Երեթշաբթի, 17 Մարտի 2015 14:48

Ստեփանյան Դավիթ

Ռուբեն Սաֆրաստյան. Հայոց ցեղասպանության ժխտումը կարող է դուրս հանել Թուրքիային արդի աշխարհընկալման շրջանակներից

Ռուբեն Սաֆրաստյան. Հայոց ցեղասպանության ժխտումը կարող է դուրս հանել Թուրքիային արդի աշխարհընկալման շրջանակներից

 


Գալիպոլիի և Հայոց ցեղասպանության շուրջ քաղաքական ժեստիկուլյացիան վկայում է աշխարհին ընտրության առջև դնելու Թուրքիայի ձգտման մասին`հայերի ողբերգությունը, թե՞ թուրքերի հաղթանակը: Ձեր կարծիքով, ինչպիսի՞ն կարող են լինել Անկարայի նման քաղաքականության հեռանկարները:


 


Սկսենք այն բանից, որ Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի շրջանակներում միջոցառումները ոչ մի կերպ աշխարհին ընտրության առջև դնելու նպատակ չեն հետապնդում: Թուրքիան ի պատասխան արշավ է ծավալել, որպեսզի ստվեր նետի երիտթուրքերի իրականացրած հանցագործությունների տարելիցի վրա, թույլ չտա հիշեցնել այդ ողբերգության մասին: Անկարան այդ գործում բավականին կեղտոտ մեթոդների է դիմում: Նման մեթոդներից մեկը Գալիպոլիի ճակատամարտի տոնակատարությունը մարտի 18-ից ապրիլի 24-ը տեղափոխելն է: Դա արվել է, որպեսզի աշխարհի առաջատար պետությունների ղեկավարները կանգնեն բարոյական ընտրության առջև`Թուրքիայի տոնակատարությունները, թե՞ ցեղասպանության հիշատակի միջոցառումները Հայաստանում: Պետությունների մեծ մասի կողմից դա որպես թուրքական խորամանկ հնարք է ընկալվել:Հայոց ցեղասպանությունը չճանաչելը, այլ պետությունների կողմից դրա ճանաչմանը խոչընդոտներ ստեղծելը Թուրքիայի գործն է: Բայց այլ երկրների Հայաստան կամ Թուրքիա մեկնելու ընտրության առջև կանգնեցնելը վկայում է իր խնդիրներն ուրիշի ուսերին բարդելու Անկարայի փորձերի մասին, ինչը ոչ ոքի դուր չի գալիս: Կարծում եմ, որ պետությունների ղակավարների կողմից համապատասխան դիրքորոշում կհայտնվի ապրիլի 24-ի մոտենալուն պես, և հուսով եմ, որ նրանք տեղի չեն տա Անկարայի խորամանկ հնարքներին:


 


Ինչպե՞ս կբնորոշեք Անկարայի գործողությունները Հայոց ցեղասպանության փաստի ժխտման քաղաքականության ակտիվացման ուղղությամբ:


 


Թուրքական քաղաքականության հայկական ուղղությամբ զբաղվող անձանց գործողություններում շփոթվածություն է նկատվում: Պատճառը`Հայոց ցեղասպանության ժխտման քաղաքականության ուղղությամբ վերջին գործողությունների չմտածվածությունն է,


Դա թե’ ՙգալիպոլյան՚ նախաձեռնությունն է, թե`ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի գլխավոր քարտուղար Իրինա Բոկովայի մասնակցությամբ թուրք դեսպանների հունվարյան հանդիպումը, խորհրդարանական, մշակութային դիվանագիտությունն օգտագործելու փորձերը: Այդ`հաճախ փոխբացառող գործողությունները ձեռնարկվում են բոլոր ճակատներով, ինչում էլ դրսևորվում է այդ շփոթվածությունը: Կարծում եմ, որ Անկարայում այժմ վախենում են այդ ողջ քաղաքականության հետևանքներից, չեն կարողանում հաշվարկել, թե ինչ շրջադարձ այն կարող է ունենալ իրենց համար: Վախենում են մեծ կորուստներից:


 


Ի՞նչ կորուստներից:


 


Թուրքերն զգուշանում են մեծ կորուստներից, քանի որ վախենում են երկրի դերից, որը ոչ միայն չի ճանաչում Հայոց ցեղասպանությունը, այլ նաև հանդես է գալիս արդի աշխարհընկալման շրջանակներից դուրս գտնվող պետության դերում, ինչն սպառնում է մնացած աշխարհից մեկուսացմամբ:


 


Այո, բայց Թուրքիայի զսպման Արևմուտքի քաղաքականությունն առանց այդ էլ որոշ իմաստով մեկուսացնում է այդ երկրին:


 


Թուրքիային զսպելու Արևմուտքի քաղաքականությունն առանց այդ էլ որոշ իմաստով մեկուսացնում է այդ երկրին և, գլխավորը, զսպում վերջինիս հավակնությունները, ինչն առաջին հերթին դրսևորվում է նրա նկատմամբ Արևմուտքի անվստահությամբ:


Այնուամենայնիվ, Թուրքիան շարունակում է մեծ կախվածություն զգալ առաջին հերթին ԱՄՆ-ից: Որպես ՆԱՏՕ-ի անդամ`այն ԱՄՆ-ից սպառազինություններ է ստանում: Եվ կարելի է ասել, որ Թուրքայի անհաջողություններն արաբական ուղղությամբ էլ ավելի են մեծացնում այդ կախվածությունը: Իսկ շրջադարձ դեպի Արևելք Թուրքիայի համար, առանց Եգիպտոսի հետ նորմալ հարաբերությունների, որոնք այժմ չկան, անհնար է: 


 


Ի՞նչն է այսօր օբյեկտիվորեն խանգարում Թուրքիային գնալ Գերմանիայի ճանապարհով և ազատվել երիտթուրքերի գործած Ցեղասպանության հետևանքներից:


 


Հարցը շատ բարդ է: Գոյություն ունի մի քանի պատճառ, որոնք Թուրքիայիn խանգարում են ընթանալ Գերմանիայի ուղիով և ձերբազատվել երիտթուրքերի իրագործած ցեղասպանության հետևանքներից: Դրանցից առաջինն այն է, որ պատմական առումով Թուրքական Հանրապետության հիմնադիրներն անմիջականորեն մեղսակից են Հայոց ցեղասպանությանը` բացառությամբ Աթաթյուրքի: Երկրորդ. Ցեղասպանության շրջանում տեղի է ունեցել հայ ժողովրդի կողոպուտ, և կողոպտված միջոցները դրվել են Թուրքիայի խոշոր կարողությունների հիմքում: Երրորդ.  Ցեղասպանության հիմնական նպատակը եղել է հայ ժողովրդի բնաջնջումն իր պատմական հայրենիքում` Արևմտյան Հայաստանում, որով թուրքերը փորձել են «լուծելե Հայկական հարցը: Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը ոչ միայն կհանգեցնի այդ հանցագործության համար Թուրքիայի պատասխանատվության, այլև ներկայիս Արևելյան Անատոլիայի ճանաչման` որպես բուն Արևմտյան Հայաստան;


Չորրորդ պատճառը Թուրքիայի կողմից Հայոց ցեղասպանության ճանաչման հետևանքներն են: Այսպես, թուրքերը զգուշանում են ոչ միայն ՙՀայկական հարցի՚ վերածնունդից, այլև ավելի զգալի հետևանքներից` այդ ոճրագործության դիմաց փոխհատուցման հայության պահանջներից: Հինգերորդ պատճառը վերաբերում է բարոյական ոլորտին:


Վերջին 25 տարվա ընթացքում Թուրքերի հետ հանդիպումներից անձնական տպավորությունների հիման վրա ես հանգել եմ եզրակացության, որ նրանք Հայոց ցեղասպանության ճանաչման հարցն ընկալում են ազգային-բարոյական հարթությունում: Նրանք կարծում են, թե, ճանաչելով Ցեղասպանությունը, ներկայիս իշխանությունները թուրք ժողովրդին կդնեն հավերժ ցեղասպանություն գործած ժողովուրդ կոչվելու անհրաժեշտության առջև: Ուստի Թուրքիայի ղեկավարության առնվազն ներկայիս սերունդը հնարավորինը կանի այդ խարանից խուսափելու համար:


 


Անկախ քաղաքական բաղադրիչից`արդյո՞ք այսօր Թուրքիայի հետ հարաբերությունների վերականգնման անհրաժեշտություն եք տեսնում:


 


Անկախ քաղաքական բաղադրիչից` այսօր առկա է Հայաստանի և Թուրքիայի միջև հարաբերությունների վերականգնման օբյեկտիվ անհրաժեշտություն: Բնականոն միջպետական հարաբերությունները, իմ կարծիքով, խոչընդոտ չեն Հայաստանի և Թուրքիայի միջև առկա խնդիրները լուծելու ճանապարհին` ներառյալ Ցեղասպանության ճանաչման խնդիրը: Սակայն այդ հարաբերությունները ոչ մի դեպքում չպետք է զարգանան ի վնաս Թուրքիայի նկատմամբ մեր օրինական և արդարացի պահանջներին:


 


Հայոց ցեղասպանության համաշխարհային ճանաչման հասնելու հարցում հայ ժողովրդի միասնական կամքն արտահայտող Համահայկական հռչակագիրը և Հայաստանի խորհրդարանից ցյուրիխյան արձանագրությունների հետկանչը համընկել են ժամանակային առումով: Քաղաքական ի՞նչ նպատակ են հետապնդել այդ երկու քայլերը:


 


Համահայկական հռչակագիրն աննախադեպ երևույթ է մեր իրականությունում, քանի որ առաջին անգամ հաջողվել է փոխհամաձայնության հանգել ամբողջ աշխարհի հայության շրջանում: Մեզ հարկավոր է, կանգ չառնելով դրանում, համատեղ հանդես գալ բոլոր նման խոշոր նախաձեռնություններում: Հայության փոխհամաձայնությունը մեր ապագա ձեռքբերումների գլխավոր երաշխիքն է: Եվ Համահայկական հռչակագիրը նման ձեռնարկի հաջողակության ակնհայտ օրինակ է:  Մեռած արձանագրությունները չէին կարող դեր խաղալ քաղաքականությունում: Եվ նշելով Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցը`հայությունն ուղղակի չէր կարող նման փաստաթուղթ ունենալ Հայաստանի
խորհրդարանում: Նման դիրքորոշման հարցում մեծ նշանակություն ունի այն, որ Թուրքիան
ինքն է տորպեդահարել Հայաստանի հետ հաշտեցման գործընթացը:


 


Կարծում եմ`կհամաձայնեք, որ Հայոց ցեղասպանության ճանաչման խնդիրը հաստատ
առաջին տեղը չի զբաղեցնում թուրքական արտաքին քաղաքականությունում: Ի՞նչ հիմնական
մարտահրավերներ և խնդիրներ են այսօր ծառացած Թուրքիայի առջև:


 


Արտաքին, մասնավորապես`տարածաշրջանային քաղաքականությունում Թուրքիայի առջև
բավականին լուրջ խնդիրներ են ծառացած, որոնք բխում են արտաքին քաղաքականությունում
Էրդողանի`Թուրքիայի իրական կշռին ու հնարավորություններին չհամապատասխանող
հավակնոտ նպատակներից: ՙԱրդարության և զարգացման կուսակցության`Թուրքիայի իրական
հնարավորություններից բարձր ցատկելու ձգտումը բազմաթիվ խնդիրներ է հարուցում,
առաջին հերթին`երկրի տարածաշրջանային քաղաքականությունում: Սիրիայի հետ խնդիրներից
բացի, դա Եգիպտոսի հետ հարաբերությունների վատթարացումն է մինչև աննախադեպ ցածր
մակարդակը, Իսրայելի հետ հարաբերությունների վատացումը, Իրանի հետ վատ
հարաբերությունները:


Ինքնուրույն արտաքին քաղաքականություն վարելու Էրդողանի այդ փորձերը հարուցում
են Թուրքիայի արևմտյան գործընկերների ակնհայտ դժգոհությունը: Մնալով ՆԱՏՕ-ի անդամ
և ֆորմալ առումով դեռ ձգտելով դեպի ԵՄ`Անկարան ոչ միայն չի համաձայնեցնում մի շարք
գործողություններ արևմտյան գործընկերների հետ, այլ նաև գործում է հակառակ
վերջիններիս շահերի: Պետք չէ թերագնահատել նաև իր հավակնոտ նպատակներին հասնելու
համար Մերձավոր Արևելքում գործող մահմեդական ծայրահեղական կազմակերպությունների
վրա հենվելու Թուրքիայի ձգտումը:


 


ՙԻսլամական պետության՚...


 


Այդ թվում: Այդ կազմակերպությունը որոշ չափով թուրքական քաղաքակնության ծնունդ
է: Մինչ այժմ ԻԼԻՊ զինված ջոկատների հրամանատարները բուժօգնություն են ստանում
Թուրքիայի տարածքում գտնվող զինվորական հոսպիտալներում: ՙԻսլամական պետության՚
կողմից նավթի ապօրինի վաճառքի ողջ ծավալն անցնում է թուրքական տարածքով: Մինչև
վերջերս գրոհայինները նույն թուրքական տարածքով հսկայական քանակով զենք են ստացել:
Նույնիսկ այսօր նման փաստեր կան: ԱՄՆ ղեկավարությամբ պետությունների հակաիլիպյան
կոալիցիային միանալուց Թուրքիայի հրաժարվելն ԻԼԻՊ-ի հետ հարաբերութունները
փչացնելու վերջինիս ցանկության բացակայության ապացույց է: Այս ամենը բխում է
Թուրքիայի ձգտումից`ազատվել Ասադի ռեժիմից, հասնել Սիրիայի`որպես տարածաշրջանի
աշխարհաքաղաքական միավոր, գոյության դադարմանը: Միասնական, ուժեղ Սիրիան կանգնած է
տարածաշրջանային առաջատար դառնալ ձգտող Թուրքիայի ճանապարհին: Դրանով էր
պայմանավորված Անկարայի ակտիվ միջամտությունը ներսիրական գործերին, սիրական
ընդդիմությանը, արմատական ահաբեկչական կազմակերպություններին աջակցությունը:


 


Հայաստանի ԱԳՆ ղեկավարի Իսրայել այցը, կարծես, աննկատ անցավ: Ձեր կարծիքով,
որո՞նք էին դրա պատճառները:


 


Հստակ տեղեկատվություն չունեմ, սակայն կարող եմ ասել, որ 3 տարի առաջ մեր
ինստիտուտում էր գտնվում Իսրայելի ԱԳՆ բարձրաստիճան աշխատակից, տարածաշրջանային
խնդիրների մասնագետ դոկտոր Քոհենը: Նա Իսրայելի առաջին պաշտոնական ներկայացուցիչն
էր, ով հայտարարեց Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչելու իր երկրի պատրաստակամության
մասին`չնայած երկրում այդ ճանաչման հակառակորդների առկայությանը: Խնդիրն այն է, որ
Իսրայելի քաղաքական վերնախավն իրականում Հայոց ցեղասպանության ճանաչման հարցի
առնչությամբ միասնական մոտեցում չի մշակել: 
Իսրայելցի գործընկերների հետ շփման հիման վրա կարող եմ ասել, որ այդ
հարցում միասնական կարծիք չկա նույնիսկ Իսրայելի ԱԳՆ տարբեր վարչությունների
մակարդակով:


Այսինքն`ամեն բան հանգում է քաղաքական հաշվարկներին, և Իսրայելի կողմից
օգտագործվում իր հակաթուրքական քաղաքականությունում`որպես պատասխան Անկարայի
հակաիսրայելական քաղաքականությանը: Մենք վաղուց վարժվել ենք այլ երկրների արտաքին
քաղաքականությունում մեր ողբերգության օգտագործմանը: Կարծում եմ`ժամանակն է
խոսելու նաև մեր շահերի մասին: Այդ պատճառով Էդվարդ Նալբանդյանի այցը, նրա
հանդիպումն Իսրայելի նախագահի հետ, հարկավոր է դիտարկել հենց այդ տեսանկյունից:


 


Այսինքն` Իսրայելում լայն դաշտ կա ՀՀ ԱԳՆ աշխատանքի համար...


 


Անշուշտ: Ըստ որում, ոչ միայն մեր կողմից: Կարծում եմ`Հայաստանի հետ
համագործակցության շահագրգռվածություն նկատվում է նաև Իսրայելի կողմից`հաշվի
առնելով վերջինիս քաղաքականությունը Հարավային Կովկասում, նույնիսկ չնայած
Ադրբեջանի հետ այդ երկրի հարաբերություններին:

ԿԱՐԴԱԼ ԲՈԼՈՐ ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Ռուբեն Սաֆրաստյան. Հայոց ցեղասպանության ժխտումը կարող է դուրս հանել Թուրքիային արդի աշխարհընկալման շրջանակներից

 

Գալիպոլիի և Հայոց ցեղասպանության շուրջ քաղաքական ժեստիկուլյացիան վկայում է աշխարհին ընտրության առջև դնելու Թուրքիայի ձգտման մասին`հայերի ողբերգությունը, թե՞ թուրքերի հաղթանակը: Ձեր կարծիքով, ինչպիսի՞ն կարող են լինել Անկարայի նման քաղաքականության հեռանկարները:

 

Սկսենք այն բանից, որ Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի շրջանակներում միջոցառումները ոչ մի կերպ աշխարհին ընտրության առջև դնելու նպատակ չեն հետապնդում: Թուրքիան ի պատասխան արշավ է ծավալել, որպեսզի ստվեր նետի երիտթուրքերի իրականացրած հանցագործությունների տարելիցի վրա, թույլ չտա հիշեցնել այդ ողբերգության մասին: Անկարան այդ գործում բավականին կեղտոտ մեթոդների է դիմում: Նման մեթոդներից մեկը Գալիպոլիի ճակատամարտի տոնակատարությունը մարտի 18-ից ապրիլի 24-ը տեղափոխելն է: Դա արվել է, որպեսզի աշխարհի առաջատար պետությունների ղեկավարները կանգնեն բարոյական ընտրության առջև`Թուրքիայի տոնակատարությունները, թե՞ ցեղասպանության հիշատակի միջոցառումները Հայաստանում: Պետությունների մեծ մասի կողմից դա որպես թուրքական խորամանկ հնարք է ընկալվել:Հայոց ցեղասպանությունը չճանաչելը, այլ պետությունների կողմից դրա ճանաչմանը խոչընդոտներ ստեղծելը Թուրքիայի գործն է: Բայց այլ երկրների Հայաստան կամ Թուրքիա մեկնելու ընտրության առջև կանգնեցնելը վկայում է իր խնդիրներն ուրիշի ուսերին բարդելու Անկարայի փորձերի մասին, ինչը ոչ ոքի դուր չի գալիս: Կարծում եմ, որ պետությունների ղակավարների կողմից համապատասխան դիրքորոշում կհայտնվի ապրիլի 24-ի մոտենալուն պես, և հուսով եմ, որ նրանք տեղի չեն տա Անկարայի խորամանկ հնարքներին:

 

Ինչպե՞ս կբնորոշեք Անկարայի գործողությունները Հայոց ցեղասպանության փաստի ժխտման քաղաքականության ակտիվացման ուղղությամբ:

 

Թուրքական քաղաքականության հայկական ուղղությամբ զբաղվող անձանց գործողություններում շփոթվածություն է նկատվում: Պատճառը`Հայոց ցեղասպանության ժխտման քաղաքականության ուղղությամբ վերջին գործողությունների չմտածվածությունն է,

Դա թե’ ՙգալիպոլյան՚ նախաձեռնությունն է, թե`ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի գլխավոր քարտուղար Իրինա Բոկովայի մասնակցությամբ թուրք դեսպանների հունվարյան հանդիպումը, խորհրդարանական, մշակութային դիվանագիտությունն օգտագործելու փորձերը: Այդ`հաճախ փոխբացառող գործողությունները ձեռնարկվում են բոլոր ճակատներով, ինչում էլ դրսևորվում է այդ շփոթվածությունը: Կարծում եմ, որ Անկարայում այժմ վախենում են այդ ողջ քաղաքականության հետևանքներից, չեն կարողանում հաշվարկել, թե ինչ շրջադարձ այն կարող է ունենալ իրենց համար: Վախենում են մեծ կորուստներից:

 

Ի՞նչ կորուստներից:

 

Թուրքերն զգուշանում են մեծ կորուստներից, քանի որ վախենում են երկրի դերից, որը ոչ միայն չի ճանաչում Հայոց ցեղասպանությունը, այլ նաև հանդես է գալիս արդի աշխարհընկալման շրջանակներից դուրս գտնվող պետության դերում, ինչն սպառնում է մնացած աշխարհից մեկուսացմամբ:

 

Այո, բայց Թուրքիայի զսպման Արևմուտքի քաղաքականությունն առանց այդ էլ որոշ իմաստով մեկուսացնում է այդ երկրին:

 

Թուրքիային զսպելու Արևմուտքի քաղաքականությունն առանց այդ էլ որոշ իմաստով մեկուսացնում է այդ երկրին և, գլխավորը, զսպում վերջինիս հավակնությունները, ինչն առաջին հերթին դրսևորվում է նրա նկատմամբ Արևմուտքի անվստահությամբ:

Այնուամենայնիվ, Թուրքիան շարունակում է մեծ կախվածություն զգալ առաջին հերթին ԱՄՆ-ից: Որպես ՆԱՏՕ-ի անդամ`այն ԱՄՆ-ից սպառազինություններ է ստանում: Եվ կարելի է ասել, որ Թուրքայի անհաջողություններն արաբական ուղղությամբ էլ ավելի են մեծացնում այդ կախվածությունը: Իսկ շրջադարձ դեպի Արևելք Թուրքիայի համար, առանց Եգիպտոսի հետ նորմալ հարաբերությունների, որոնք այժմ չկան, անհնար է: 

 

Ի՞նչն է այսօր օբյեկտիվորեն խանգարում Թուրքիային գնալ Գերմանիայի ճանապարհով և ազատվել երիտթուրքերի գործած Ցեղասպանության հետևանքներից:

 

Հարցը շատ բարդ է: Գոյություն ունի մի քանի պատճառ, որոնք Թուրքիայիn խանգարում են ընթանալ Գերմանիայի ուղիով և ձերբազատվել երիտթուրքերի իրագործած ցեղասպանության հետևանքներից: Դրանցից առաջինն այն է, որ պատմական առումով Թուրքական Հանրապետության հիմնադիրներն անմիջականորեն մեղսակից են Հայոց ցեղասպանությանը` բացառությամբ Աթաթյուրքի: Երկրորդ. Ցեղասպանության շրջանում տեղի է ունեցել հայ ժողովրդի կողոպուտ, և կողոպտված միջոցները դրվել են Թուրքիայի խոշոր կարողությունների հիմքում: Երրորդ.  Ցեղասպանության հիմնական նպատակը եղել է հայ ժողովրդի բնաջնջումն իր պատմական հայրենիքում` Արևմտյան Հայաստանում, որով թուրքերը փորձել են «լուծելե Հայկական հարցը: Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը ոչ միայն կհանգեցնի այդ հանցագործության համար Թուրքիայի պատասխանատվության, այլև ներկայիս Արևելյան Անատոլիայի ճանաչման` որպես բուն Արևմտյան Հայաստան;

Չորրորդ պատճառը Թուրքիայի կողմից Հայոց ցեղասպանության ճանաչման հետևանքներն են: Այսպես, թուրքերը զգուշանում են ոչ միայն ՙՀայկական հարցի՚ վերածնունդից, այլև ավելի զգալի հետևանքներից` այդ ոճրագործության դիմաց փոխհատուցման հայության պահանջներից: Հինգերորդ պատճառը վերաբերում է բարոյական ոլորտին:

Վերջին 25 տարվա ընթացքում Թուրքերի հետ հանդիպումներից անձնական տպավորությունների հիման վրա ես հանգել եմ եզրակացության, որ նրանք Հայոց ցեղասպանության ճանաչման հարցն ընկալում են ազգային-բարոյական հարթությունում: Նրանք կարծում են, թե, ճանաչելով Ցեղասպանությունը, ներկայիս իշխանությունները թուրք ժողովրդին կդնեն հավերժ ցեղասպանություն գործած ժողովուրդ կոչվելու անհրաժեշտության առջև: Ուստի Թուրքիայի ղեկավարության առնվազն ներկայիս սերունդը հնարավորինը կանի այդ խարանից խուսափելու համար:

 

Անկախ քաղաքական բաղադրիչից`արդյո՞ք այսօր Թուրքիայի հետ հարաբերությունների վերականգնման անհրաժեշտություն եք տեսնում:

 

Անկախ քաղաքական բաղադրիչից` այսօր առկա է Հայաստանի և Թուրքիայի միջև հարաբերությունների վերականգնման օբյեկտիվ անհրաժեշտություն: Բնականոն միջպետական հարաբերությունները, իմ կարծիքով, խոչընդոտ չեն Հայաստանի և Թուրքիայի միջև առկա խնդիրները լուծելու ճանապարհին` ներառյալ Ցեղասպանության ճանաչման խնդիրը: Սակայն այդ հարաբերությունները ոչ մի դեպքում չպետք է զարգանան ի վնաս Թուրքիայի նկատմամբ մեր օրինական և արդարացի պահանջներին:

 

Հայոց ցեղասպանության համաշխարհային ճանաչման հասնելու հարցում հայ ժողովրդի միասնական կամքն արտահայտող Համահայկական հռչակագիրը և Հայաստանի խորհրդարանից ցյուրիխյան արձանագրությունների հետկանչը համընկել են ժամանակային առումով: Քաղաքական ի՞նչ նպատակ են հետապնդել այդ երկու քայլերը:

 

Համահայկական հռչակագիրն աննախադեպ երևույթ է մեր իրականությունում, քանի որ առաջին անգամ հաջողվել է փոխհամաձայնության հանգել ամբողջ աշխարհի հայության շրջանում: Մեզ հարկավոր է, կանգ չառնելով դրանում, համատեղ հանդես գալ բոլոր նման խոշոր նախաձեռնություններում: Հայության փոխհամաձայնությունը մեր ապագա ձեռքբերումների գլխավոր երաշխիքն է: Եվ Համահայկական հռչակագիրը նման ձեռնարկի հաջողակության ակնհայտ օրինակ է:  Մեռած արձանագրությունները չէին կարող դեր խաղալ քաղաքականությունում: Եվ նշելով Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցը`հայությունն ուղղակի չէր կարող նման փաստաթուղթ ունենալ Հայաստանի խորհրդարանում: Նման դիրքորոշման հարցում մեծ նշանակություն ունի այն, որ Թուրքիան ինքն է տորպեդահարել Հայաստանի հետ հաշտեցման գործընթացը:

 

Կարծում եմ`կհամաձայնեք, որ Հայոց ցեղասպանության ճանաչման խնդիրը հաստատ առաջին տեղը չի զբաղեցնում թուրքական արտաքին քաղաքականությունում: Ի՞նչ հիմնական մարտահրավերներ և խնդիրներ են այսօր ծառացած Թուրքիայի առջև:

 

Արտաքին, մասնավորապես`տարածաշրջանային քաղաքականությունում Թուրքիայի առջև բավականին լուրջ խնդիրներ են ծառացած, որոնք բխում են արտաքին քաղաքականությունում Էրդողանի`Թուրքիայի իրական կշռին ու հնարավորություններին չհամապատասխանող հավակնոտ նպատակներից: ՙԱրդարության և զարգացման կուսակցության`Թուրքիայի իրական հնարավորություններից բարձր ցատկելու ձգտումը բազմաթիվ խնդիրներ է հարուցում, առաջին հերթին`երկրի տարածաշրջանային քաղաքականությունում: Սիրիայի հետ խնդիրներից բացի, դա Եգիպտոսի հետ հարաբերությունների վատթարացումն է մինչև աննախադեպ ցածր մակարդակը, Իսրայելի հետ հարաբերությունների վատացումը, Իրանի հետ վատ հարաբերությունները:

Ինքնուրույն արտաքին քաղաքականություն վարելու Էրդողանի այդ փորձերը հարուցում են Թուրքիայի արևմտյան գործընկերների ակնհայտ դժգոհությունը: Մնալով ՆԱՏՕ-ի անդամ և ֆորմալ առումով դեռ ձգտելով դեպի ԵՄ`Անկարան ոչ միայն չի համաձայնեցնում մի շարք գործողություններ արևմտյան գործընկերների հետ, այլ նաև գործում է հակառակ վերջիններիս շահերի: Պետք չէ թերագնահատել նաև իր հավակնոտ նպատակներին հասնելու համար Մերձավոր Արևելքում գործող մահմեդական ծայրահեղական կազմակերպությունների վրա հենվելու Թուրքիայի ձգտումը:

 

ՙԻսլամական պետության՚...

 

Այդ թվում: Այդ կազմակերպությունը որոշ չափով թուրքական քաղաքակնության ծնունդ է: Մինչ այժմ ԻԼԻՊ զինված ջոկատների հրամանատարները բուժօգնություն են ստանում Թուրքիայի տարածքում գտնվող զինվորական հոսպիտալներում: ՙԻսլամական պետության՚ կողմից նավթի ապօրինի վաճառքի ողջ ծավալն անցնում է թուրքական տարածքով: Մինչև վերջերս գրոհայինները նույն թուրքական տարածքով հսկայական քանակով զենք են ստացել: Նույնիսկ այսօր նման փաստեր կան: ԱՄՆ ղեկավարությամբ պետությունների հակաիլիպյան կոալիցիային միանալուց Թուրքիայի հրաժարվելն ԻԼԻՊ-ի հետ հարաբերութունները փչացնելու վերջինիս ցանկության բացակայության ապացույց է: Այս ամենը բխում է Թուրքիայի ձգտումից`ազատվել Ասադի ռեժիմից, հասնել Սիրիայի`որպես տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական միավոր, գոյության դադարմանը: Միասնական, ուժեղ Սիրիան կանգնած է տարածաշրջանային առաջատար դառնալ ձգտող Թուրքիայի ճանապարհին: Դրանով էր պայմանավորված Անկարայի ակտիվ միջամտությունը ներսիրական գործերին, սիրական ընդդիմությանը, արմատական ահաբեկչական կազմակերպություններին աջակցությունը:

 

Հայաստանի ԱԳՆ ղեկավարի Իսրայել այցը, կարծես, աննկատ անցավ: Ձեր կարծիքով, որո՞նք էին դրա պատճառները:

 

Հստակ տեղեկատվություն չունեմ, սակայն կարող եմ ասել, որ 3 տարի առաջ մեր ինստիտուտում էր գտնվում Իսրայելի ԱԳՆ բարձրաստիճան աշխատակից, տարածաշրջանային խնդիրների մասնագետ դոկտոր Քոհենը: Նա Իսրայելի առաջին պաշտոնական ներկայացուցիչն էր, ով հայտարարեց Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչելու իր երկրի պատրաստակամության մասին`չնայած երկրում այդ ճանաչման հակառակորդների առկայությանը: Խնդիրն այն է, որ Իսրայելի քաղաքական վերնախավն իրականում Հայոց ցեղասպանության ճանաչման հարցի առնչությամբ միասնական մոտեցում չի մշակել:  Իսրայելցի գործընկերների հետ շփման հիման վրա կարող եմ ասել, որ այդ հարցում միասնական կարծիք չկա նույնիսկ Իսրայելի ԱԳՆ տարբեր վարչությունների մակարդակով:

Այսինքն`ամեն բան հանգում է քաղաքական հաշվարկներին, և Իսրայելի կողմից օգտագործվում իր հակաթուրքական քաղաքականությունում`որպես պատասխան Անկարայի հակաիսրայելական քաղաքականությանը: Մենք վաղուց վարժվել ենք այլ երկրների արտաքին քաղաքականությունում մեր ողբերգության օգտագործմանը: Կարծում եմ`ժամանակն է խոսելու նաև մեր շահերի մասին: Այդ պատճառով Էդվարդ Նալբանդյանի այցը, նրա հանդիպումն Իսրայելի նախագահի հետ, հարկավոր է դիտարկել հենց այդ տեսանկյունից:

 

Այսինքն` Իսրայելում լայն դաշտ կա ՀՀ ԱԳՆ աշխատանքի համար...

 

Անշուշտ: Ըստ որում, ոչ միայն մեր կողմից: Կարծում եմ`Հայաստանի հետ համագործակցության շահագրգռվածություն նկատվում է նաև Իսրայելի կողմից`հաշվի առնելով վերջինիս քաղաքականությունը Հարավային Կովկասում, նույնիսկ չնայած Ադրբեջանի հետ այդ երկրի հարաբերություններին:


ԱՎԵԼԱՑՆԵԼ ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Ներմուծեք թվանշաններն     

Նորություններ
«Ելք՚ դաշինքը մտադիր է բողոքի ակցիաներ անցկացնել ընդդեմ գների բարձրացման«Ելք՚ դաշինքը մտադիր է բողոքի ակցիաներ անցկացնել ընդդեմ գների բարձրացման
Թուրքիան կրկին հայտարարել է Ղարաբաղի հարցում Ադրբեջանին սատարելու մասինԹուրքիան կրկին հայտարարել է Ղարաբաղի հարցում Ադրբեջանին սատարելու մասին
Միջազգային անկախ փորձագետ. Ամուլսարի հանքում չկան անկառավարելի ռիսկեր  Միջազգային անկախ փորձագետ. Ամուլսարի հանքում չկան անկառավարելի ռիսկեր
Freedom House-ը Հայաստանին դասել է «մասամբ ազատ» երկրների շարքինFreedom House-ը Հայաստանին դասել է «մասամբ ազատ» երկրների շարքին
Գագիկ Ծառուկյանը՝ Սերժ Սարգսյանի մասին. Ինձ համար անփոխարինելի մարդիկ չկանԳագիկ Ծառուկյանը՝ Սերժ Սարգսյանի մասին. Ինձ համար անփոխարինելի մարդիկ չկան
Փոլ Գոբլ. Հայաստանի ԱԳ նախարարը հուսահատ ձևակերպումներ է օգտագործում ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման առնչությամբՓոլ Գոբլ. Հայաստանի ԱԳ նախարարը հուսահատ ձևակերպումներ է օգտագործում ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման առնչությամբ
ԵԱՀԿ առաքելությունը հրադադարի ռեժիմի դիտարկում է անցկացրել Արցախի և Ադրբեջանի սահմանինԵԱՀԿ առաքելությունը հրադադարի ռեժիմի դիտարկում է անցկացրել Արցախի և Ադրբեջանի սահմանին
Մահացու հրազենային վիրավորում է ստացել ՊԲ զինծառայողՄահացու հրազենային վիրավորում է ստացել ՊԲ զինծառայող
Կրակովում կկայանա Հայաստանի և Ադրբեջանի արտգործնախարարների հանդիպումըԿրակովում կկայանա Հայաստանի և Ադրբեջանի արտգործնախարարների հանդիպումը
«Ծառուկյան» դաշինքը չի միանա թանկացումների դեմ «Ելք»-ի երթին«Ծառուկյան» դաշինքը չի միանա թանկացումների դեմ «Ելք»-ի երթին
Միջազգային պայմանագրերի կնքման ընթացակարգը կիրականացվի ոչ թե նախագահի հրամանագրերով, այլ` իրավական ակտերի հիման վրաՄիջազգային պայմանագրերի կնքման ընթացակարգը կիրականացվի ոչ թե նախագահի հրամանագրերով, այլ` իրավական ակտերի հիման վրա
Հաջիև. Ադրբեջանը ողջունում է ղարաբաղյան հակամարտության փուլային կարգավորման մասին Լավրովի հայտարարությունըՀաջիև. Ադրբեջանը ողջունում է ղարաբաղյան հակամարտության փուլային կարգավորման մասին Լավրովի հայտարարությունը
Ստեփանծմինդա-Լարս ավտոճանապարհը բաց է բոլոր տեսակի տրանսպորտային միջոցների համարՍտեփանծմինդա-Լարս ավտոճանապարհը բաց է բոլոր տեսակի տրանսպորտային միջոցների համար
ՀՀ ԱԺ-ն ընդունել է «Ահաբեկչական խմբավորումների կողմից վերահսկվող Իրաքի տարածքներում եզդիների ցեղասպանության դատապարտման մասին» հայտարարության նախագիծըՀՀ ԱԺ-ն ընդունել է «Ահաբեկչական խմբավորումների կողմից վերահսկվող Իրաքի տարածքներում եզդիների ցեղասպանության դատապարտման մասին» հայտարարության նախագիծը
Երևանում երթուղային տաքսիների վարորդները գործադուլ են հայտարարել՝ սեղմված գազի գնի թանկացման հետ կապվածԵրևանում երթուղային տաքսիների վարորդները գործադուլ են հայտարարել՝ սեղմված գազի գնի թանկացման հետ կապված
Նիկոլ Փաշինյան. Եթե այսպես շարունակվի, մի գեղեցիկ օր Վիգեն Սարգսյանը զինվորների համար սապոգներ գնելու համար դրամահավաք կնախաձեռնիՆիկոլ Փաշինյան. Եթե այսպես շարունակվի, մի գեղեցիկ օր Վիգեն Սարգսյանը զինվորների համար սապոգներ գնելու համար դրամահավաք կնախաձեռնի
«Ելք» և «Ծառուկյան» ընդդիմադիր դաշինքները չեն կարողանում փոխհամաձայնության գալ նախագահի միասնական թեկնածուի շուրջ համախմբվելու հարցում«Ելք» և «Ծառուկյան» ընդդիմադիր դաշինքները չեն կարողանում փոխհամաձայնության գալ նախագահի միասնական թեկնածուի շուրջ համախմբվելու հարցում
Դեսպան. Հայ-գերմանական քաղաքական երկխոսությունը և բազմաբնույթ համագործակցությունը զարգանում են դինամիկ կերպովԴեսպան. Հայ-գերմանական քաղաքական երկխոսությունը և բազմաբնույթ համագործակցությունը զարգանում են դինամիկ կերպով
Փաշինյան. Թանկացումների դեմ ընդդիմության երթի ծանուցումից հետո միայն իշխանությունները որոշակի զիջումների գնացինՓաշինյան. Թանկացումների դեմ ընդդիմության երթի ծանուցումից հետո միայն իշխանությունները որոշակի զիջումների գնացին
Բալայան. Լավրովը խոսել է ղարաբաղյան հակամարտության փաթեթային կարգավորման մասին՝ փուլային իրականացմամբԲալայան. Լավրովը խոսել է ղարաբաղյան հակամարտության փաթեթային կարգավորման մասին՝ փուլային իրականացմամբ
Ստեփանակերտ. Մեկ փաստաթղթով ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման անհնարինության մասին Լավրովի հայտարարությունը վկայում է խնդրի բարդության մասինՍտեփանակերտ. Մեկ փաստաթղթով ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման անհնարինության մասին Լավրովի հայտարարությունը վկայում է խնդրի բարդության մասին
Հայաստանի նախագահի ընտրությունները, ամենայն հավանականությամբ, տեղի կունենան մարտի 2-ինՀայաստանի նախագահի ընտրությունները, ամենայն հավանականությամբ, տեղի կունենան մարտի 2-ին
Հայաստանը չի հրաժարվել ալյուրը ֆոլաթթվով և երկաթով հարստացնելու գաղափարիցՀայաստանը չի հրաժարվել ալյուրը ֆոլաթթվով և երկաթով հարստացնելու գաղափարից
Կանխատեսում. 2018 թվականին այլ տարածաշրջաններից հակասությունների Կովկաս փոխադրման վտանգը կպահպանվիԿանխատեսում. 2018 թվականին այլ տարածաշրջաններից հակասությունների Կովկաս փոխադրման վտանգը կպահպանվի
Լավրով. Ղարաբաղյան հարցը մեկընդմիշտ մեկ փաստաթղթով չի լուծվիԼավրով. Ղարաբաղյան հարցը մեկընդմիշտ մեկ փաստաթղթով չի լուծվի
Հայացք Մոսկվայից. Ռուսական «Էս-400՚- ներ ձեռք բերելու Անկարայի որոշումը ՆԱՏՕ-ից Թուրքիայի դրեյֆի ապացույց էՀայացք Մոսկվայից. Ռուսական «Էս-400՚- ներ ձեռք բերելու Անկարայի որոշումը ՆԱՏՕ-ից Թուրքիայի դրեյֆի ապացույց է
Կանխատեսում. Ֆինանսական ռեսուրսները և Թուրքիան Ադրբեջանին թույլ չեն տա սանձազերծել հերթական պատերազմԿանխատեսում. Ֆինանսական ռեսուրսները և Թուրքիան Ադրբեջանին թույլ չեն տա սանձազերծել հերթական պատերազմ
Խորհրդարանական մեծամասնությունը հրաժարվել է մեծ օրակարգում ներառել հարկային բեռի մեղմմանը նպատակաուղղված օրինագծերըԽորհրդարանական մեծամասնությունը հրաժարվել է մեծ օրակարգում ներառել հարկային բեռի մեղմմանը նպատակաուղղված օրինագծերը
Ազգային ժողովում լսումներ են անցկացվել առանձին ապրանքատեսակների գների էական աճի առնչությամբԱզգային ժողովում լսումներ են անցկացվել առանձին ապրանքատեսակների գների էական աճի առնչությամբ
«Էրեբունի՚ ռուսական ավիաբազայի օդաչուներն ուսումնամարզական թռիչքներ են իրականացրել«Էրեբունի՚ ռուսական ավիաբազայի օդաչուներն ուսումնամարզական թռիչքներ են իրականացրել
Սիրիայի ուսանողական միությունը երախտագիտության ակցիա կանցկացնի Հայաստանում Ռուսաստանի դեսպանատան առջևՍիրիայի ուսանողական միությունը երախտագիտության ակցիա կանցկացնի Հայաստանում Ռուսաստանի դեսպանատան առջև
Վերին Լարսը փակ է բոլոր տեսակի փոխադրամիջոցների համար. վատ եղանակային պայմանների պատանդ է դարձել 267 մեքենաՎերին Լարսը փակ է բոլոր տեսակի փոխադրամիջոցների համար. վատ եղանակային պայմանների պատանդ է դարձել 267 մեքենա
Էստոնիան առաջինը վավերացրեց ԵՄ-Հայաստան շրջանակային համաձայնագիրըԷստոնիան առաջինը վավերացրեց ԵՄ-Հայաստան շրջանակային համաձայնագիրը
Պաշտպանի ներկայացուցիչների այցից հետո Արմեն Բիլյանը դադարեցրել է հացադուլը և նրանց ուղեկցությամբ տեղափոխվել «Դատապարտյալների հիվանդանոցե ՔԿՀՊաշտպանի ներկայացուցիչների այցից հետո Արմեն Բիլյանը դադարեցրել է հացադուլը և նրանց ուղեկցությամբ տեղափոխվել «Դատապարտյալների հիվանդանոցե ՔԿՀ
Սերժ Սարգսյան. Ազգային ժողովը ճիշտ ճանապարհին էՍերժ Սարգսյան. Ազգային ժողովը ճիշտ ճանապարհին է
Հայ հնագետները հայտնաբերել են մ.թ.ա. 8-7 հազարամյակի եզակի հնագույն «նստակյաց» բնակավայրՀայ հնագետները հայտնաբերել են մ.թ.ա. 8-7 հազարամյակի եզակի հնագույն «նստակյաց» բնակավայր
ՀՀ մշտական ներկայացուցիչ. ԵԱՀԿ տարածաշրջանի հակամարտությունները միանման չեն, և տարբերվում են նաև դրանց կարգավորման սկզբունքները և ձևաչափերըՀՀ մշտական ներկայացուցիչ. ԵԱՀԿ տարածաշրջանի հակամարտությունները միանման չեն, և տարբերվում են նաև դրանց կարգավորման սկզբունքները և ձևաչափերը
Human Rights Watch-ը դժգոհ է Հայաստանում ընտանեկան բռնության զոհերի պաշտպանութան մակարդակիցHuman Rights Watch-ը դժգոհ է Հայաստանում ընտանեկան բռնության զոհերի պաշտպանութան մակարդակից
ՎՏԲ-Հայաստան Բանկի հաճախորդների 10%-ն արդեն նախապես են հերթագրվում մասնաճյուղում սպասարկվելու համար՝ հեռահար եղանակովՎՏԲ-Հայաստան Բանկի հաճախորդների 10%-ն արդեն նախապես են հերթագրվում մասնաճյուղում սպասարկվելու համար՝ հեռահար եղանակով
ԱՄՆ-ը ԵԱՀԿ-ում Իտալիայի նախագահությանը կոչ է արել աջակցել Ղարաբաղի առնչությամբ ՄԽ ջանքերինԱՄՆ-ը ԵԱՀԿ-ում Իտալիայի նախագահությանը կոչ է արել աջակցել Ղարաբաղի առնչությամբ ՄԽ ջանքերին
Հայաստանն ընդգրկվել է հինգ երկրների ցանկում, որտեղ Ամանորյա տոների ընթացքում ռուս զբոսաշրջիկները ծախսել են ամենից շատ միջոցներՀայաստանն ընդգրկվել է հինգ երկրների ցանկում, որտեղ Ամանորյա տոների ընթացքում ռուս զբոսաշրջիկները ծախսել են ամենից շատ միջոցներ
Հայկական խոհանոցի Chinar ռեստորանը  գլխավորում է աշխարհի 10 լավագույն էթնիկ ռեստորանների վարկանիշըՀայկական խոհանոցի Chinar ռեստորանը  գլխավորում է աշխարհի 10 լավագույն էթնիկ ռեստորանների վարկանիշը
Չեխիայի ԱԳՆ-ն անհարկի է համարում Պրահայում մարշալ Կոնևի հուշարձանի շուրջ իրավիճակի վերաբերյալ 5 երկրների դեսպանների հայտարարությունը, որոնց թվում է նաև ՀայաստանըՉեխիայի ԱԳՆ-ն անհարկի է համարում Պրահայում մարշալ Կոնևի հուշարձանի շուրջ իրավիճակի վերաբերյալ 5 երկրների դեսպանների հայտարարությունը, որոնց թվում է նաև Հայաստանը
Բաքուն նյարդային է արձագանքել արցախյան պատվիրակության Ֆրանսիա հերթական այցինԲաքուն նյարդային է արձագանքել արցախյան պատվիրակության Ֆրանսիա հերթական այցին
Լուկաշևիչ. Ռուսաստանը լիովին կիսում է տարածաշրջանային հակամարտությունների կարգավորմանն ուղղված ԵԱՀԿ ջանքերը շարունակելու իտալական նախագահության տրամադրությունըԼուկաշևիչ. Ռուսաստանը լիովին կիսում է տարածաշրջանային հակամարտությունների կարգավորմանն ուղղված ԵԱՀԿ ջանքերը շարունակելու իտալական նախագահության տրամադրությունը
ԱԻՆ. Հայաստանի տարածքում ժամանակ առ ժամանակ սպասվում են տեղումներԱԻՆ. Հայաստանի տարածքում ժամանակ առ ժամանակ սպասվում են տեղումներ
Ստեփանծմինդա-Լարս ավտոճանապարհը և Վարդենյաց լեռնանցքը փակ ենՍտեփանծմինդա-Լարս ավտոճանապարհը և Վարդենյաց լեռնանցքը փակ են
Հայաստանի խորհրդարանի պրոֆիլային հանձնաժողովները հավանություն են տվել «Իրաքի` ահաբեկչական խմբավորումների կողմից վերահսկվող տարածքներում եզդիների նկատմամբ ցեղասպան գործողությունների մասին» հայտարարության նախագծինՀայաստանի խորհրդարանի պրոֆիլային հանձնաժողովները հավանություն են տվել «Իրաքի` ահաբեկչական խմբավորումների կողմից վերահսկվող տարածքներում եզդիների նկատմամբ ցեղասպան գործողությունների մասին» հայտարարության նախագծին
Հայաստանի օմբուդսմենի գրասենյակ. «Սասնա ծրեր» խմբի անդամները բժշկական և հոգեբանական հետևողական օգնության կարիք ունենՀայաստանի օմբուդսմենի գրասենյակ. «Սասնա ծրեր» խմբի անդամները բժշկական և հոգեբանական հետևողական օգնության կարիք ունեն
Շավարշ Քոչարյան. Ռուբեն Թաթուլյանը Հայաստանի ԱԳ նախարարի խորհրդական չէր, նա նախարարի արտահաստիքային խորհրդականն էրՇավարշ Քոչարյան. Ռուբեն Թաթուլյանը Հայաստանի ԱԳ նախարարի խորհրդական չէր, նա նախարարի արտահաստիքային խորհրդականն էր
Երևան. Հայաստանի հետ վերջնագրերի լեզվով խոսելուԱնկարայի փորձերն անընդունելի են և անիմաստԵրևան. Հայաստանի հետ վերջնագրերի լեզվով խոսելուԱնկարայի փորձերն անընդունելի են և անիմաստ
Երևան. Իրանի վերջին հուզումներով արտաքին ուժերի շահագրգռվածությունն այնքան ակնհայտ էր, որ որոշակի հիմքեր կան խոսելու այդ հուզումներին նրանց մասնակցության մասինԵրևան. Իրանի վերջին հուզումներով արտաքին ուժերի շահագրգռվածությունն այնքան ակնհայտ էր, որ որոշակի հիմքեր կան խոսելու այդ հուզումներին նրանց մասնակցության մասին
Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորումը կլինի ԵԱՀԿ իտալական նախագահության գերակայությունների թվումՂարաբաղյան հակամարտության կարգավորումը կլինի ԵԱՀԿ իտալական նախագահության գերակայությունների թվում
Շավարշ Քոչարյան. Հայաստանի և Ադրբեջանի արտգործնախարարների հանդիպումները թուլացնում են լարվածությունը շփման գծումՇավարշ Քոչարյան. Հայաստանի և Ադրբեջանի արտգործնախարարների հանդիպումները թուլացնում են լարվածությունը շփման գծում
Իրանագետ. Իրանցիների դժգոհությունը չհասավ իշխանափոխության համար օգտագործման մակարդակիԻրանագետ. Իրանցիների դժգոհությունը չհասավ իշխանափոխության համար օգտագործման մակարդակի
ՄԻԵԴ-ը բավարարել է Դանիայում ՀՀ դեսպանի հայցն ընդդեմ ՀայաստանիՄԻԵԴ-ը բավարարել է Դանիայում ՀՀ դեսպանի հայցն ընդդեմ Հայաստանի
Իրանցի դիվանագետ. Իրանը, Հայաստանը և Վրաստանը փայլուն հնարավորություն ունեն եռակողմ մի շարք նախագծեր իրականացնելԻրանցի դիվանագետ. Իրանը, Հայաստանը և Վրաստանը փայլուն հնարավորություն ունեն եռակողմ մի շարք նախագծեր իրականացնել
Ապրիլի 1-ից կարգելվի աջ ղեկով տրանսպորտային միջոցների ներմուծումն ու հաշվառումըԱպրիլի 1-ից կարգելվի աջ ղեկով տրանսպորտային միջոցների ներմուծումն ու հաշվառումը
Հայաստանի պաշտպանական վարկերը հանգիստ չեն տալիս Ադրբեջանի նախագահին Հայաստանի պաշտպանական վարկերը հանգիստ չեն տալիս Ադրբեջանի նախագահին
ԱՄՆ Պետդեպարտամենտը խորհուրդ է տալիս իր քաղաքացիներին զերծ մնալ Լեռնային Ղարաբաղ այցելություններիցԱՄՆ Պետդեպարտամենտը խորհուրդ է տալիս իր քաղաքացիներին զերծ մնալ Լեռնային Ղարաբաղ այցելություններից

Հարցազրույց
Իրանում վերջին սադրանքների նպատակը Թեհրանի վերադարձն էր միջազգային  պատժամիջոցների ռեժիմին Իրանում վերջին սադրանքների նպատակը Թեհրանի վերադարձն էր միջազգային  պատժամիջոցների ռեժիմին 
Սերգեյ Մարկեդոնով. 2017 թվականը Հարավային Կովկասում արժանի է փորձագիտական շրջանակների սևեռուն ուշադրությանՍերգեյ Մարկեդոնով. 2017 թվականը Հարավային Կովկասում արժանի է փորձագիտական շրջանակների սևեռուն ուշադրության
Ռուսաստանի դեսպան. Հուսով ենք` Հայաստանը կարող է դառնալ հենց այն «համագործակցության կամուրջը՚ ԵՄ և ԵԱՏՄ միջև, Արևմուտքի և Արևելքի միջևՌուսաստանի դեսպան. Հուսով ենք` Հայաստանը կարող է դառնալ հենց այն «համագործակցության կամուրջը՚ ԵՄ և ԵԱՏՄ միջև, Արևմուտքի և Արևելքի միջև
Մանվել Սարգսյան. 25 տարվա ընթացքում Հայաստանում մարդիկ աստիճանաբար  գիտակցել են, որ զբաղվում են դատարկ բաներովՄանվել Սարգսյան. 25 տարվա ընթացքում Հայաստանում մարդիկ աստիճանաբար  գիտակցել են, որ զբաղվում են դատարկ բաներով
Կանխատեսում. Ի տարբերություն Միխայիլ Սահակաշվիլիի` Յուլիա Տիմոշենկոյի  ճանապարհը դեպի Ուկրաինայի նախագահի պաշտոն, գործնականում, բաց էԿանխատեսում. Ի տարբերություն Միխայիլ Սահակաշվիլիի` Յուլիա Տիմոշենկոյի ճանապարհը դեպի Ուկրաինայի նախագահի պաշտոն, գործնականում, բաց է
Արկադի Տեր-Թադևոսյան. Արցախի և Հայաստանի հետ ցանկացած փոխզիջումային պայմանավորվածություն անձամբ Ալիևի համար հավասարազոր է ինքնասպանությանԱրկադի Տեր-Թադևոսյան. Արցախի և Հայաստանի հետ ցանկացած փոխզիջումային պայմանավորվածություն անձամբ Ալիևի համար հավասարազոր է ինքնասպանության
Մաքսիմ Սուչկով. Հայաստանի զարգացման շահերից բխող նախագծերի որակական և համակարգային իրագործումը կբացառի Ռուսաստանի նյարդային արձագանքն այն առնչությամբ, թե ինչ են «այնտեղ մտահղացել ամերիկացիները՚Մաքսիմ Սուչկով. Հայաստանի զարգացման շահերից բխող նախագծերի որակական և համակարգային իրագործումը կբացառի Ռուսաստանի նյարդային արձագանքն այն առնչությամբ, թե ինչ են «այնտեղ մտահղացել ամերիկացիները՚
Թիմուր Ուրազաև. Որպես ԵԱՏՄ անդամ` Հայաստանը, ինչպես և Ղազախստանը, ապրիորի գործոն են ԵԱՏՄ մյուս երկրների իրենց գործընկերների համարԹիմուր Ուրազաև. Որպես ԵԱՏՄ անդամ` Հայաստանը, ինչպես և Ղազախստանը, ապրիորի գործոն են ԵԱՏՄ մյուս երկրների իրենց գործընկերների համար
GeoProMining-10 տարվա գործունեություն ի շահ երկրի, ոսկու արդյունահանման ոլորտումGeoProMining-10 տարվա գործունեություն ի շահ երկրի, ոսկու արդյունահանման ոլորտում
Ավիգդոր Էսկին. Իսրայելի համար Հայաստանի և Իրանի կառուցողական հարաբերությունները ոչ թե բացասական, այլ դրական ենԱվիգդոր Էսկին. Իսրայելի համար Հայաստանի և Իրանի կառուցողական հարաբերությունները ոչ թե բացասական, այլ դրական են
Ալեքսանդր Ցինկեր. Թրամփի վարչակազմը հասկացնում է «Մեծ Մերձավոր Արևելքի» նախագծի առաջիկա վերածնման մասինԱլեքսանդր Ցինկեր. Թրամփի վարչակազմը հասկացնում է «Մեծ Մերձավոր Արևելքի» նախագծի առաջիկա վերածնման մասին
Վիտալի Նաումկին. Մոսկվան Բաքվի և Երևանի հետ հարաբերություններում երկակի խաղ չի խաղումՎիտալի Նաումկին. Մոսկվան Բաքվի և Երևանի հետ հարաբերություններում երկակի խաղ չի խաղում
Վլադիմիր Եվսեև :Բաքվի ագրեսիվությունը կարող է սանձել միայն հակահարձակման սպառնալիքըՎլադիմիր Եվսեև :Բաքվի ագրեսիվությունը կարող է սանձել միայն հակահարձակման սպառնալիքը
Հայացք Բեռլինից. Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորումը կմնա ապագա սերունդներինՀայացք Բեռլինից. Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորումը կմնա ապագա սերունդներին
Ռուսաստանցի գեներալ. Հայաստանին և Ադրբեջանին սպառազինությունների մատակարարումները Ռուսաստանի խորը մտածված կովկասյան քաղաքականության մասն են հանդիսանումՌուսաստանցի գեներալ. Հայաստանին և Ադրբեջանին սպառազինությունների մատակարարումները Ռուսաստանի խորը մտածված կովկասյան քաղաքականության մասն են հանդիսանում
Ղարաբաղում նոր պատերազմը կավարտվի Հայաստանի և Ադրբեջանի ոչնչացմամբՂարաբաղում նոր պատերազմը կավարտվի Հայաստանի և Ադրբեջանի ոչնչացմամբ
ՌԴ ԱԳՆ փոխղեկավար. Ողջունելով Իրանի նախաձեռնությունները՝ մենք ակնկալում ենք, որ հաշվի կառնվի նաև մեր դիրքորոշումըՌԴ ԱԳՆ փոխղեկավար. Ողջունելով Իրանի նախաձեռնությունները՝ մենք ակնկալում ենք, որ հաշվի կառնվի նաև մեր դիրքորոշումը
Թիմուր Ուրազաև. Մենք պետք է մտածենք պրագմատիզմի մասին, որպեսզի պետական մեխանիզմներն աշխատեն քաղաքացիների և հասարակության շահերի օգտինԹիմուր Ուրազաև. Մենք պետք է մտածենք պրագմատիզմի մասին, որպեսզի պետական մեխանիզմներն աշխատեն քաղաքացիների և հասարակության շահերի օգտին
Գևորգ Գորգիսյան. Ոչ թե կաշառքի դիմաց, այլ հանուն գաղափարի ընտրող 122 հազար քաղաքացու առկայությունը կոտրեց միֆը, թե «մարդիկ ոչինչ չեն որոշում»Գևորգ Գորգիսյան. Ոչ թե կաշառքի դիմաց, այլ հանուն գաղափարի ընտրող 122 հազար քաղաքացու առկայությունը կոտրեց միֆը, թե «մարդիկ ոչինչ չեն որոշում»
Հրաչյա Արզումանյան. XXI դարում ռազմական գործողությունները սկսվելուն պես  արցախահայություն  կդառնա  ողջ ՀայությունըՀրաչյա Արզումանյան. XXI դարում ռազմական գործողությունները սկսվելուն պես  արցախահայություն  կդառնա  ողջ Հայությունը
Էդուարդ Շարմազանով. Խորհրդարանական ընտրությունների երկրորդ փուլ գործնականում բացառվում էԷդուարդ Շարմազանով. Խորհրդարանական ընտրությունների երկրորդ փուլ գործնականում բացառվում է
Տիգրան Արզաքանցյան. Պետք է խթանել ռուսական ներդրումները Հայաստանի տնտեսության մեջՏիգրան Արզաքանցյան. Պետք է խթանել ռուսական ներդրումները Հայաստանի տնտեսության մեջ
Մարիա Պավլովա. Հայաստանը և Բուլղարիան առևտրատնտեսական հարաբերությունների զարգացման լուրջ ներուժ ունենՄարիա Պավլովա. Հայաստանը և Բուլղարիան առևտրատնտեսական հարաբերությունների զարգացման լուրջ ներուժ ունեն
Սարո Սարոյան: ԼՂՀ-ի ճանաչումը ու ապա միավորումը Հայաստանին՝ այլընտրանք թե կարգավիճակի դիմաց հողերի հանձնմանը, թե ստատուս-քվոն պահելունՍարո Սարոյան: ԼՂՀ-ի ճանաչումը ու ապա միավորումը Հայաստանին՝ այլընտրանք թե կարգավիճակի դիմաց հողերի հանձնմանը, թե ստատուս-քվոն պահելուն
Ալեքսանդր Ցինկեր. Որևէ լուրջ քաղաքական կառույցի հետ ՀՀԿ դաշինքի ստեղծումը քիչ հավանական էԱլեքսանդր Ցինկեր. Որևէ լուրջ քաղաքական կառույցի հետ ՀՀԿ դաշինքի ստեղծումը քիչ հավանական է
Արիֆ Յունուսով. Ադրբեջանին շրջանների վերադարձի շուրջ բանավեճերը տեսանելի ապագայում թղթի վրա կմնանԱրիֆ Յունուսով. Ադրբեջանին շրջանների վերադարձի շուրջ բանավեճերը տեսանելի ապագայում թղթի վրա կմնան
Վաղարշակ Հարությունյան. Հայ-ռուսական միացյալ խմբավորման առկայությունը Հայաստանին թույլ կտա ավելի մեծ ուժեր ուղղել Արցախի պաշտպանությանըՎաղարշակ Հարությունյան. Հայ-ռուսական միացյալ խմբավորման առկայությունը Հայաստանին թույլ կտա ավելի մեծ ուժեր ուղղել Արցախի պաշտպանությանը
Լարիսա Ալավերդյան. Իրավական կամայականությանը Հայաստանում անհրաժեշտ է վերջ դնել ներքևից՝ չսպասելով, որ դրա վերջը դրվի վերևիցԼարիսա Ալավերդյան. Իրավական կամայականությանը Հայաստանում անհրաժեշտ է վերջ դնել ներքևից՝ չսպասելով, որ դրա վերջը դրվի վերևից
Ռուբեն Շուգարյան. Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորումը Responsibility to Protect և Remedial recognition հարթություն տեղափոխելու ժամանակն էՌուբեն Շուգարյան. Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորումը Responsibility to Protect և Remedial recognition հարթություն տեղափոխելու ժամանակն է
Հայացք Մոսկվայից. Մենք նախապատվությունը տալիս ենք ոչ թե ՙփափուկ ուժին՚, այլ՝  տեղեկատվական-բացատրական աշխատանքներինՀայացք Մոսկվայից. Մենք նախապատվությունը տալիս ենք ոչ թե ՙփափուկ ուժին՚, այլ՝ տեղեկատվական-բացատրական աշխատանքներին
Մեկնաբանվողներ
Ամերիաբանկի դոլարային պարտատոմսերը ցուցակվել են ՆԱՍԴԱՔ ՕԷՄԷՔՍ Արմենիա բորսայումԱմերիաբանկի դոլարային պարտատոմսերը ցուցակվել են ՆԱՍԴԱՔ ՕԷՄԷՔՍ Արմենիա բորսայում
«Ծառուկյան» դաշինքը նախագահի թեկնածու չի առաջադրի Գագիկ Ծառուկյան«Ծառուկյան» դաշինքը նախագահի թեկնածու չի առաջադրի Գագիկ Ծառուկյան
Կանխատեսում. Անկարան կհրաժարվի ռուսական С-400-ից՝ ՆԱՏՕ-ի ճնշման տակ կամ հասնելով սեփական շանտաժի արդյունքներինԿանխատեսում. Անկարան կհրաժարվի ռուսական С-400-ից՝ ՆԱՏՕ-ի ճնշման տակ կամ հասնելով սեփական շանտաժի արդյունքներին
Շարմազանովը համոզված է. Սերժ Սարգսյանն անփոխարինելի կառավարիչ էՇարմազանովը համոզված է. Սերժ Սարգսյանն անփոխարինելի կառավարիչ է
Իսրայելի պաշտպանության նախարարը հերթական անգամ կասկածի տակ է դրել Հայոց Ցեղասպանության փաստըԻսրայելի պաշտպանության նախարարը հերթական անգամ կասկածի տակ է դրել Հայոց Ցեղասպանության փաստը
Իսրայելի կողմից Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը կախված չէ մերձավորարևելյան դինամիկայիցԻսրայելի կողմից Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը կախված չէ մերձավորարևելյան դինամիկայից
ՎՏԲ-Հայաստան Բանկը գործարկում է վարկային պրոդուկտ թոշակառուների համարՎՏԲ-Հայաստան Բանկը գործարկում է վարկային պրոդուկտ թոշակառուների համար
Էրդողանը Հայաստանին նշել է Վրաստանի օրինակը՝ որպես հարևանների հետ համագործակցության օրինակԷրդողանը Հայաստանին նշել է Վրաստանի օրինակը՝ որպես հարևանների հետ համագործակցության օրինակ
ԱԺ մշտական հանձնաժողովը մերժել է ԵԱՏՄ-ից Հայաստանի դուրս գալու մասին «Ելք» խմբակցության որոշման նախագիծըԱԺ մշտական հանձնաժողովը մերժել է ԵԱՏՄ-ից Հայաստանի դուրս գալու մասին «Ելք» խմբակցության որոշման նախագիծը
Իբրև բողոքի նշան՝ հայկական պատվիրակությունը լքել է ՍԾՏՀ ԽՎ դահլիճըԻբրև բողոքի նշան՝ հայկական պատվիրակությունը լքել է ՍԾՏՀ ԽՎ դահլիճը
«Բաժակաճառային դիվանագիտությունը»՝ Հայաստանի եվրաինտեգրման ճանապարհ«Բաժակաճառային դիվանագիտությունը»՝ Հայաստանի եվրաինտեգրման ճանապարհ
ՀՀ կառավարող կուսակցությունը լռության է մատնում ՀՀԿ-ին Ֆաշիզմի հետ համեմատելու ՌԴ ՊՆ հեռուստաալիքի մեկնաբանությունը ՀՀ կառավարող կուսակցությունը լռության է մատնում ՀՀԿ-ին Ֆաշիզմի հետ համեմատելու ՌԴ ՊՆ հեռուստաալիքի մեկնաբանությունը 
Էդուարդ Շարմազանովը` բելառուս գործընկերոջը. «Հայոց ցեղասպանությունը չդատապարտելը ծնեց հիտլերյան ֆաշիզմը» Էդուարդ Շարմազանովը` բելառուս գործընկերոջը. «Հայոց ցեղասպանությունը չդատապարտելը ծնեց հիտլերյան ֆաշիզմը»
Շարմազանովը՝ ադրբեջանցի գործընկերոջը. Ղարաբաղյան, քրդական և կատալոնյան գրրծընթացների միջև զուգահեռներ անցկացնելն անտրամաբանական և անգրագետ էՇարմազանովը՝ ադրբեջանցի գործընկերոջը. Ղարաբաղյան, քրդական և կատալոնյան գրրծընթացների միջև զուգահեռներ անցկացնելն անտրամաբանական և անգրագետ է
Էդմոն Մարուքյան. Հայաստանը հետընթաց է ապրել տարբեր բնագավառներում` 2013 թվականին չստորագրելով ԵՄ հետ համաձայնագիրըԷդմոն Մարուքյան. Հայաստանը հետընթաց է ապրել տարբեր բնագավառներում` 2013 թվականին չստորագրելով ԵՄ հետ համաձայնագիրը
Շարմազանով. Եթե աշխարհը չի ճանաչում Արցախի ինքնորոշումը, չպետք է ճանաչի նաև խորհրդային հանրապետությունների ինքնորոշումըՇարմազանով. Եթե աշխարհը չի ճանաչում Արցախի ինքնորոշումը, չպետք է ճանաչի նաև խորհրդային հանրապետությունների ինքնորոշումը
Հայաստանը 2017 թվականի դեկտեմբերից սկսում է 13 տարեկան աղջիկների պատվաստումը պապիլոմավիրուսիցՀայաստանը 2017 թվականի դեկտեմբերից սկսում է 13 տարեկան աղջիկների պատվաստումը պապիլոմավիրուսից
Վերլուծաբան. Պուտին-Էրդողան գործարքի արդյունքում Արցախի տարածքների հանձնումը չի կարող ապահովել հայկական շահերի երկարաժամկետ իրականացումՎերլուծաբան. Պուտին-Էրդողան գործարքի արդյունքում Արցախի տարածքների հանձնումը չի կարող ապահովել հայկական շահերի երկարաժամկետ իրականացում
«Ռուսական վիտյազները՚ կրկին Երևանում են«Ռուսական վիտյազները՚ կրկին Երևանում են
Շարմազանով. Հայաստանի համար անընդունելի են ղարաբաղյան հակամարտությանը կրոնական բնույթ հաղորդելու Բաքվի փորձերըՇարմազանով. Հայաստանի համար անընդունելի են ղարաբաղյան հակամարտությանը կրոնական բնույթ հաղորդելու Բաքվի փորձերը
Նիկոլ Փաշինյան. Պաշտպանության նախարարն իր ծառայությունն անց է կացրել Սերժ Սարգսյանի ընդունարանումՆիկոլ Փաշինյան. Պաշտպանության նախարարն իր ծառայությունն անց է կացրել Սերժ Սարգսյանի ընդունարանում
Հայաստանի պատգամավորական շրջանակների ջանքերով կասեցվել է որպես դիտորդ ՀԱՊԿ ԽՎ նիստին մասնակցելու Պակիստանի հերթական փորձըՀայաստանի պատգամավորական շրջանակների ջանքերով կասեցվել է որպես դիտորդ ՀԱՊԿ ԽՎ նիստին մասնակցելու Պակիստանի հերթական փորձը
Երևանը հերթական անգամ Էրդողանին խորհուրդ է տվել հեռու մնալ ղարաբաղյան հիմնախնդրիցԵրևանը հերթական անգամ Էրդողանին խորհուրդ է տվել հեռու մնալ ղարաբաղյան հիմնախնդրից
Կանխատեսում. ԵՄ հետ համաձայնագրի ստորագրումը Հայաստանին կառանձնացնի ԵԱՏՄ, ՀԱՊԿ և ԱՊՀ երկրների շրջանումԿանխատեսում. ԵՄ հետ համաձայնագրի ստորագրումը Հայաստանին կառանձնացնի ԵԱՏՄ, ՀԱՊԿ և ԱՊՀ երկրների շրջանում
Զինվորական ծառայությունից տարկետման վերացման մասին օրինագիծը սուր վեճերի առարկա է դարձել Հայաստանի խորհրդարանումԶինվորական ծառայությունից տարկետման վերացման մասին օրինագիծը սուր վեճերի առարկա է դարձել Հայաստանի խորհրդարանում
Դավիթ Հարությունյան. Հայաստանում ընտանեկան բռնության դեմ օրինագիծը կենսական անհրաժեշտություն էԴավիթ Հարությունյան. Հայաստանում ընտանեկան բռնության դեմ օրինագիծը կենսական անհրաժեշտություն է
«Արեւմտահայոց ազգային համագումարի՚ համանախագահ. Թուրքիան Արցախ այցելած 4 մտավորականներին չի հանձնի Ադրբեջանին«Արեւմտահայոց ազգային համագումարի՚ համանախագահ. Թուրքիան Արցախ այցելած 4 մտավորականներին չի հանձնի Ադրբեջանին
ԱՄՆ Հայաստանին կօգնի գնահատել հրդեհների վնասըԱՄՆ Հայաստանին կօգնի գնահատել հրդեհների վնասը
Հայաստանը կմասնակցի  ԱՊՀ  շրջանակում «Մարտական ընկերակցություն-2017» զորավարժությանը` ՆԱՏՕ-ի զորավարժություններին մասնակցությունից հրաժարման ֆոնինՀայաստանը կմասնակցի  ԱՊՀ  շրջանակում «Մարտական ընկերակցություն-2017» զորավարժությանը` ՆԱՏՕ-ի զորավարժություններին մասնակցությունից հրաժարման ֆոնին
50,000 դոլար մրցանակային ֆոնդ և մոտ 200,000 դոլար ներգրավելու հնարավորություն՝ սկսնակների համար. ավարտվեց «Սևան ստարտափ սամիթ 2017»-ը50,000 դոլար մրցանակային ֆոնդ և մոտ 200,000 դոլար ներգրավելու հնարավորություն՝ սկսնակների համար. ավարտվեց «Սևան ստարտափ սամիթ 2017»-ը
Փնտրել ըստ օրերի