Չորեքշաբթի, 16 Սեպտեմբերի 2015 18:36

Արմեն Ստեփանյան Գեոթիմ ՓԲԸ Կայուն զարգացման գծով ավագ մենեջեր, տեխնիկական գիտությունների թեկնածու

Ամուլսար. միֆեր և իրականություն

Ամուլսար. միֆեր և իրականություն

 

Մի քանի ամիս առաջ հրապարակված հոդվածում անդրադարձել եմ հանքարդյունաբերության ոլորտի միֆերին: Այսօր կցանկանայի կենտրոնանալ մասնավորապես Ամուլսարի վրա, նախ՝ առանձնացնելով միֆերը մտահոգություններից: Տարիներ շարունակ բազմաթիվ հարցերի պատասխաններ տրվել են տարբեր հարթակներում և հիմնավոր մտահոգություններ ունեցողներից շատերին գոհացրել են պատասխանները: Սա բնավ չի նշանակում, որ որևէ նոր հարց չպետք է առաջանա: Ցանկացած մտահոգություն պետք է պատշաճ պատասխան ստանա: Սակայն, երբ  սպառիչ պատասխաններ ստացած նույն անհիմն պնդումները շարունակում են շրջանառվել, դրանք դադարում են մտահոգություն լինել և վերածվում են միֆերի: Այս տարիներին միֆերն այնքան շատ էին և այնքան արագ էին փոխվում, որ հնարավոր չէ դրանք ներառել մեկ հոդվածում: Դրանցից մի քանիսից հետզհետե հրաժարվեցին նաև հեղինակները: Մի քանիսը դեռևս շրջանառվում են և այսօր կառաձնացնեմ մի մասը: 

Միֆ 1 Ամուլսարի ծրագիրը անխուսափելիորեն կաղտոտի ամեն ինչ: Ընկերությունը լռում է ռիսկերի մասին:

Իրականություն. ճիշտ նախագծված և իրականացվող ոչ մի ժամանակակից ծրագիր չի բերում <<անխուսափելի աղտոտման>>: Այսօր հանքի շինարարություն է թույլատրվել Մեծ Բրիտանիայում ազգային պարկի տարածքում: Օրինակները շատ են: Հանքերը հնարավոր է շահագործել այնպես, որ աղտոտիչները չարտահոսեն բնական միջավայր և Ամուլսարը հենց այդպես է նախագծված: Անշուշտ, հանքային ծրագրերը զբաղեցնում են մեծ բնական տարածք և այդ առումով ազդեցությունը մեծ է, ինչպես և ցանկացած այլ համարժեք մասշտաբի, օրինակ՝ լայնածավալ քաղաքաշինական ծրագրի դեպքում: Նույնիսկ առաջին հայացքից այնպիսի <<անվնաս>> ծրագրերը, ինչպես դահուկային կամ ծովափնյա հանգստավայրը և կամ մեծ գյուղատնտեսական ծրագրերն են, զգալի ազդեցություն ունեն բնական լանդշաֆտի և կենսաբազմազանության վրա և սխալ իրականացման դեպքում կարող են աղտոտման, հողի և ջրի դեգրադացիայի պատճառ դառնալ: Լուծումը՝ բնապահպանական ազդեցության տարածքը հնարավորինս նվազեցնելը, ապահով ժամանակակից տեխնոլոգիաների միջոցով աղտոտումը կանխելն ու հանքերի դեպքում՝ պատշաճ փակումն ու ռեաբիլիտացիան է: Եթե այսօր դա հնարավոր է աշխարհի հարյուրավոր հանքերում, ապա հնարավոր է նաև Հայաստանում: 

 

Այժմ, Ընկերության <<լռության>> մասին: Միայն ազդեցությունների գնահատումը Ամուլսարի Բնապահպանական և սոցիալական ազդեցությունների գնահատման մեջ մոտ 500 էջ է: Կարող եմ միանշանակ պնդել, որ սա հնարավոր ռիսկերը բացահայտելու, գնահատելու և մեղմացման միջոցառումներ առաջարկելու Հայաստանի համար աննախադեպ ծավալի աշխատանք է: Մենք պատրաստ ենք մեղմացման միջոցառումների շուրջ քննարկմանը, սակայն շատ կցանկանայի, որ քննարկումը չսկսվի <<ընկերությունը լռում է...>> արտահայտությամբ, որն անտեսում է մի քանի տասնյակ բարձրակարգ գիտնականների և մասնագետների մանրակրկիտ աշխատանքը և հազիվ թե կարող է պրոֆեսիոնալ քննարկման սկիզբ լինել: 

Միֆ 2 Հանքը կաղտոտի Սևանա լիճը: Այն գտնվում է Սևանի ջրհվաք ավազանում, հետևաբար շահագործումը հակասում է օրենքին:

Իրականություն. հանքը չի աղտողտի Սևանը, և Ծրագիրը չի հակասում Սևանա լճի մասին օրենքին: Հանքաքարի վերամշակման կայանը գտնվելու է Սևանա լճի անմիջական ազդեցության գոտուց դուրս, ինչպես օրենքն է պահանջում: Կառավարության համապատասխան որոշումներով (2012-2013թթ.) անմիջական ազդեցության գոտին ընդարձակվեց, և ընկերությունը ստիպված եղավ տեղափոխել կույտային տարրալվացման հրապարակի նախկինում նախագծված և թույլատրված տեղադիրքը: Այսպիսով, նախորդ տեղադիրքերը համապատասխանել են օրենքին և անվտանգության չափանիշներին, սակայն օրենքում կատարված փոփոխությունների հետևանքով ընկերությունը վերափոխել է նախագիծը: Բնապահպանական տեսանկյունից կույտային տարրալվացման հրապարակը, դատարկ ապարների լցակույտը և բացահանքերը նախագծված են այնպես, որ բացառվի աղտոտիչների արտահոսքը բնական միջավայր: Այսպիսով, ոչ միայն Սևանա լիճը, այլև բոլոր շրջակա բնական ընկալիչները՝ հողը, ջուրը (այդ թվում, Արփան և Որոտանը) և օդը խիստ պաշտպանված կլինեն: Անկեղծ ասած, որպես մասնագետ, կարծում եմ, Սևանը առօրյա շարունակական աղտոտումից պաշտպանության կարիք ունի: Միֆերը, որ համաշխարհային կարգի ժամանակակից  հանքի շահագործումը (այն էլ շրջանառու ցիկլով և 40 կմ հեռավորության վրա) կաղտոտի Սևանը, շեղում են Սևանի իրական խնդիրների վերաբերյալ քննարկման հնարավրությունից:

Միֆ 3 Ցիանիդը անխուսափելիորեն կտարածվի ողջ շրջակայքում, կմնա տասնամյակներ և կթունավորի ամեն ինչ: Ցիանիդն արգելված է զարգացած աշխարհում:    
  
Իրականություն. այն չի տարածվի շրջակայքում, քանի որ ենթակառուցվածքների նախագծումը ապահովում է պատշաճ կառավարում և այն արգելված չէ <<զարգացած աշխարհում>>: Ի դեպ, համառոտ տեղեկանք, որ կհաստատի ցանկացած քիմիկոս. ցիանիդը չունի երկարարաժամկետ ազդեցություն, քանի որ այն շատ ռեակտիվ, անկայուն միացություն է և բաց միջավայրում օդի և արևի լույսի հետ փոխազդեցության ժամանակ կարճ ժամանակում վերածվում է այլ՝ անվնաս քիմիական միացությունների:  Բազմիցս և տարբեր առիթներով պատմել ենք, թե ինչպես է օգտագործվում ցիանիդը ոսկու կորզման մեջ:  Ուզում եմ պարզապես ամփոփել. ցիանիդը իսկապես թունավոր քիմիական նյութ է, որն օգատգործվում է ոչ միայն հանքարդյունաբերության մեջ այլև շատ այլ ճյուղերում, ինչպես օրինակ դեղագործությունն ու կոսմետիկայի արտադրությունը: Այո, անփույթ կառավարման դեպքում, այն կարող է վնաս հասցնել: Սխալ վարվելու դեպքում ամնիջական վնասի ռիսկը առաջին հերթին ցիանիդի հետ աշխատող անձնակազմին է  վերաբերում իսկ բնական միջավայրում ցիանիդը երկար չի մնում: Ինչպես և ցանկացած այլ արդյունաբերության մեջ կիրառվող այլ քիմիական նյութերի դեպքում, անվտանգության երաշխավորը տեխնոլոգիան է, անվտանգության կանոնները և ենթակառուցվածքների պատշաճ կառավարումը: Ցիանիդը կիրառվում է աշխարհի հարյուրավոր հանքերում, ներառյալ՝ Հյուսիսային և Հարավային Ամերիկայում, Եվրոպայում և այլուր: Տեխնոլոգիաների զարգացմանը զուգահեռ զարգանում են նաև անվտանգությանն ուղղված միջոցառումները, որոնք և կիրառվելու են Ամուլսարում:      
 
Միֆ  4 Ամուլսարի հանքաքարը սուլֆիդային է. այն  անխուսափելիորեն իր շուրջն ամեն ինչ կենթարկի թթվային աղտոտման: Ընկերությունը լռում է այդ մասին:

Իրականություն. նախ՝ Ամուլսարի հանքաքարը սուլֆիդային չէ, այն օքսիդային է: Հանքաքարն  ինքնին թթվային չէ: Ընդամենը մի քանի րոպեում կարելի է ստուգել այս առցանց մատչելի փաստը՝ հրապարակային հայտարարություն անելուց առաջ: Ինչ վերաբերում է թթվային ապարների դրենաժի հավանականությանը, թեև հանքաքարը սուլֆիդային չէ, սակայն դատարկ ապարների հանքայնացված պիրիտներում բնականից առկա է որոշակի, համեմատաբար փոքր քանակությամբ ծծումբ: Թեև դատարկ ապարների լցակույտում ծծմբի կոնցենտրացիան բարձր չէ,  այն ամեն դեպքում կառավարվելու է: Գրեթե ցանկացած հանքավայր  այս կամ այն չափով ունի այս խնդիրը, և տարիների ընթացքում մշակվել են մի շարք արդյունավետ կառավարման միջոցներ: Նախորդ հարց ու պատասխանում բացատրել ենք, թե կառավարման ինչ միջոցառումներ են իրականացվելու Ամուլսարում: Ամփոփելով ասեմ, որ թթվային ապարներ առաջացնող նյութ առկա է փոքր քանակությամբ և դա կառավարելի է, ինչպես և աշխարհի հարյուրավոր հանքերում: Հետևաբար՝  ոչ, թթվային աղտոտում տեղի չի ունենա:  

Հետաքրքիր է, որ վերջին 5 տարիների ընթացքում լսել եմ հանրային հարթակում քննարկվող երևակայական ամեն տեսակի խնդիր, և միայն վերջին ամիսներին թթվային ապարների դրենաժի մասին հարցը բարձրացվեց այն պնդմամբ, որ Ընկերությունը թաքցնում էր այս <<օրհասական>> խնդիրը: Մինչդեռ հարցը մանրակրկիտ ներկայացված է ինպես Ծրագրի ՇՄԱԳ-ում, անպես էլ՝ ԲՍԱԳ-ում: Հարցին անդրադարձել ենք նաև Ամուլսարի մասին փաստագրական ֆիլմում 2013-ին: Այնպես որ, տեղեկատվությունը միշտ էլ հրապարակայնորեն մատչելի էր: Որոշ կոնկրետ հարցերի պատասխաններ, այն է՝ ինչպես են իրականացվել թթվայնության թեստերը, կառավարման միջոցառումների վերաբերյալ այլ մանրամասներ հասանելի են ԲՍԱԳ-ում: Գնահատելի կլիներ, եթե հետաքրքրություն ցուցաբերողները ժամանակ հատկացնեին ԲՍԱԳ-ի գոնե այդ հատվածը կարդալու համար:

 

Միֆ 5  Հանքը անխուսափելիորեն կոչնչացնի բուսական և կենդանական աշխարհը ողջ շրջակայքում, Ընկերությունը ոչինչ չի ասում կենսաբազմազանության խնդիրների մասին:

Իրականություն. կրկին,  կարող եմ փաստել, որ վերջին 7 տարվա ընթացքում ընկերությունը  տեղական և միջազգային փորձագետների հետ իրականացրել է աննախադեպ ծավալի աշխատանք կենսաբազմազանության վերաբերյալ բազային տվյալներ հավաքագրելու նպատակով՝ ծախսելով մի քանի հարյուր հազար դոլար: ԲՍԱԳ-ում մոտ 100 էջ նվիրված է կենսաբազմազանության վրա ազդեցությանը: Եվս 100 էջ նկարագրում է կենսաբազմազանության կառավարման և գործողությունների ՝ մի քանի միլիոն դոլար արժողության ծրագրեր, որոնք կոչված են ապահովելու կենսաբազմազանության պահպանությունը, ազդեցության մեղմացումը և հատուցումը՝ <<հաշվեկշռի ոչ մի կորուստ>> սկզբունքով: Դժվարությամբ կարող եմ որևէ այլ ոլորտ նշել, որտեղ նման ծավալի բնապահպանական միջոցառումներ նախատեսված լինեն: Անկասկած, հանքի ենթակառուցվածքները զբաղեցնելու են որոշ տեսակների կենսամիջավայրը, ինչպես ցանկացած լայնածավալ ենթակառուցվածքային նախագիծ՝ այդ թվում նաև գյուղատնտեսական: Պատշաճ կառավարման դեպքում հնարավոր է ապահովել հազվագյուտ տեսակների կենսունակ պոպուլյացիաների պահպանություն, և Ամուլսարի ծրագիրը այդպես է նախագծվում: Միայն մեկ բուսատեսակի պահպանման համար Ընկերությունը հատկացրել է շուրջ 700,000 ԱՄՆ դոլար: Կարծում եմ, որ դա նկարագրում է մեր մոտեցման բծախնդրությունը:  

Միֆ  6. Ջերմուկի հանքային աղբյուրները կոչնչանան:

Իրականություն. Ոչ, նման բան տեղի չի ունենա: Մենք ծախսել ենք հարյուր հազարավոր դոլարներ և տարիներ, բոլոր անհրաժեշտ ուսումնասիրությունները կատարելու համար, որպեսզի պարզենք արդյո՞ք հանքը որևէ ազդեցություն կունենա Ջերմուկի ջրերի վրա: Թե ինչու Ջերմուկի աղբյուրների վրա ազդեցություն չի լինի համառոտ նկարագրել ենք վերջերս հրապարակված  հարց-պատասխանում: Մանրամասները՝ այդ թվում, մոդելավորման, թեստերի, գիտական մեթոդների վերաբերյալ ինֆորմացիան,  հասանելի են ԲՍԱԳ-ում: Կցանկանայի իմանալ, թե որքա՞ն ռեսուրս և ժամանակ է ներդրվել այն հետազոտության մեջ, որն <<ապացուցում է>>, որ Ջերմուկի ջրերը ազդեցություն են կրելու:. Որտե՞ղ է հնարավոր ծանոթանալ գիտական աշխատանքներին և կիրառված մեթոդներին: Իհարկե, մտադրություն չունեմ անտեսելու լիովին հասկանալի էմոցիոնալ ընկալումը. մենք միշտ պատրաստ ենք անդրադառնալ բոլոր հարցերին: Այնուամենայնիվ, կարծում եմ, որ «Ջերմուկի ջրերը կոչնչանան» բնույթի հայտարարությունները, որոնք չունեն որևէ գիտական հիմնավորում, անլրջացնում են բանավեճը: Երբ Ընկերությունը ասում է, որ Ծրագիրը ազդեցություն չի ունենա Ջերմուկի ջրերի վրա, այդ հայտարարությունը հիմնավորված է անկախ հետազոտություններով, ոչ թե էմոցիաներով: Եվ բոլորիս համար շահեկան կլինի, եթե այս սկզբունքը կիրառենք ցանկացած բանավեճում, և ոչ միայն Ամուլսարի դեպքում:

Միֆ 7 Հանքը չի կարող լինել շահութաբեր՝ 1 տոննա հանքաքարում 1 գրամից պակաս ոսկու պարունակությամբ: Զարգացած երկրներում նման հանքեր չեն գործում:

Իրականություն. զարմանալիորեն, այս տարիների ընթացքում լսել ենք հակասական մեղադրանքներ, երբեմն՝ նույն մարդկանցից, մեկ՝ որ ընկերությունը գերշահույթ է ստանալու, մեկ էլ՝ որ հանքը չի կարող լինել շահութաբեր: Ոչ մեկը, ոչ մյուսը ճիշտ չէ: Աշխարհում կան բազմաթիվ հանքեր՝ տոննայում 1 գրամից պակաս ոսկու պարունակությամբ: Օրինակ՝  Cripple Creek and Victor հանքն ԱՄՆ-ում, Eagle Gold ծրագիրը Կանադայում, և այլն: Ավելին, ամբողջ աշխարհում այսօր ոսկու միջին պարունակությունը տոննայում կազմում է մոտ 0.8 գրամ, և բարձր պարունակությամբ հանքերը շատ հազվադեպ են: Սակայն, ընկերությունը գերշահույթ չի ունենալու, ինչպես շատերը պնդում են: Հատկապես երբ խոսքը մեծ կապիտալ ներդրում պահանջող նոր ծրագրի մասին է: 
Ըստ Հանքարդյունաբերության և մետաղների միջազգային խորհրդի (ICMM) զեկույցի՝ աշխարհում հանքային արտադրության արժեքի ավելի քան 70%-ը կազմում են հիմնականում երկրի ներսում ծախսվող գործառնական և կապիտալ ծախսերն ու աշխատավարձերը: Այսպիսով՝ բաժնետերերի շահույթը և երկրի օգուտները բավական հավասարակշռված են: Դա վերաբերում է նաև Ամուլսարին: 

Միֆ 8. Ամենը դավադրություն է, սկսած Ընկերության ղեկավարության կազմից մինչև ընկերության գրանցման վայրը և բաժնետոմսերի արժեքը:

Իրականություն գրող Դեն Բրաունը ասում է. «Բոլորը սիրում են դավադրությունների տեսություններ». ի վերջո, դրանք ավելի հետաքրքիր են, քան փաստերը: Բանն այն է, երբեմն դավադրության տեսաբանները սկսում են խեղաթյուրել փաստերը, որպեսզի դրանք համապատասխանեցնեն իրենց  տեսություններին: Օրինակ՝ 2013-ին Լիդիանի տնօրենների խորհրդի անդամներից մեկը խորհրդում ընգրկվելուց ընդամենը մի քանի ամիս անց հեռացավ խորհրդից՝  պետական պաշտոն ստանձնելու կապակցությամբ: Այնպես որ, նա ընկերությանը որևէ առնչություն չունի արդեն 2 տարի: Բայց մինչ օրս հայկական մեդիայում նա հաճախ հիշատակվում է որպես խորհրդի անդամ և այս «փաստի» շուրջ դավադրության տեսություններ են կառուցվում: Մինչդեռ, մի քանի վայրկյան է պահանջվում Ընկերության կայքից տնօրենների խորհրդի անդամների ցանկին ծանոթանալու համար: Լիդիանը ցուցակված ընկերություն է, և ցանկացած տեղեկատվություն խորհրդի կամ ղեկավար կազմի, ֆինանսական հաշվետվությունների և խոշոր բաժնետերերի մասին հրապարակայնորեն մատչելի է: Սա նաև վերաբերում է բաժնետոմսերի գնի տատանմանը և տատանումների պատճառների մասին ֆինանսական վերլուծություններին:

Կամ. ըստ այլ տեսության, եթե ընկերությունը գրանցված է «օֆշորում», ապա դա Հայաստանին հարկ չվճարելու և «թաքնվելու» համար է արվում: Իրականությունը ավելի պարզ է: Լիդիանը Ջերսիում ռեզիդենտ կազմակերպություն է, որի բաժնետոմսերը վաճառվում են Տորոնտոյի ֆոնդային բորսայում: Լիդիանը գրանցված է և վերահսկվում է Ջերսիի Ֆինանսական ծառայությունների հանձնաժողովի կողմից, որի տեղեկատվությունը բաց է հանրության համար: Լիդիանի վրա տարածվում են նաև Տորոնտոյի ֆոնդային բորսայի և Օնտարիաոյի արժեթղթերի հանձժաժողովի կանոններն ու օրենքները: Երկու դեպքում էլ պահանջվում է տեղեկատվության մատչելիություն: Ջերսին հարմար է շատ ընկերությունների համար, քանի որ առաջարկում է այլ երկրների, օրինակ Մեծ Բրիտանիայի կամ ԱՄՆ-ի համեմատ ավելի պարզեցված հարկային ռեժիմ: Սա որևէ առնչություն չունի Ամուլսարից ակնկալվող եկամուտից Հայաստանին վճարվող հարկերին: Հանքի շահագործման իրավունքը Լիդիանի դուստր ընկերություն Գեոթիմ ՓԲԸ-ինն է, որը Հայաստանյան կազմակերպություն է և բոլոր հարկերը և ռոյալթիները վճարվելու են հայաստանյան օրենսդրության համապատասխան, անկախ այն բանից, թե որտեղ է տեղակայված Լիդիանը: Ավելին՝ հայաստանյան օրենսդրության համապատասխան  Հայաստանում աշխատող ընկերության արտերկրացի աշխատակիցները նույնպես հարկ են վճարում: Ամուլսարը դեռևս չի շահագործվում իսկ Գեոթիմն արդեն առաջին 200 հարկատուներից է: Կարծում եմ, սա խոսուն փաստ է: Հանքի շահագործման ժամանակ ակնկալում ենք լինել առաջին 5 հարկատուների ցանկում:

Կոնֆուցիոսին վերաձևեակերպելով. մութ սենյակում սև կատու փնտրելը, երբ այն այնտեղ չէ, ջանքերի վատնում է: Հատկապես, երբ սև կատուները շատ են լուսավոր սենյակներում, և բոլորիս ձեռնտու է կենտրոնանալ դրանց վրա:

Որպես ամփոփում. Էմոցիաները հասկանալի են: Հայաստանն իմ երկիրն է, և ես հաճախ էմոցիոնալ եմ վերաբերվում ամենատարբեր խնդիրների: Բայց իմ բնագավառը գիտությունն է, և ես հարգում եմ փաստերը: Մենք պետք է կարողանանք կառավարել էմոցիաները և ունենալ փաստերի վրա հիմնված բովանդակային քննարկում: «Դուք ստում եք»,  «Ոչ, Դուք  եք ստում» հարթության վրա բանավեճը խնդիրների լուծման չի կարող բերել: Եվ սա վերաբերում է ոչ միայն Ամուլսարին և ոչ միայն հանքարդյունաբերությանը: Անձամբ ես կարծում եմ, որ Հայաստանում բնապահպանական և սոցիալական կառավարման ոլորտում լուրջ խնդիրներ կան, և ոչ միայն հանքարդյունաբերության մեջ: Սկսած օդի որակի, սննդի անվտանգության, հասարակական տրանսպորտի անվտանգության հարցերից մինչև հանքային և այլ ոլորտներ, խնդիրներն անվերջ են: Դրանց լուծում տալու համար պետք է կենտրոնանալ փաստերի վրա: Միֆերը խլում են բոլոր կողմերի ժամանակն ու ռեսուրսները: Կարծում, որ մենք բոլորս վատնելու հավելյալ ժամանակ, կամ ռեսուրսներ չունենք և չենք կարող մեզ նման շռայլություն թույլ տալ: 

ԿԱՐԴԱԼ ԲՈԼՈՐ ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Ամուլսար. միֆեր և իրականություն

 

Մի քանի ամիս առաջ հրապարակված հոդվածում անդրադարձել եմ հանքարդյունաբերության ոլորտի միֆերին: Այսօր կցանկանայի կենտրոնանալ մասնավորապես Ամուլսարի վրա, նախ՝ առանձնացնելով միֆերը մտահոգություններից: Տարիներ շարունակ բազմաթիվ հարցերի պատասխաններ տրվել են տարբեր հարթակներում և հիմնավոր մտահոգություններ ունեցողներից շատերին գոհացրել են պատասխանները: Սա բնավ չի նշանակում, որ որևէ նոր հարց չպետք է առաջանա: Ցանկացած մտահոգություն պետք է պատշաճ պատասխան ստանա: Սակայն, երբ  սպառիչ պատասխաններ ստացած նույն անհիմն պնդումները շարունակում են շրջանառվել, դրանք դադարում են մտահոգություն լինել և վերածվում են միֆերի: Այս տարիներին միֆերն այնքան շատ էին և այնքան արագ էին փոխվում, որ հնարավոր չէ դրանք ներառել մեկ հոդվածում: Դրանցից մի քանիսից հետզհետե հրաժարվեցին նաև հեղինակները: Մի քանիսը դեռևս շրջանառվում են և այսօր կառաձնացնեմ մի մասը: 

Միֆ 1 Ամուլսարի ծրագիրը անխուսափելիորեն կաղտոտի ամեն ինչ: Ընկերությունը լռում է ռիսկերի մասին:

Իրականություն. ճիշտ նախագծված և իրականացվող ոչ մի ժամանակակից ծրագիր չի բերում <<անխուսափելի աղտոտման>>: Այսօր հանքի շինարարություն է թույլատրվել Մեծ Բրիտանիայում ազգային պարկի տարածքում: Օրինակները շատ են: Հանքերը հնարավոր է շահագործել այնպես, որ աղտոտիչները չարտահոսեն բնական միջավայր և Ամուլսարը հենց այդպես է նախագծված: Անշուշտ, հանքային ծրագրերը զբաղեցնում են մեծ բնական տարածք և այդ առումով ազդեցությունը մեծ է, ինչպես և ցանկացած այլ համարժեք մասշտաբի, օրինակ՝ լայնածավալ քաղաքաշինական ծրագրի դեպքում: Նույնիսկ առաջին հայացքից այնպիսի <<անվնաս>> ծրագրերը, ինչպես դահուկային կամ ծովափնյա հանգստավայրը և կամ մեծ գյուղատնտեսական ծրագրերն են, զգալի ազդեցություն ունեն բնական լանդշաֆտի և կենսաբազմազանության վրա և սխալ իրականացման դեպքում կարող են աղտոտման, հողի և ջրի դեգրադացիայի պատճառ դառնալ: Լուծումը՝ բնապահպանական ազդեցության տարածքը հնարավորինս նվազեցնելը, ապահով ժամանակակից տեխնոլոգիաների միջոցով աղտոտումը կանխելն ու հանքերի դեպքում՝ պատշաճ փակումն ու ռեաբիլիտացիան է: Եթե այսօր դա հնարավոր է աշխարհի հարյուրավոր հանքերում, ապա հնարավոր է նաև Հայաստանում: 

 

Այժմ, Ընկերության <<լռության>> մասին: Միայն ազդեցությունների գնահատումը Ամուլսարի Բնապահպանական և սոցիալական ազդեցությունների գնահատման մեջ մոտ 500 էջ է: Կարող եմ միանշանակ պնդել, որ սա հնարավոր ռիսկերը բացահայտելու, գնահատելու և մեղմացման միջոցառումներ առաջարկելու Հայաստանի համար աննախադեպ ծավալի աշխատանք է: Մենք պատրաստ ենք մեղմացման միջոցառումների շուրջ քննարկմանը, սակայն շատ կցանկանայի, որ քննարկումը չսկսվի <<ընկերությունը լռում է...>> արտահայտությամբ, որն անտեսում է մի քանի տասնյակ բարձրակարգ գիտնականների և մասնագետների մանրակրկիտ աշխատանքը և հազիվ թե կարող է պրոֆեսիոնալ քննարկման սկիզբ լինել: 

Միֆ 2 Հանքը կաղտոտի Սևանա լիճը: Այն գտնվում է Սևանի ջրհվաք ավազանում, հետևաբար շահագործումը հակասում է օրենքին:

Իրականություն. հանքը չի աղտողտի Սևանը, և Ծրագիրը չի հակասում Սևանա լճի մասին օրենքին: Հանքաքարի վերամշակման կայանը գտնվելու է Սևանա լճի անմիջական ազդեցության գոտուց դուրս, ինչպես օրենքն է պահանջում: Կառավարության համապատասխան որոշումներով (2012-2013թթ.) անմիջական ազդեցության գոտին ընդարձակվեց, և ընկերությունը ստիպված եղավ տեղափոխել կույտային տարրալվացման հրապարակի նախկինում նախագծված և թույլատրված տեղադիրքը: Այսպիսով, նախորդ տեղադիրքերը համապատասխանել են օրենքին և անվտանգության չափանիշներին, սակայն օրենքում կատարված փոփոխությունների հետևանքով ընկերությունը վերափոխել է նախագիծը: Բնապահպանական տեսանկյունից կույտային տարրալվացման հրապարակը, դատարկ ապարների լցակույտը և բացահանքերը նախագծված են այնպես, որ բացառվի աղտոտիչների արտահոսքը բնական միջավայր: Այսպիսով, ոչ միայն Սևանա լիճը, այլև բոլոր շրջակա բնական ընկալիչները՝ հողը, ջուրը (այդ թվում, Արփան և Որոտանը) և օդը խիստ պաշտպանված կլինեն: Անկեղծ ասած, որպես մասնագետ, կարծում եմ, Սևանը առօրյա շարունակական աղտոտումից պաշտպանության կարիք ունի: Միֆերը, որ համաշխարհային կարգի ժամանակակից  հանքի շահագործումը (այն էլ շրջանառու ցիկլով և 40 կմ հեռավորության վրա) կաղտոտի Սևանը, շեղում են Սևանի իրական խնդիրների վերաբերյալ քննարկման հնարավրությունից:

Միֆ 3 Ցիանիդը անխուսափելիորեն կտարածվի ողջ շրջակայքում, կմնա տասնամյակներ և կթունավորի ամեն ինչ: Ցիանիդն արգելված է զարգացած աշխարհում:    
  
Իրականություն. այն չի տարածվի շրջակայքում, քանի որ ենթակառուցվածքների նախագծումը ապահովում է պատշաճ կառավարում և այն արգելված չէ <<զարգացած աշխարհում>>: Ի դեպ, համառոտ տեղեկանք, որ կհաստատի ցանկացած քիմիկոս. ցիանիդը չունի երկարարաժամկետ ազդեցություն, քանի որ այն շատ ռեակտիվ, անկայուն միացություն է և բաց միջավայրում օդի և արևի լույսի հետ փոխազդեցության ժամանակ կարճ ժամանակում վերածվում է այլ՝ անվնաս քիմիական միացությունների:  Բազմիցս և տարբեր առիթներով պատմել ենք, թե ինչպես է օգտագործվում ցիանիդը ոսկու կորզման մեջ:  Ուզում եմ պարզապես ամփոփել. ցիանիդը իսկապես թունավոր քիմիական նյութ է, որն օգատգործվում է ոչ միայն հանքարդյունաբերության մեջ այլև շատ այլ ճյուղերում, ինչպես օրինակ դեղագործությունն ու կոսմետիկայի արտադրությունը: Այո, անփույթ կառավարման դեպքում, այն կարող է վնաս հասցնել: Սխալ վարվելու դեպքում ամնիջական վնասի ռիսկը առաջին հերթին ցիանիդի հետ աշխատող անձնակազմին է  վերաբերում իսկ բնական միջավայրում ցիանիդը երկար չի մնում: Ինչպես և ցանկացած այլ արդյունաբերության մեջ կիրառվող այլ քիմիական նյութերի դեպքում, անվտանգության երաշխավորը տեխնոլոգիան է, անվտանգության կանոնները և ենթակառուցվածքների պատշաճ կառավարումը: Ցիանիդը կիրառվում է աշխարհի հարյուրավոր հանքերում, ներառյալ՝ Հյուսիսային և Հարավային Ամերիկայում, Եվրոպայում և այլուր: Տեխնոլոգիաների զարգացմանը զուգահեռ զարգանում են նաև անվտանգությանն ուղղված միջոցառումները, որոնք և կիրառվելու են Ամուլսարում:      
 
Միֆ  4 Ամուլսարի հանքաքարը սուլֆիդային է. այն  անխուսափելիորեն իր շուրջն ամեն ինչ կենթարկի թթվային աղտոտման: Ընկերությունը լռում է այդ մասին:

Իրականություն. նախ՝ Ամուլսարի հանքաքարը սուլֆիդային չէ, այն օքսիդային է: Հանքաքարն  ինքնին թթվային չէ: Ընդամենը մի քանի րոպեում կարելի է ստուգել այս առցանց մատչելի փաստը՝ հրապարակային հայտարարություն անելուց առաջ: Ինչ վերաբերում է թթվային ապարների դրենաժի հավանականությանը, թեև հանքաքարը սուլֆիդային չէ, սակայն դատարկ ապարների հանքայնացված պիրիտներում բնականից առկա է որոշակի, համեմատաբար փոքր քանակությամբ ծծումբ: Թեև դատարկ ապարների լցակույտում ծծմբի կոնցենտրացիան բարձր չէ,  այն ամեն դեպքում կառավարվելու է: Գրեթե ցանկացած հանքավայր  այս կամ այն չափով ունի այս խնդիրը, և տարիների ընթացքում մշակվել են մի շարք արդյունավետ կառավարման միջոցներ: Նախորդ հարց ու պատասխանում բացատրել ենք, թե կառավարման ինչ միջոցառումներ են իրականացվելու Ամուլսարում: Ամփոփելով ասեմ, որ թթվային ապարներ առաջացնող նյութ առկա է փոքր քանակությամբ և դա կառավարելի է, ինչպես և աշխարհի հարյուրավոր հանքերում: Հետևաբար՝  ոչ, թթվային աղտոտում տեղի չի ունենա:  

Հետաքրքիր է, որ վերջին 5 տարիների ընթացքում լսել եմ հանրային հարթակում քննարկվող երևակայական ամեն տեսակի խնդիր, և միայն վերջին ամիսներին թթվային ապարների դրենաժի մասին հարցը բարձրացվեց այն պնդմամբ, որ Ընկերությունը թաքցնում էր այս <<օրհասական>> խնդիրը: Մինչդեռ հարցը մանրակրկիտ ներկայացված է ինպես Ծրագրի ՇՄԱԳ-ում, անպես էլ՝ ԲՍԱԳ-ում: Հարցին անդրադարձել ենք նաև Ամուլսարի մասին փաստագրական ֆիլմում 2013-ին: Այնպես որ, տեղեկատվությունը միշտ էլ հրապարակայնորեն մատչելի էր: Որոշ կոնկրետ հարցերի պատասխաններ, այն է՝ ինչպես են իրականացվել թթվայնության թեստերը, կառավարման միջոցառումների վերաբերյալ այլ մանրամասներ հասանելի են ԲՍԱԳ-ում: Գնահատելի կլիներ, եթե հետաքրքրություն ցուցաբերողները ժամանակ հատկացնեին ԲՍԱԳ-ի գոնե այդ հատվածը կարդալու համար:

 

Միֆ 5  Հանքը անխուսափելիորեն կոչնչացնի բուսական և կենդանական աշխարհը ողջ շրջակայքում, Ընկերությունը ոչինչ չի ասում կենսաբազմազանության խնդիրների մասին:

Իրականություն. կրկին,  կարող եմ փաստել, որ վերջին 7 տարվա ընթացքում ընկերությունը  տեղական և միջազգային փորձագետների հետ իրականացրել է աննախադեպ ծավալի աշխատանք կենսաբազմազանության վերաբերյալ բազային տվյալներ հավաքագրելու նպատակով՝ ծախսելով մի քանի հարյուր հազար դոլար: ԲՍԱԳ-ում մոտ 100 էջ նվիրված է կենսաբազմազանության վրա ազդեցությանը: Եվս 100 էջ նկարագրում է կենսաբազմազանության կառավարման և գործողությունների ՝ մի քանի միլիոն դոլար արժողության ծրագրեր, որոնք կոչված են ապահովելու կենսաբազմազանության պահպանությունը, ազդեցության մեղմացումը և հատուցումը՝ <<հաշվեկշռի ոչ մի կորուստ>> սկզբունքով: Դժվարությամբ կարող եմ որևէ այլ ոլորտ նշել, որտեղ նման ծավալի բնապահպանական միջոցառումներ նախատեսված լինեն: Անկասկած, հանքի ենթակառուցվածքները զբաղեցնելու են որոշ տեսակների կենսամիջավայրը, ինչպես ցանկացած լայնածավալ ենթակառուցվածքային նախագիծ՝ այդ թվում նաև գյուղատնտեսական: Պատշաճ կառավարման դեպքում հնարավոր է ապահովել հազվագյուտ տեսակների կենսունակ պոպուլյացիաների պահպանություն, և Ամուլսարի ծրագիրը այդպես է նախագծվում: Միայն մեկ բուսատեսակի պահպանման համար Ընկերությունը հատկացրել է շուրջ 700,000 ԱՄՆ դոլար: Կարծում եմ, որ դա նկարագրում է մեր մոտեցման բծախնդրությունը:  

Միֆ  6. Ջերմուկի հանքային աղբյուրները կոչնչանան:

Իրականություն. Ոչ, նման բան տեղի չի ունենա: Մենք ծախսել ենք հարյուր հազարավոր դոլարներ և տարիներ, բոլոր անհրաժեշտ ուսումնասիրությունները կատարելու համար, որպեսզի պարզենք արդյո՞ք հանքը որևէ ազդեցություն կունենա Ջերմուկի ջրերի վրա: Թե ինչու Ջերմուկի աղբյուրների վրա ազդեցություն չի լինի համառոտ նկարագրել ենք վերջերս հրապարակված  հարց-պատասխանում: Մանրամասները՝ այդ թվում, մոդելավորման, թեստերի, գիտական մեթոդների վերաբերյալ ինֆորմացիան,  հասանելի են ԲՍԱԳ-ում: Կցանկանայի իմանալ, թե որքա՞ն ռեսուրս և ժամանակ է ներդրվել այն հետազոտության մեջ, որն <<ապացուցում է>>, որ Ջերմուկի ջրերը ազդեցություն են կրելու:. Որտե՞ղ է հնարավոր ծանոթանալ գիտական աշխատանքներին և կիրառված մեթոդներին: Իհարկե, մտադրություն չունեմ անտեսելու լիովին հասկանալի էմոցիոնալ ընկալումը. մենք միշտ պատրաստ ենք անդրադառնալ բոլոր հարցերին: Այնուամենայնիվ, կարծում եմ, որ «Ջերմուկի ջրերը կոչնչանան» բնույթի հայտարարությունները, որոնք չունեն որևէ գիտական հիմնավորում, անլրջացնում են բանավեճը: Երբ Ընկերությունը ասում է, որ Ծրագիրը ազդեցություն չի ունենա Ջերմուկի ջրերի վրա, այդ հայտարարությունը հիմնավորված է անկախ հետազոտություններով, ոչ թե էմոցիաներով: Եվ բոլորիս համար շահեկան կլինի, եթե այս սկզբունքը կիրառենք ցանկացած բանավեճում, և ոչ միայն Ամուլսարի դեպքում:

Միֆ 7 Հանքը չի կարող լինել շահութաբեր՝ 1 տոննա հանքաքարում 1 գրամից պակաս ոսկու պարունակությամբ: Զարգացած երկրներում նման հանքեր չեն գործում:

Իրականություն. զարմանալիորեն, այս տարիների ընթացքում լսել ենք հակասական մեղադրանքներ, երբեմն՝ նույն մարդկանցից, մեկ՝ որ ընկերությունը գերշահույթ է ստանալու, մեկ էլ՝ որ հանքը չի կարող լինել շահութաբեր: Ոչ մեկը, ոչ մյուսը ճիշտ չէ: Աշխարհում կան բազմաթիվ հանքեր՝ տոննայում 1 գրամից պակաս ոսկու պարունակությամբ: Օրինակ՝  Cripple Creek and Victor հանքն ԱՄՆ-ում, Eagle Gold ծրագիրը Կանադայում, և այլն: Ավելին, ամբողջ աշխարհում այսօր ոսկու միջին պարունակությունը տոննայում կազմում է մոտ 0.8 գրամ, և բարձր պարունակությամբ հանքերը շատ հազվադեպ են: Սակայն, ընկերությունը գերշահույթ չի ունենալու, ինչպես շատերը պնդում են: Հատկապես երբ խոսքը մեծ կապիտալ ներդրում պահանջող նոր ծրագրի մասին է: 
Ըստ Հանքարդյունաբերության և մետաղների միջազգային խորհրդի (ICMM) զեկույցի՝ աշխարհում հանքային արտադրության արժեքի ավելի քան 70%-ը կազմում են հիմնականում երկրի ներսում ծախսվող գործառնական և կապիտալ ծախսերն ու աշխատավարձերը: Այսպիսով՝ բաժնետերերի շահույթը և երկրի օգուտները բավական հավասարակշռված են: Դա վերաբերում է նաև Ամուլսարին: 

Միֆ 8. Ամենը դավադրություն է, սկսած Ընկերության ղեկավարության կազմից մինչև ընկերության գրանցման վայրը և բաժնետոմսերի արժեքը:

Իրականություն գրող Դեն Բրաունը ասում է. «Բոլորը սիրում են դավադրությունների տեսություններ». ի վերջո, դրանք ավելի հետաքրքիր են, քան փաստերը: Բանն այն է, երբեմն դավադրության տեսաբանները սկսում են խեղաթյուրել փաստերը, որպեսզի դրանք համապատասխանեցնեն իրենց  տեսություններին: Օրինակ՝ 2013-ին Լիդիանի տնօրենների խորհրդի անդամներից մեկը խորհրդում ընգրկվելուց ընդամենը մի քանի ամիս անց հեռացավ խորհրդից՝  պետական պաշտոն ստանձնելու կապակցությամբ: Այնպես որ, նա ընկերությանը որևէ առնչություն չունի արդեն 2 տարի: Բայց մինչ օրս հայկական մեդիայում նա հաճախ հիշատակվում է որպես խորհրդի անդամ և այս «փաստի» շուրջ դավադրության տեսություններ են կառուցվում: Մինչդեռ, մի քանի վայրկյան է պահանջվում Ընկերության կայքից տնօրենների խորհրդի անդամների ցանկին ծանոթանալու համար: Լիդիանը ցուցակված ընկերություն է, և ցանկացած տեղեկատվություն խորհրդի կամ ղեկավար կազմի, ֆինանսական հաշվետվությունների և խոշոր բաժնետերերի մասին հրապարակայնորեն մատչելի է: Սա նաև վերաբերում է բաժնետոմսերի գնի տատանմանը և տատանումների պատճառների մասին ֆինանսական վերլուծություններին:

Կամ. ըստ այլ տեսության, եթե ընկերությունը գրանցված է «օֆշորում», ապա դա Հայաստանին հարկ չվճարելու և «թաքնվելու» համար է արվում: Իրականությունը ավելի պարզ է: Լիդիանը Ջերսիում ռեզիդենտ կազմակերպություն է, որի բաժնետոմսերը վաճառվում են Տորոնտոյի ֆոնդային բորսայում: Լիդիանը գրանցված է և վերահսկվում է Ջերսիի Ֆինանսական ծառայությունների հանձնաժողովի կողմից, որի տեղեկատվությունը բաց է հանրության համար: Լիդիանի վրա տարածվում են նաև Տորոնտոյի ֆոնդային բորսայի և Օնտարիաոյի արժեթղթերի հանձժաժողովի կանոններն ու օրենքները: Երկու դեպքում էլ պահանջվում է տեղեկատվության մատչելիություն: Ջերսին հարմար է շատ ընկերությունների համար, քանի որ առաջարկում է այլ երկրների, օրինակ Մեծ Բրիտանիայի կամ ԱՄՆ-ի համեմատ ավելի պարզեցված հարկային ռեժիմ: Սա որևէ առնչություն չունի Ամուլսարից ակնկալվող եկամուտից Հայաստանին վճարվող հարկերին: Հանքի շահագործման իրավունքը Լիդիանի դուստր ընկերություն Գեոթիմ ՓԲԸ-ինն է, որը Հայաստանյան կազմակերպություն է և բոլոր հարկերը և ռոյալթիները վճարվելու են հայաստանյան օրենսդրության համապատասխան, անկախ այն բանից, թե որտեղ է տեղակայված Լիդիանը: Ավելին՝ հայաստանյան օրենսդրության համապատասխան  Հայաստանում աշխատող ընկերության արտերկրացի աշխատակիցները նույնպես հարկ են վճարում: Ամուլսարը դեռևս չի շահագործվում իսկ Գեոթիմն արդեն առաջին 200 հարկատուներից է: Կարծում եմ, սա խոսուն փաստ է: Հանքի շահագործման ժամանակ ակնկալում ենք լինել առաջին 5 հարկատուների ցանկում:

Կոնֆուցիոսին վերաձևեակերպելով. մութ սենյակում սև կատու փնտրելը, երբ այն այնտեղ չէ, ջանքերի վատնում է: Հատկապես, երբ սև կատուները շատ են լուսավոր սենյակներում, և բոլորիս ձեռնտու է կենտրոնանալ դրանց վրա:

Որպես ամփոփում. Էմոցիաները հասկանալի են: Հայաստանն իմ երկիրն է, և ես հաճախ էմոցիոնալ եմ վերաբերվում ամենատարբեր խնդիրների: Բայց իմ բնագավառը գիտությունն է, և ես հարգում եմ փաստերը: Մենք պետք է կարողանանք կառավարել էմոցիաները և ունենալ փաստերի վրա հիմնված բովանդակային քննարկում: «Դուք ստում եք»,  «Ոչ, Դուք  եք ստում» հարթության վրա բանավեճը խնդիրների լուծման չի կարող բերել: Եվ սա վերաբերում է ոչ միայն Ամուլսարին և ոչ միայն հանքարդյունաբերությանը: Անձամբ ես կարծում եմ, որ Հայաստանում բնապահպանական և սոցիալական կառավարման ոլորտում լուրջ խնդիրներ կան, և ոչ միայն հանքարդյունաբերության մեջ: Սկսած օդի որակի, սննդի անվտանգության, հասարակական տրանսպորտի անվտանգության հարցերից մինչև հանքային և այլ ոլորտներ, խնդիրներն անվերջ են: Դրանց լուծում տալու համար պետք է կենտրոնանալ փաստերի վրա: Միֆերը խլում են բոլոր կողմերի ժամանակն ու ռեսուրսները: Կարծում, որ մենք բոլորս վատնելու հավելյալ ժամանակ, կամ ռեսուրսներ չունենք և չենք կարող մեզ նման շռայլություն թույլ տալ: 


ԱՎԵԼԱՑՆԵԼ ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Ներմուծեք թվանշաններն     

Նորություններ
Դեսպան.Նիգերիան շահագրգռված է Հայաստանի հետ հանքարդյունաբերության ոլորտում համագործակցության զարգացմամբԴեսպան.Նիգերիան շահագրգռված է Հայաստանի հետ հանքարդյունաբերության ոլորտում համագործակցության զարգացմամբ
ՀՀ ԱԳՆ. Ակտյուբինսկի մոտ այրված ավտոբուսում Հայաստանի քաղաքացիներ չեն եղելՀՀ ԱԳՆ. Ակտյուբինսկի մոտ այրված ավտոբուսում Հայաստանի քաղաքացիներ չեն եղել
Հասարակական տրանսպորտի նոր ցանցի նախագծով առաջարկվում է շուրջ երեք անգամ կրճատել առկա տրանսպորտային միջոցների և գծերի քանակըՀասարակական տրանսպորտի նոր ցանցի նախագծով առաջարկվում է շուրջ երեք անգամ կրճատել առկա տրանսպորտային միջոցների և գծերի քանակը
ՀՀ դեսպան. ՖՄԿ գագաթնաժողովը կդառնա խոշորագույն միջազգային միջոցառումը Հայաստանում` անկախությունից հետոՀՀ դեսպան. ՖՄԿ գագաթնաժողովը կդառնա խոշորագույն միջազգային միջոցառումը Հայաստանում` անկախությունից հետո
Վրաստանի ներքին գործերի նախարարը կայցելի ՀայաստանՎրաստանի ներքին գործերի նախարարը կայցելի Հայաստան
Դիվանագետ. Ֆրանսիան ողջունում է ղարաբաղյան հակամարտության երկարաժամկետ կարգավորմանն ուղղված ցանկացած հանդիպումԴիվանագետ. Ֆրանսիան ողջունում է ղարաբաղյան հակամարտության երկարաժամկետ կարգավորմանն ուղղված ցանկացած հանդիպում
Կոնգրեսական Փալոունը Վաշինգտոնին կոչ է արել վերացնել ԱՄՆ քաղաքացիների կողմից Արցախ այցելության ճանապարհին արհեստական խոչընդոտներըԿոնգրեսական Փալոունը Վաշինգտոնին կոչ է արել վերացնել ԱՄՆ քաղաքացիների կողմից Արցախ այցելության ճանապարհին արհեստական խոչընդոտները
Վերլուծաբան. Իրանում բողոքական շարժման օգտագործման փորձը՝ ուժերի կողմից, որոնք ձգտում են Սիրիային և Իրաքին համանման քաոս ստեղծել այնտեղ, շատ տրամաբանական էՎերլուծաբան. Իրանում բողոքական շարժման օգտագործման փորձը՝ ուժերի կողմից, որոնք ձգտում են Սիրիային և Իրաքին համանման քաոս ստեղծել այնտեղ, շատ տրամաբանական է
Էդվարդ Նալբանդյանը Կրակովում հանդիպել է ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահներինԷդվարդ Նալբանդյանը Կրակովում հանդիպել է ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահներին
Ստեփանծմինդա-Լարս ավտոճանապարհը բաց է բոլոր տեսակի տրանսպորտային միջոցների համարՍտեփանծմինդա-Լարս ավտոճանապարհը բաց է բոլոր տեսակի տրանսպորտային միջոցների համար
Կոնվերս Բանկը ներդրել է Converse mobile ծառայությունըԿոնվերս Բանկը ներդրել է Converse mobile ծառայությունը
Հայաստանում հարցվողների կեսից ավելին վստահում են երկրի զինված ուժերինՀայաստանում հարցվողների կեսից ավելին վստահում են երկրի զինված ուժերին
Հարցված հայերի ավելի քան մեկ երրորդը ցանկություն է հայտնել երկրից հեռանալՀարցված հայերի ավելի քան մեկ երրորդը ցանկություն է հայտնել երկրից հեռանալ
Մամեդյարովը խնդրում է Փարիզին՝ կասեցնել Արցախի հետ Ֆրանսիայի քաղաքների կապերի հաստատման փորձերըՄամեդյարովը խնդրում է Փարիզին՝ կասեցնել Արցախի հետ Ֆրանսիայի քաղաքների կապերի հաստատման փորձերը
Հայաստանի փոխադրողների միության նախագահ. Վերջին մեկուկես տարում Երևանում ավելի քան 20 երթուղային գիծ դադարեցրել է իր աշխատանքը՝ անշահութաբերության պատճառովՀայաստանի փոխադրողների միության նախագահ. Վերջին մեկուկես տարում Երևանում ավելի քան 20 երթուղային գիծ դադարեցրել է իր աշխատանքը՝ անշահութաբերության պատճառով
Սվիտալսկին լավատեսորեն է տրամադրված ԵՄ երկրների կողմից Հայաստանի և Եվրամիության միջև շրջանակային համաձայնագրի վավերացման հարցումՍվիտալսկին լավատեսորեն է տրամադրված ԵՄ երկրների կողմից Հայաստանի և Եվրամիության միջև շրջանակային համաձայնագրի վավերացման հարցում
Դեսպան. ԵՄ խորհրդում Բուլղարիայի նախագահությունը ջանք չի խնայի Եվրամիության միասնության ամրապնդման համարԴեսպան. ԵՄ խորհրդում Բուլղարիայի նախագահությունը ջանք չի խնայի Եվրամիության միասնության ամրապնդման համար
ՄԻՊ ներկայացուցիչներն այցելել են «Սասնա Ծռեր՚ խմբի կալանավորներինՄԻՊ ներկայացուցիչներն այցելել են «Սասնա Ծռեր՚ խմբի կալանավորներին
Ադրբեջանի և Ֆրանսիայի արտգործնախարարները քննարկել են ղարաբաղյան հակամարտությունըԱդրբեջանի և Ֆրանսիայի արտգործնախարարները քննարկել են ղարաբաղյան հակամարտությունը
Ղարաբաղյան հակամարտությունը 2018 թվի ՄԱԿ գործունեության 12 գլխավոր ուղղությունների թվում էՂարաբաղյան հակամարտությունը 2018 թվի ՄԱԿ գործունեության 12 գլխավոր ուղղությունների թվում է
Հունվարի 18-20- ը Հայաստանում օդի ջերմաստիճանը կբարձրանա 5-7 աստիճանովՀունվարի 18-20- ը Հայաստանում օդի ջերմաստիճանը կբարձրանա 5-7 աստիճանով
Հայաստանի երիտասարդ քաղաքացիները խաղատներ այցելելիս պետք է անձնագիր ներկայացնենՀայաստանի երիտասարդ քաղաքացիները խաղատներ այցելելիս պետք է անձնագիր ներկայացնեն
Հայաստանի բժիշկները պաշտպանված կլինեն ոտնձգություններիցՀայաստանի բժիշկները պաշտպանված կլինեն ոտնձգություններից
Սարգսյան. Հայաստանի ապագա նախագահը պետք է անկողմնակալ մարդ լինի, ով երբեք քաղաքականությամբ չի զբաղվել և կուսակցության անդամ չի եղելՍարգսյան. Հայաստանի ապագա նախագահը պետք է անկողմնակալ մարդ լինի, ով երբեք քաղաքականությամբ չի զբաղվել և կուսակցության անդամ չի եղել
Հայաստանում հակաահաբեկչական գործողությունները ղեկավարելու իրավունքը երկրի նախագահից կանցնի վարչապետինՀայաստանում հակաահաբեկչական գործողությունները ղեկավարելու իրավունքը երկրի նախագահից կանցնի վարչապետին
Վերին Լարսը բաց է բոլոր տեսակի փոխադրամիջոցների համարՎերին Լարսը բաց է բոլոր տեսակի փոխադրամիջոցների համար
ՀՀ պաշտպանության նախարարն ընդունել է ՀՀ-ում ԱՄՆ արտակարգ և լիազոր դեսպանինՀՀ պաշտպանության նախարարն ընդունել է ՀՀ-ում ԱՄՆ արտակարգ և լիազոր դեսպանին
Աշոտյան. Խորհրդարանական դիվանագիտությունը միակողմանի երթևեկությամբ նեղ փողոցից պետք է վերածվի բազմակողմանի երթևեկությամբ լայն պողոտայիԱշոտյան. Խորհրդարանական դիվանագիտությունը միակողմանի երթևեկությամբ նեղ փողոցից պետք է վերածվի բազմակողմանի երթևեկությամբ լայն պողոտայի
«Ելք՚ դաշինքը մտադիր է բողոքի ակցիաներ անցկացնել ընդդեմ գների բարձրացման«Ելք՚ դաշինքը մտադիր է բողոքի ակցիաներ անցկացնել ընդդեմ գների բարձրացման
Հայաստանի քաղաքացիությունից հրաժարվողն ստիպված կլինի մեկ տարվա ընթացքում վաճառել իրենց գյուղատնտեսական և անտառային նշանակության հողերըՀայաստանի քաղաքացիությունից հրաժարվողն ստիպված կլինի մեկ տարվա ընթացքում վաճառել իրենց գյուղատնտեսական և անտառային նշանակության հողերը
Թուրքիան կրկին հայտարարել է Ղարաբաղի հարցում Ադրբեջանին սատարելու մասինԹուրքիան կրկին հայտարարել է Ղարաբաղի հարցում Ադրբեջանին սատարելու մասին
Միջազգային անկախ փորձագետ. Ամուլսարի հանքում չկան անկառավարելի ռիսկեր  Միջազգային անկախ փորձագետ. Ամուլսարի հանքում չկան անկառավարելի ռիսկեր
Freedom House-ը Հայաստանին դասել է «մասամբ ազատ» երկրների շարքինFreedom House-ը Հայաստանին դասել է «մասամբ ազատ» երկրների շարքին
Գագիկ Ծառուկյանը՝ Սերժ Սարգսյանի մասին. Ինձ համար անփոխարինելի մարդիկ չկանԳագիկ Ծառուկյանը՝ Սերժ Սարգսյանի մասին. Ինձ համար անփոխարինելի մարդիկ չկան
Փոլ Գոբլ. Հայաստանի ԱԳ նախարարը հուսահատ ձևակերպումներ է օգտագործում ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման առնչությամբՓոլ Գոբլ. Հայաստանի ԱԳ նախարարը հուսահատ ձևակերպումներ է օգտագործում ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման առնչությամբ
ԵԱՀԿ առաքելությունը հրադադարի ռեժիմի դիտարկում է անցկացրել Արցախի և Ադրբեջանի սահմանինԵԱՀԿ առաքելությունը հրադադարի ռեժիմի դիտարկում է անցկացրել Արցախի և Ադրբեջանի սահմանին
Մահացու հրազենային վիրավորում է ստացել ՊԲ զինծառայողՄահացու հրազենային վիրավորում է ստացել ՊԲ զինծառայող
Կրակովում կկայանա Հայաստանի և Ադրբեջանի արտգործնախարարների հանդիպումըԿրակովում կկայանա Հայաստանի և Ադրբեջանի արտգործնախարարների հանդիպումը
«Ծառուկյան» դաշինքը չի միանա թանկացումների դեմ «Ելք»-ի երթին«Ծառուկյան» դաշինքը չի միանա թանկացումների դեմ «Ելք»-ի երթին
Միջազգային պայմանագրերի կնքման ընթացակարգը կիրականացվի ոչ թե նախագահի հրամանագրերով, այլ` իրավական ակտերի հիման վրաՄիջազգային պայմանագրերի կնքման ընթացակարգը կիրականացվի ոչ թե նախագահի հրամանագրերով, այլ` իրավական ակտերի հիման վրա
Հաջիև. Ադրբեջանը ողջունում է ղարաբաղյան հակամարտության փուլային կարգավորման մասին Լավրովի հայտարարությունըՀաջիև. Ադրբեջանը ողջունում է ղարաբաղյան հակամարտության փուլային կարգավորման մասին Լավրովի հայտարարությունը
Ստեփանծմինդա-Լարս ավտոճանապարհը բաց է բոլոր տեսակի տրանսպորտային միջոցների համարՍտեփանծմինդա-Լարս ավտոճանապարհը բաց է բոլոր տեսակի տրանսպորտային միջոցների համար
ՀՀ ԱԺ-ն ընդունել է «Ահաբեկչական խմբավորումների կողմից վերահսկվող Իրաքի տարածքներում եզդիների ցեղասպանության դատապարտման մասին» հայտարարության նախագիծըՀՀ ԱԺ-ն ընդունել է «Ահաբեկչական խմբավորումների կողմից վերահսկվող Իրաքի տարածքներում եզդիների ցեղասպանության դատապարտման մասին» հայտարարության նախագիծը
Երևանում երթուղային տաքսիների վարորդները գործադուլ են հայտարարել՝ սեղմված գազի գնի թանկացման հետ կապվածԵրևանում երթուղային տաքսիների վարորդները գործադուլ են հայտարարել՝ սեղմված գազի գնի թանկացման հետ կապված
Նիկոլ Փաշինյան. Եթե այսպես շարունակվի, մի գեղեցիկ օր Վիգեն Սարգսյանը զինվորների համար սապոգներ գնելու համար դրամահավաք կնախաձեռնիՆիկոլ Փաշինյան. Եթե այսպես շարունակվի, մի գեղեցիկ օր Վիգեն Սարգսյանը զինվորների համար սապոգներ գնելու համար դրամահավաք կնախաձեռնի
«Ելք» և «Ծառուկյան» ընդդիմադիր դաշինքները չեն կարողանում փոխհամաձայնության գալ նախագահի միասնական թեկնածուի շուրջ համախմբվելու հարցում«Ելք» և «Ծառուկյան» ընդդիմադիր դաշինքները չեն կարողանում փոխհամաձայնության գալ նախագահի միասնական թեկնածուի շուրջ համախմբվելու հարցում
Դեսպան. Հայ-գերմանական քաղաքական երկխոսությունը և բազմաբնույթ համագործակցությունը զարգանում են դինամիկ կերպովԴեսպան. Հայ-գերմանական քաղաքական երկխոսությունը և բազմաբնույթ համագործակցությունը զարգանում են դինամիկ կերպով
Փաշինյան. Թանկացումների դեմ ընդդիմության երթի ծանուցումից հետո միայն իշխանությունները որոշակի զիջումների գնացինՓաշինյան. Թանկացումների դեմ ընդդիմության երթի ծանուցումից հետո միայն իշխանությունները որոշակի զիջումների գնացին
Բալայան. Լավրովը խոսել է ղարաբաղյան հակամարտության փաթեթային կարգավորման մասին՝ փուլային իրականացմամբԲալայան. Լավրովը խոսել է ղարաբաղյան հակամարտության փաթեթային կարգավորման մասին՝ փուլային իրականացմամբ
Ստեփանակերտ. Մեկ փաստաթղթով ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման անհնարինության մասին Լավրովի հայտարարությունը վկայում է խնդրի բարդության մասինՍտեփանակերտ. Մեկ փաստաթղթով ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման անհնարինության մասին Լավրովի հայտարարությունը վկայում է խնդրի բարդության մասին
Հայաստանի նախագահի ընտրությունները, ամենայն հավանականությամբ, տեղի կունենան մարտի 2-ինՀայաստանի նախագահի ընտրությունները, ամենայն հավանականությամբ, տեղի կունենան մարտի 2-ին
Հայաստանը չի հրաժարվել ալյուրը ֆոլաթթվով և երկաթով հարստացնելու գաղափարիցՀայաստանը չի հրաժարվել ալյուրը ֆոլաթթվով և երկաթով հարստացնելու գաղափարից
Կանխատեսում. 2018 թվականին այլ տարածաշրջաններից հակասությունների Կովկաս փոխադրման վտանգը կպահպանվիԿանխատեսում. 2018 թվականին այլ տարածաշրջաններից հակասությունների Կովկաս փոխադրման վտանգը կպահպանվի
Լավրով. Ղարաբաղյան հարցը մեկընդմիշտ մեկ փաստաթղթով չի լուծվիԼավրով. Ղարաբաղյան հարցը մեկընդմիշտ մեկ փաստաթղթով չի լուծվի
Հայացք Մոսկվայից. Ռուսական «Էս-400՚- ներ ձեռք բերելու Անկարայի որոշումը ՆԱՏՕ-ից Թուրքիայի դրեյֆի ապացույց էՀայացք Մոսկվայից. Ռուսական «Էս-400՚- ներ ձեռք բերելու Անկարայի որոշումը ՆԱՏՕ-ից Թուրքիայի դրեյֆի ապացույց է
Կանխատեսում. Ֆինանսական ռեսուրսները և Թուրքիան Ադրբեջանին թույլ չեն տա սանձազերծել հերթական պատերազմԿանխատեսում. Ֆինանսական ռեսուրսները և Թուրքիան Ադրբեջանին թույլ չեն տա սանձազերծել հերթական պատերազմ
Խորհրդարանական մեծամասնությունը հրաժարվել է մեծ օրակարգում ներառել հարկային բեռի մեղմմանը նպատակաուղղված օրինագծերըԽորհրդարանական մեծամասնությունը հրաժարվել է մեծ օրակարգում ներառել հարկային բեռի մեղմմանը նպատակաուղղված օրինագծերը
Ազգային ժողովում լսումներ են անցկացվել առանձին ապրանքատեսակների գների էական աճի առնչությամբԱզգային ժողովում լսումներ են անցկացվել առանձին ապրանքատեսակների գների էական աճի առնչությամբ
«Էրեբունի՚ ռուսական ավիաբազայի օդաչուներն ուսումնամարզական թռիչքներ են իրականացրել«Էրեբունի՚ ռուսական ավիաբազայի օդաչուներն ուսումնամարզական թռիչքներ են իրականացրել
Սիրիայի ուսանողական միությունը երախտագիտության ակցիա կանցկացնի Հայաստանում Ռուսաստանի դեսպանատան առջևՍիրիայի ուսանողական միությունը երախտագիտության ակցիա կանցկացնի Հայաստանում Ռուսաստանի դեսպանատան առջև

Հարցազրույց
Իրանում վերջին սադրանքների նպատակը Թեհրանի վերադարձն էր միջազգային  պատժամիջոցների ռեժիմին Իրանում վերջին սադրանքների նպատակը Թեհրանի վերադարձն էր միջազգային  պատժամիջոցների ռեժիմին 
Սերգեյ Մարկեդոնով. 2017 թվականը Հարավային Կովկասում արժանի է փորձագիտական շրջանակների սևեռուն ուշադրությանՍերգեյ Մարկեդոնով. 2017 թվականը Հարավային Կովկասում արժանի է փորձագիտական շրջանակների սևեռուն ուշադրության
Ռուսաստանի դեսպան. Հուսով ենք` Հայաստանը կարող է դառնալ հենց այն «համագործակցության կամուրջը՚ ԵՄ և ԵԱՏՄ միջև, Արևմուտքի և Արևելքի միջևՌուսաստանի դեսպան. Հուսով ենք` Հայաստանը կարող է դառնալ հենց այն «համագործակցության կամուրջը՚ ԵՄ և ԵԱՏՄ միջև, Արևմուտքի և Արևելքի միջև
Մանվել Սարգսյան. 25 տարվա ընթացքում Հայաստանում մարդիկ աստիճանաբար  գիտակցել են, որ զբաղվում են դատարկ բաներովՄանվել Սարգսյան. 25 տարվա ընթացքում Հայաստանում մարդիկ աստիճանաբար  գիտակցել են, որ զբաղվում են դատարկ բաներով
Կանխատեսում. Ի տարբերություն Միխայիլ Սահակաշվիլիի` Յուլիա Տիմոշենկոյի  ճանապարհը դեպի Ուկրաինայի նախագահի պաշտոն, գործնականում, բաց էԿանխատեսում. Ի տարբերություն Միխայիլ Սահակաշվիլիի` Յուլիա Տիմոշենկոյի ճանապարհը դեպի Ուկրաինայի նախագահի պաշտոն, գործնականում, բաց է
Արկադի Տեր-Թադևոսյան. Արցախի և Հայաստանի հետ ցանկացած փոխզիջումային պայմանավորվածություն անձամբ Ալիևի համար հավասարազոր է ինքնասպանությանԱրկադի Տեր-Թադևոսյան. Արցախի և Հայաստանի հետ ցանկացած փոխզիջումային պայմանավորվածություն անձամբ Ալիևի համար հավասարազոր է ինքնասպանության
Մաքսիմ Սուչկով. Հայաստանի զարգացման շահերից բխող նախագծերի որակական և համակարգային իրագործումը կբացառի Ռուսաստանի նյարդային արձագանքն այն առնչությամբ, թե ինչ են «այնտեղ մտահղացել ամերիկացիները՚Մաքսիմ Սուչկով. Հայաստանի զարգացման շահերից բխող նախագծերի որակական և համակարգային իրագործումը կբացառի Ռուսաստանի նյարդային արձագանքն այն առնչությամբ, թե ինչ են «այնտեղ մտահղացել ամերիկացիները՚
Թիմուր Ուրազաև. Որպես ԵԱՏՄ անդամ` Հայաստանը, ինչպես և Ղազախստանը, ապրիորի գործոն են ԵԱՏՄ մյուս երկրների իրենց գործընկերների համարԹիմուր Ուրազաև. Որպես ԵԱՏՄ անդամ` Հայաստանը, ինչպես և Ղազախստանը, ապրիորի գործոն են ԵԱՏՄ մյուս երկրների իրենց գործընկերների համար
GeoProMining-10 տարվա գործունեություն ի շահ երկրի, ոսկու արդյունահանման ոլորտումGeoProMining-10 տարվա գործունեություն ի շահ երկրի, ոսկու արդյունահանման ոլորտում
Ավիգդոր Էսկին. Իսրայելի համար Հայաստանի և Իրանի կառուցողական հարաբերությունները ոչ թե բացասական, այլ դրական ենԱվիգդոր Էսկին. Իսրայելի համար Հայաստանի և Իրանի կառուցողական հարաբերությունները ոչ թե բացասական, այլ դրական են
Ալեքսանդր Ցինկեր. Թրամփի վարչակազմը հասկացնում է «Մեծ Մերձավոր Արևելքի» նախագծի առաջիկա վերածնման մասինԱլեքսանդր Ցինկեր. Թրամփի վարչակազմը հասկացնում է «Մեծ Մերձավոր Արևելքի» նախագծի առաջիկա վերածնման մասին
Վիտալի Նաումկին. Մոսկվան Բաքվի և Երևանի հետ հարաբերություններում երկակի խաղ չի խաղումՎիտալի Նաումկին. Մոսկվան Բաքվի և Երևանի հետ հարաբերություններում երկակի խաղ չի խաղում
Վլադիմիր Եվսեև :Բաքվի ագրեսիվությունը կարող է սանձել միայն հակահարձակման սպառնալիքըՎլադիմիր Եվսեև :Բաքվի ագրեսիվությունը կարող է սանձել միայն հակահարձակման սպառնալիքը
Հայացք Բեռլինից. Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորումը կմնա ապագա սերունդներինՀայացք Բեռլինից. Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորումը կմնա ապագա սերունդներին
Ռուսաստանցի գեներալ. Հայաստանին և Ադրբեջանին սպառազինությունների մատակարարումները Ռուսաստանի խորը մտածված կովկասյան քաղաքականության մասն են հանդիսանումՌուսաստանցի գեներալ. Հայաստանին և Ադրբեջանին սպառազինությունների մատակարարումները Ռուսաստանի խորը մտածված կովկասյան քաղաքականության մասն են հանդիսանում
Ղարաբաղում նոր պատերազմը կավարտվի Հայաստանի և Ադրբեջանի ոչնչացմամբՂարաբաղում նոր պատերազմը կավարտվի Հայաստանի և Ադրբեջանի ոչնչացմամբ
ՌԴ ԱԳՆ փոխղեկավար. Ողջունելով Իրանի նախաձեռնությունները՝ մենք ակնկալում ենք, որ հաշվի կառնվի նաև մեր դիրքորոշումըՌԴ ԱԳՆ փոխղեկավար. Ողջունելով Իրանի նախաձեռնությունները՝ մենք ակնկալում ենք, որ հաշվի կառնվի նաև մեր դիրքորոշումը
Թիմուր Ուրազաև. Մենք պետք է մտածենք պրագմատիզմի մասին, որպեսզի պետական մեխանիզմներն աշխատեն քաղաքացիների և հասարակության շահերի օգտինԹիմուր Ուրազաև. Մենք պետք է մտածենք պրագմատիզմի մասին, որպեսզի պետական մեխանիզմներն աշխատեն քաղաքացիների և հասարակության շահերի օգտին
Գևորգ Գորգիսյան. Ոչ թե կաշառքի դիմաց, այլ հանուն գաղափարի ընտրող 122 հազար քաղաքացու առկայությունը կոտրեց միֆը, թե «մարդիկ ոչինչ չեն որոշում»Գևորգ Գորգիսյան. Ոչ թե կաշառքի դիմաց, այլ հանուն գաղափարի ընտրող 122 հազար քաղաքացու առկայությունը կոտրեց միֆը, թե «մարդիկ ոչինչ չեն որոշում»
Հրաչյա Արզումանյան. XXI դարում ռազմական գործողությունները սկսվելուն պես  արցախահայություն  կդառնա  ողջ ՀայությունըՀրաչյա Արզումանյան. XXI դարում ռազմական գործողությունները սկսվելուն պես  արցախահայություն  կդառնա  ողջ Հայությունը
Էդուարդ Շարմազանով. Խորհրդարանական ընտրությունների երկրորդ փուլ գործնականում բացառվում էԷդուարդ Շարմազանով. Խորհրդարանական ընտրությունների երկրորդ փուլ գործնականում բացառվում է
Տիգրան Արզաքանցյան. Պետք է խթանել ռուսական ներդրումները Հայաստանի տնտեսության մեջՏիգրան Արզաքանցյան. Պետք է խթանել ռուսական ներդրումները Հայաստանի տնտեսության մեջ
Մարիա Պավլովա. Հայաստանը և Բուլղարիան առևտրատնտեսական հարաբերությունների զարգացման լուրջ ներուժ ունենՄարիա Պավլովա. Հայաստանը և Բուլղարիան առևտրատնտեսական հարաբերությունների զարգացման լուրջ ներուժ ունեն
Սարո Սարոյան: ԼՂՀ-ի ճանաչումը ու ապա միավորումը Հայաստանին՝ այլընտրանք թե կարգավիճակի դիմաց հողերի հանձնմանը, թե ստատուս-քվոն պահելունՍարո Սարոյան: ԼՂՀ-ի ճանաչումը ու ապա միավորումը Հայաստանին՝ այլընտրանք թե կարգավիճակի դիմաց հողերի հանձնմանը, թե ստատուս-քվոն պահելուն
Ալեքսանդր Ցինկեր. Որևէ լուրջ քաղաքական կառույցի հետ ՀՀԿ դաշինքի ստեղծումը քիչ հավանական էԱլեքսանդր Ցինկեր. Որևէ լուրջ քաղաքական կառույցի հետ ՀՀԿ դաշինքի ստեղծումը քիչ հավանական է
Արիֆ Յունուսով. Ադրբեջանին շրջանների վերադարձի շուրջ բանավեճերը տեսանելի ապագայում թղթի վրա կմնանԱրիֆ Յունուսով. Ադրբեջանին շրջանների վերադարձի շուրջ բանավեճերը տեսանելի ապագայում թղթի վրա կմնան
Վաղարշակ Հարությունյան. Հայ-ռուսական միացյալ խմբավորման առկայությունը Հայաստանին թույլ կտա ավելի մեծ ուժեր ուղղել Արցախի պաշտպանությանըՎաղարշակ Հարությունյան. Հայ-ռուսական միացյալ խմբավորման առկայությունը Հայաստանին թույլ կտա ավելի մեծ ուժեր ուղղել Արցախի պաշտպանությանը
Լարիսա Ալավերդյան. Իրավական կամայականությանը Հայաստանում անհրաժեշտ է վերջ դնել ներքևից՝ չսպասելով, որ դրա վերջը դրվի վերևիցԼարիսա Ալավերդյան. Իրավական կամայականությանը Հայաստանում անհրաժեշտ է վերջ դնել ներքևից՝ չսպասելով, որ դրա վերջը դրվի վերևից
Ռուբեն Շուգարյան. Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորումը Responsibility to Protect և Remedial recognition հարթություն տեղափոխելու ժամանակն էՌուբեն Շուգարյան. Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորումը Responsibility to Protect և Remedial recognition հարթություն տեղափոխելու ժամանակն է
Հայացք Մոսկվայից. Մենք նախապատվությունը տալիս ենք ոչ թե ՙփափուկ ուժին՚, այլ՝  տեղեկատվական-բացատրական աշխատանքներինՀայացք Մոսկվայից. Մենք նախապատվությունը տալիս ենք ոչ թե ՙփափուկ ուժին՚, այլ՝ տեղեկատվական-բացատրական աշխատանքներին
Մեկնաբանվողներ
Ամերիաբանկի դոլարային պարտատոմսերը ցուցակվել են ՆԱՍԴԱՔ ՕԷՄԷՔՍ Արմենիա բորսայումԱմերիաբանկի դոլարային պարտատոմսերը ցուցակվել են ՆԱՍԴԱՔ ՕԷՄԷՔՍ Արմենիա բորսայում
«Ծառուկյան» դաշինքը նախագահի թեկնածու չի առաջադրի Գագիկ Ծառուկյան«Ծառուկյան» դաշինքը նախագահի թեկնածու չի առաջադրի Գագիկ Ծառուկյան
Կանխատեսում. Անկարան կհրաժարվի ռուսական С-400-ից՝ ՆԱՏՕ-ի ճնշման տակ կամ հասնելով սեփական շանտաժի արդյունքներինԿանխատեսում. Անկարան կհրաժարվի ռուսական С-400-ից՝ ՆԱՏՕ-ի ճնշման տակ կամ հասնելով սեփական շանտաժի արդյունքներին
Շարմազանովը համոզված է. Սերժ Սարգսյանն անփոխարինելի կառավարիչ էՇարմազանովը համոզված է. Սերժ Սարգսյանն անփոխարինելի կառավարիչ է
Իսրայելի պաշտպանության նախարարը հերթական անգամ կասկածի տակ է դրել Հայոց Ցեղասպանության փաստըԻսրայելի պաշտպանության նախարարը հերթական անգամ կասկածի տակ է դրել Հայոց Ցեղասպանության փաստը
Իսրայելի կողմից Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը կախված չէ մերձավորարևելյան դինամիկայիցԻսրայելի կողմից Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը կախված չէ մերձավորարևելյան դինամիկայից
ՎՏԲ-Հայաստան Բանկը գործարկում է վարկային պրոդուկտ թոշակառուների համարՎՏԲ-Հայաստան Բանկը գործարկում է վարկային պրոդուկտ թոշակառուների համար
Էրդողանը Հայաստանին նշել է Վրաստանի օրինակը՝ որպես հարևանների հետ համագործակցության օրինակԷրդողանը Հայաստանին նշել է Վրաստանի օրինակը՝ որպես հարևանների հետ համագործակցության օրինակ
ԱԺ մշտական հանձնաժողովը մերժել է ԵԱՏՄ-ից Հայաստանի դուրս գալու մասին «Ելք» խմբակցության որոշման նախագիծըԱԺ մշտական հանձնաժողովը մերժել է ԵԱՏՄ-ից Հայաստանի դուրս գալու մասին «Ելք» խմբակցության որոշման նախագիծը
Իբրև բողոքի նշան՝ հայկական պատվիրակությունը լքել է ՍԾՏՀ ԽՎ դահլիճըԻբրև բողոքի նշան՝ հայկական պատվիրակությունը լքել է ՍԾՏՀ ԽՎ դահլիճը
«Բաժակաճառային դիվանագիտությունը»՝ Հայաստանի եվրաինտեգրման ճանապարհ«Բաժակաճառային դիվանագիտությունը»՝ Հայաստանի եվրաինտեգրման ճանապարհ
ՀՀ կառավարող կուսակցությունը լռության է մատնում ՀՀԿ-ին Ֆաշիզմի հետ համեմատելու ՌԴ ՊՆ հեռուստաալիքի մեկնաբանությունը ՀՀ կառավարող կուսակցությունը լռության է մատնում ՀՀԿ-ին Ֆաշիզմի հետ համեմատելու ՌԴ ՊՆ հեռուստաալիքի մեկնաբանությունը 
Էդուարդ Շարմազանովը` բելառուս գործընկերոջը. «Հայոց ցեղասպանությունը չդատապարտելը ծնեց հիտլերյան ֆաշիզմը» Էդուարդ Շարմազանովը` բելառուս գործընկերոջը. «Հայոց ցեղասպանությունը չդատապարտելը ծնեց հիտլերյան ֆաշիզմը»
Շարմազանովը՝ ադրբեջանցի գործընկերոջը. Ղարաբաղյան, քրդական և կատալոնյան գրրծընթացների միջև զուգահեռներ անցկացնելն անտրամաբանական և անգրագետ էՇարմազանովը՝ ադրբեջանցի գործընկերոջը. Ղարաբաղյան, քրդական և կատալոնյան գրրծընթացների միջև զուգահեռներ անցկացնելն անտրամաբանական և անգրագետ է
Էդմոն Մարուքյան. Հայաստանը հետընթաց է ապրել տարբեր բնագավառներում` 2013 թվականին չստորագրելով ԵՄ հետ համաձայնագիրըԷդմոն Մարուքյան. Հայաստանը հետընթաց է ապրել տարբեր բնագավառներում` 2013 թվականին չստորագրելով ԵՄ հետ համաձայնագիրը
Շարմազանով. Եթե աշխարհը չի ճանաչում Արցախի ինքնորոշումը, չպետք է ճանաչի նաև խորհրդային հանրապետությունների ինքնորոշումըՇարմազանով. Եթե աշխարհը չի ճանաչում Արցախի ինքնորոշումը, չպետք է ճանաչի նաև խորհրդային հանրապետությունների ինքնորոշումը
Հայաստանը 2017 թվականի դեկտեմբերից սկսում է 13 տարեկան աղջիկների պատվաստումը պապիլոմավիրուսիցՀայաստանը 2017 թվականի դեկտեմբերից սկսում է 13 տարեկան աղջիկների պատվաստումը պապիլոմավիրուսից
Վերլուծաբան. Պուտին-Էրդողան գործարքի արդյունքում Արցախի տարածքների հանձնումը չի կարող ապահովել հայկական շահերի երկարաժամկետ իրականացումՎերլուծաբան. Պուտին-Էրդողան գործարքի արդյունքում Արցախի տարածքների հանձնումը չի կարող ապահովել հայկական շահերի երկարաժամկետ իրականացում
«Ռուսական վիտյազները՚ կրկին Երևանում են«Ռուսական վիտյազները՚ կրկին Երևանում են
Շարմազանով. Հայաստանի համար անընդունելի են ղարաբաղյան հակամարտությանը կրոնական բնույթ հաղորդելու Բաքվի փորձերըՇարմազանով. Հայաստանի համար անընդունելի են ղարաբաղյան հակամարտությանը կրոնական բնույթ հաղորդելու Բաքվի փորձերը
Նիկոլ Փաշինյան. Պաշտպանության նախարարն իր ծառայությունն անց է կացրել Սերժ Սարգսյանի ընդունարանումՆիկոլ Փաշինյան. Պաշտպանության նախարարն իր ծառայությունն անց է կացրել Սերժ Սարգսյանի ընդունարանում
Հայաստանի պատգամավորական շրջանակների ջանքերով կասեցվել է որպես դիտորդ ՀԱՊԿ ԽՎ նիստին մասնակցելու Պակիստանի հերթական փորձըՀայաստանի պատգամավորական շրջանակների ջանքերով կասեցվել է որպես դիտորդ ՀԱՊԿ ԽՎ նիստին մասնակցելու Պակիստանի հերթական փորձը
Երևանը հերթական անգամ Էրդողանին խորհուրդ է տվել հեռու մնալ ղարաբաղյան հիմնախնդրիցԵրևանը հերթական անգամ Էրդողանին խորհուրդ է տվել հեռու մնալ ղարաբաղյան հիմնախնդրից
Կանխատեսում. ԵՄ հետ համաձայնագրի ստորագրումը Հայաստանին կառանձնացնի ԵԱՏՄ, ՀԱՊԿ և ԱՊՀ երկրների շրջանումԿանխատեսում. ԵՄ հետ համաձայնագրի ստորագրումը Հայաստանին կառանձնացնի ԵԱՏՄ, ՀԱՊԿ և ԱՊՀ երկրների շրջանում
Զինվորական ծառայությունից տարկետման վերացման մասին օրինագիծը սուր վեճերի առարկա է դարձել Հայաստանի խորհրդարանումԶինվորական ծառայությունից տարկետման վերացման մասին օրինագիծը սուր վեճերի առարկա է դարձել Հայաստանի խորհրդարանում
Դավիթ Հարությունյան. Հայաստանում ընտանեկան բռնության դեմ օրինագիծը կենսական անհրաժեշտություն էԴավիթ Հարությունյան. Հայաստանում ընտանեկան բռնության դեմ օրինագիծը կենսական անհրաժեշտություն է
«Արեւմտահայոց ազգային համագումարի՚ համանախագահ. Թուրքիան Արցախ այցելած 4 մտավորականներին չի հանձնի Ադրբեջանին«Արեւմտահայոց ազգային համագումարի՚ համանախագահ. Թուրքիան Արցախ այցելած 4 մտավորականներին չի հանձնի Ադրբեջանին
ԱՄՆ Հայաստանին կօգնի գնահատել հրդեհների վնասըԱՄՆ Հայաստանին կօգնի գնահատել հրդեհների վնասը
Հայաստանը կմասնակցի  ԱՊՀ  շրջանակում «Մարտական ընկերակցություն-2017» զորավարժությանը` ՆԱՏՕ-ի զորավարժություններին մասնակցությունից հրաժարման ֆոնինՀայաստանը կմասնակցի  ԱՊՀ  շրջանակում «Մարտական ընկերակցություն-2017» զորավարժությանը` ՆԱՏՕ-ի զորավարժություններին մասնակցությունից հրաժարման ֆոնին
50,000 դոլար մրցանակային ֆոնդ և մոտ 200,000 դոլար ներգրավելու հնարավորություն՝ սկսնակների համար. ավարտվեց «Սևան ստարտափ սամիթ 2017»-ը50,000 դոլար մրցանակային ֆոնդ և մոտ 200,000 դոլար ներգրավելու հնարավորություն՝ սկսնակների համար. ավարտվեց «Սևան ստարտափ սամիթ 2017»-ը
Փնտրել ըստ օրերի