժան Գեղամյանը։

Մինչդեռ, ինչպես ուշադրություն է հրավիրել փորձագետը, Թուրքիան, բնականաբար, մինչ օրս Հայաստանի հետ ոչ մի երկաթուղի չի բացել, էլ չնախագծած սահմանի մասին։ Ավելին, Գեղամյանը վստահ է, որ թուրքական կողմը չի պատրաստվում նման քայլի, և դրա համար կա շատ ծանրակշիռ ու պրագմատիկ պատճառ։ «ԽՍՀՄ փլուզումից և Հայաստանի անկախացումից հետո Թուրքիան պատերազմ է վարում մեր երկրի դեմ՝ օգտագործելով տնտեսական շրջափակումը, որը ռազմական փափուկ ուժի գործիք է։ Սակայն այս գործիքը չի ծառայում իր նախնական նպատակին, քանի որ դրա արդյունավետությունը զուտ տնտեսական տեսանկյունից բավականին կասկածելի է, այլ պաշտոնական Անկարայի կողմից օգտագործվում է որպես քարոզչական և հոգեբանական գործիք»,- մատնանշել է թուրքագետը։

Ինչպես պարզաբանել է Գեղամյանը, 1991 թվականից ի վեր հայ ժողովրդին անդադար համոզում են, որ Թուրքիայի հետ սահմանների բացումից հետո նա ապրելու է տնտեսական բարօրության մեջ, այսինքն՝ ստացվում է, թե Հայաստանի բոլոր տնտեսական խնդիրները բխում են Թուրքիայի հետ փակ սահմաններից։ Նա ուշադրություն է հրավիրել այն փաստի վրա, որ այս քարոզչական և մանիպուլյատիվ թեզը, ցավոք, շատ ամուր է արմատավորվել հայ հասարակության և նույնիսկ ազգային էլիտայի պատկերացումներում, որոնք Թուրքիայի հետ սահմանների բացումը դիտարկում են որպես բացարձակ բարիք՝ առանց դրա վերաբերյալ որևէ իրական, գիտական ապացույցի։

«Այս հարցում ամեն ինչ կառուցված է կենցաղային տրամաբանության վրա։ Այդ տրամաբանությունը սնվում է «բաց սահմանը լավ է փակից», «XXI դարում փակ սահմաններ չեն լինում» և այլ անհիմն պնդումներով։ Մինչդեռ, այս քարոզչության և այդ թեզի լայն տարածման գլխավոր շահառուն Թուրքիան է։ Այդ քարոզչության տրամաբանության համաձայն՝ Թուրքիայի ձեռնարկած ռազմական քայլը դիտարկվում է որպես զուտ տնտեսական և այնպիսի քայլ, որը «մեզ իրականում անհրաժեշտ է»։ Ուստի պաշտոնական Անկարան սահմանների բացման հեռանկարն օգտագործում է որպես խայծ՝ Հայաստանի կողմից հերթական զիջումները կորզելու համար»,- պարզաբանել է փորձագետը։

Ինչպես նկատել է Գեղամյանը, արդյունավետության տեսանկյունից սա շատ ավելի լավ գործիք է, քան բուն սահմանի բացումը։ Հենց այդ պատճառով, նրա խոսքով, 2020 թվականի 44-օրյա պատերազմից հետո Հայաստանի դե ֆակտո իշխանություններն ամեն օր նոր զիջումների են գնում Թուրքիային և Ադրբեջանին, սակայն սահմանների բացման ու ճանապարհների ապաշրջափակման հարցը մնում է չլուծված։ «Թուրքիան սահմանների թեման օգտագործում է որպես դիվանագիտական և քաղաքական ճնշման գործիք։ Պատահական չէ, որ արդեն 6 տարի է՝ տեղի են ունենում միայն անիմաստ հայ-թուրքական հանդիպումներ ու քննարկումներ, իսկ սահմանների բացում այդպես էլ չի լինում։ Այս ամբողջ քարոզչության նպատակն է հայ հասարակության մեջ պատրանք ստեղծել, թե «սահմանը շուտով կբացվի» և «մենք լավ կապրենք»։ Մինչդեռ, իրականում, Հայաստանը գնում է նոր զիջումների»,- ընդգծել է թուրքագետը։

Այս կապակցությամբ նա կոչ է արել չտրվել թուրքական քարոզչությանը՝ նշելով, որ այն վնասակար է ոչ միայն առողջության, այլև անվտանգության համար։ Ի հաստատումն իր խոսքերի՝ նա հիշեցրել է Սիրիայի ճակատագիրը։ «2009 թվականին Սիրիայի ժողովուրդն ուրախանում էր, որ Թուրքիայի հետ սահմանները վերջապես բացվել են, և վիզային ռեժիմը չեղարկվել է։ Ուղիղ մեկուկես տարի անց ահաբեկիչները թուրքական տարածքով և Թուրքիայի համակարգմամբ ներխուժեցին Սիրիա հենց այդ բաց սահմաններով՝ հսկայական արաբական պետությունը ընկղմելով պատերազմի մեջ, որից այն մինչ օրս դուրս չի եկել՝ չնայած տարածքային ու մարդկային կորուստներին»,- եզրափակել է փորձագետը։

Հիշեցնենք, որ Հայաստանի և Թուրքիայի միջև հարաբերությունների կարգավորման բանակցություններում Թուրքիայի հատուկ ներկայացուցիչ Սերդար Քըլըչը 2024 թվականի հունվարին հայտնել էր, որ Հայաստանն ու Թուրքիան պայմանավորվածություն են ձեռք բերել նոր թափ հաղորդել երրորդ երկրների քաղաքացիների համար սահմանի բացման ուղղությամբ տարվող աշխատանքներին։

Կարգավորման գործընթացի մեկնարկի մասին դեռևս 2021 թվականի դեկտեմբերի 13-ին հայտնել էր Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարար Մևլյութ Չավուշօղլուն։ Միևնույն ժամանակ նա ընդգծել էր, որ Անկարան Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորմանն ուղղված քայլերում գործելու է Ադրբեջանի հետ համակարգված։ Դրանից հետո Հայաստանի և Թուրքիայի հատուկ ներկայացուցիչների միջև բանակցությունների մի քանի փուլ է անցկացվել։ Կողմերը դեռևս 2022 թվականի ամռանը պայմանավորվել էին սահմանը բացել երրորդ երկրների քաղաքացիների համար, սակայն սահմանը մինչ օրս չի գործում։