Հայ  Рус  Eng
 Նորություններ


 Ուրբաթ, 11 Դեկտեմբերի 2015

Ստեփանյան Դավիթ

Ալեքսանդր Սկակով. Ռուսաստանը կամրապնդի Հայաստանի ռազմական պաշտպանությունը

Ալեքսանդր Սկակով. Ռուսաստանը կամրապնդի Հայաստանի ռազմական պաշտպանությունը

 

Հայաստանի իշխանությունների նախաձեռնած սահմանադրական հանրաքվեն ի՞նչ ազդեցություն կունենա Հայաստանի հետ Ռուսաստանի հետագա հարաբերությունների վրա:  

 

Ռուսաստանի համար Հայաստանի ներքաղաքական իրավիճակի կայունությունն իրոք կարևոր է, սակայն կառավարող ուժերի հաղթանակը հանրաքվեում միայն անուղղակիորեն է ազդում դրա վրա` չլուծելով նման հաղթանակի և նման կայունության տևականության հարցը: Ու նաև հանրաքվեի արդյունքները` դեմ ձայների մեծ տոկոսը, դրան չմասնակցած զգալի ընտրազանգվածը, ենթադրվող խախտումները, այնքան համոզիչ չեն, որպեսզի կարելի լինի խոսել Սերժ Սարգսյանի համոզիչ հաղթանակի մասին: Այլ բան է, որ հանրաքվեն հերթական անգամ ցույց տվեց Հայաստանի ընդդիմության թուլությունը, ավելի ստույգ` դրա կառուցվածքավորված ուժերի, ճանաչված առաջնորդների և այլընտրանքային ծրագրի, երկրի ապագայի համար այլընտրանքային նախագծի բացակայությունը:

Ռուսաստանի համար, անշուշտ, այդպես ավելի հեշտ է, քանի որ ընդդիմադիր ուժերի հետ «աշխատել», Մոսկվան, ի տարբերություն Արևմուտքի, չի կարողանում: Այդ պատճառով Մոսկվան այսուհետև էլ հարաբերությունները կկառուցի գործող իշխանության հետ` վեերացարկվելով հանրության շրջանում դրա ցածր վարկանիշից: Իշխանությունն, իր հերթին, ապավինելով Մոսկվայի աջակցությանը, ավելի շուտ, անգործության կմատնվի, և իզուր, քանի որ հայ հասարակության բողոքի ներուժը մեծ է, և նոր ընդդիմադիր ուժի ի հայտ գալը միայն ժամանակի հարց է:

 

Գոյություն ունի վարկած, ըստ որի Հայաստանի սահմանադրական բարեփոխումները պայմանավորված էին այդ թվում՝ ՙարևմտյան պատվերով՚, ինչը հեռահար նպատակներ է հետապնդել՝ բնականաբար Ռուսաստանին հակասող: Որքանո՞վ է հիմնավոր նման վարկածը:

 

Կարծում եմ, որ Արևմուտքը, ընդհանուր առմամբ, այժմ Հայաստանով զբաղվելու ժամանակ չունի, որը, ինչպես և ողջ Հարավային Կովկասը, նրա գերակայությունների ցանկում չէ, թեև դա չի նշանակում, թե Վաշինգտոնում և Բրյուսելում անտարբեր են այն ամենի նկատմամբ, ինչ տեղի է ունենում Երևանում: Այժմ Սարգսյանը միևնույն աստիճանի ձեռնտու է Մոսկվային, ինչպես և, գործնականում, ցանկացած իշխանություն հետխորհրդային տարածքում, ինչպես նաեւ` Արևմուտքին:Արևմուտքը չի կարող Ռուսաստանից լիովին «պոկել» Հայաստանը, թեկուզ այն պատճառով, որ ծագում է երկրի անվտանգության երաշխիքների հարց: Եվ, բացի այդ, Հայաստանը Ուկրաինա չէ: Խաղադրույքներն այստեղ այնքան  էլ բարձր չեն: Բայց Ռուսաստանն էլ չի ցանկանում և չի կարող «պոկել» Հայաստանն Արևմուտքից: Երևանն այժմ Արևմուտքի և Ռուսաստանի միջև կամրջակներից մեկն է, և Մոսկվայում դա հասկանում են:

 

Հայտնի է, որ Հայաստանը շարունակում է ձգտել ՙԱրևելյան գործընկերության՚ շրջանակներում փոխադարձ հետաքրքրություն ներկայացնող բոլոր ոլորտներում ԵՄ հետ համագործակցության հետագա ամրապնդմանը: Ինչպե՞ս եք պատկերացնում Հայաստանի եվրահեռանկարները:

 

Ակնհայտ է, որ երկամյա դադարից հետո ԵՄ մի կողմ է թողել տարակուսանքը և վերջնականապես «կամ` կամ»  պարադիգմայից անցել «և` և»-ին: Այսինքն, Երևանը, ինչպես այժմ կարծում են Բրյուսելում, կարող է ԵՄ հետ համագործակցությունը համատեղել եվրասիական ինտեգրացիոն միավորումներին մասնակցկության հետ: Երևանն ի սկզբանե հենց դա էր ցանկանում: Մոսկվան, ինչը կարևոր է և ակնհայտ, նույնպես դեմ չէ իրադարձությունների նման զարգացմանը: Ըստ երևույթին, դարձյալ` Երևանը որպես Ռուսաստանի և ԵՄ միջև «կամրջակ» տեսնելու նախանշված ձգտման պատճառով: Այդպիսով, Հայաստանի` երկու բևեռների միջև հաշվեկշռման շատերի համար պարսավելի քաղաքականությունն այս անգամ իր պտուղներըհ տվեց: Ակնհայտ է, որ գլխավորն այստեղ Հայաստանի և ԵՄ միջև գովազդված ազատ առևտրի «խորը և համապարփակ»  գոտին չէ: Հայաստանը կարող է առաջարկել ապրանքների և ծառայությունների շատ աննշան ծավալ և ԵՄ համար չափազանց փոքր շուկա: Այդ լույսի ներքո կան ավելի կարևոր բաներ, մասնավորապես, էներգետիկան, տրանսպորտը, ստանդարտները, հարևանների հետ փոխհարաբերությունները, տվյալ դեպքում` Վրաստանի հետ, որը ԵՄ հետ ասոցացման շուրջ համաձայնագիր է ստորագրել: Հնարավոր է նաև վիզային ռեժիմի պարզեցում, թեև այժմ, Եվրոպայում ահաբեկչական սպառնալիքի սրումից հետո, այդ հարցը կլուծվի ավելի դանդաղ: Եվրամիությունը վիթխարի բյուրոկրատական կառույց է, և այդ պատճառով նույնիսկ Հայաստանի հետ նոր բանակցություններ սկսելու հարցը լուծվում էր ամբողջ երկու տարի: Այստեղ արագ ճեղքումներ ակնկալելու հարկ չկա: Եվ, անշուշտ, տեսանելի ապագայում հետխորհրդային տարածքի երկրների ԵՄ անդամակցության ոչ մի հեռանկար չկա, բացի Մոլդովայից:

 

Դեկտեմբերի 8-ին Կրասնոդարի երկրամասից Հայաստանում տեղակայված ՙԷրեբունի՚ ռուսական ավիաբազա է ժամանել 7 ժամանակակից հարվածային ուղղաթիռ: Մինչև տարեվերջ ավիաբազա կտեղոփոխվի ուղղաթիռների ևս մեկ խմնաքանակ: Արդյո՞ք Հայաստանում ռուսական ռազմական ներկայության ամրապնդումը պայմանավորված է միայն Թուրքիայի հետ հարաբերությունների սրմամբ:

 

Չեմ կարծում, որ ՙԷրեբունի՚ ավիաբազայի ուժեղացումը կապված է միայն Ռուսաստանի և Թուրքիայի հարաբերությունների սրացման հետ: Թեև, իհարկե, հայ-թուրքական սահմանի ամրապնդումն այդ պայմաններում միանգամայն արդարացված է: Կարծում եմ՝ պետք է հիշել է նաև Թուրքիայում քրդական հարցի սրացման և ՙԻսլամական պետության՚ կողմից սպառնալիքի մասին, չէ որ Հայաստանը մտնում է այն գոտու մեջ, որն այդ ՙխալիֆաթը՚ իրենն է համարում:

Չնայած Ադրբեջանի կողմից Հայաստանին սպառնացող վտանգին՝ տվյալ պահին ռուսական զինված ուժերի գլխավոր գործառույթը Հայաստանում ոչ թե Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ ադրբեջանական սադրանքներին հակազդելն է, այլ՝ թուրքական գործոնի չեզոքացումը: Հայաստանը վարժվել է ՙերկու կրակի արանքում՚ գտնվել, նման իրավիճակ էր 1990-ական թթ. սկզբին: Այդ ժամանակ Հայաստանը և Ռուսաստանն արժանապատվորեն դուրս եկան դրանից: Այժմ, իհարկե, Ադրբեջանն ավելի ուժեղ է՝ չնայած երկրի տնտեսությունում ճգնաժամային երևույթների խորացմանը, բայց Ռուսաստանն էլ ավելի ուժեղ ու ինքնավստահ է դարձել: Այդ պատճառով ռազմական ներկայության ամրապնդման գործընթացը բարեկամ Հայաստանում շարունակական կլինի:

 

Ռուսական ռմբարկուի խոցման հետ կապված իրավիճակում Բաքուն անվերապահորեն պաշտպանեց Անկարայի դիրքորոշումը, ինչը հերթական անգամ փարատեց ռուս-ադրբեջանական դաշնակցության առնչությամբ պատրանքները: Ինչպե՞ս  եք պատկերացնում Մոսկվայի և Բաքվի միջև հետագա հարաբերությունները:

 

Ռուս-ադրբեջանական դաշնակցության առնչությամբ Ռուսաստանում պատրանքներ ունեն ընդամենը մի քանի կողմնապահ կամ անհեռատես փորձագետ: Ըստ որում, հնարավոր է, նույնիսկ ոչ թե Բաքվի, այլ նաև Ադրբեջանում իրենց շահերը հետապնդող ռուսական կամ նույնիսկ միջազգային բիզնեսի պատվերով աշխատողները: Իրականում Ռուսաստանին և Ադրբեջանին կապում են առաջին հերթին փոխշահավետ տնտեսական կապերը: Անվտանգության շահերը /Կասպիայում անվտանգության ապահովման հարցում փոխադարձ շահագրգռվածությունից բացի/, արտաքին քաղաքական և ինտեգրացիոն գերակայությունները, վերջապես, քաղաքակրթական վեկտորը /ռուսական ժողովրդավարության բոլոր թերություններով հանդերձ՝ մեզ մոտ հնարավոր չէ ՙժառանգական մոնարխիա՚՝ հայր և որդու ցմահ նախագահության տեսքով/ Ռուսաստանի և Ադրբեջանի մոտ չեն համընկնում:  Անկարայի և Բաքվի հարաբերություններն ավելի բարդ են, քան կարող է առաջին հայացքից թվալ: Երկրների առջև ծառացած են շատ բաներում համանման մարտահրավերներ՝ արմատական իսլամիզմի սպառնալիքը, միայն թե Թուրքիայի և Ադրբեջանի կառավարող ընտրախավերը համարժեքորեն պատասխանել այդ մարտահրավերներին ի վիճակի չեն: Բայց Անկարային դուր չի գալիս տարածաշրջանային աաջատար դառնալու Ադրբեջանի ձգտումը, նրանց շահերը կարող են չհամընկնել, օրինակ՝ Վրաստանում: Բացի այդ, Թուրքիային դուր չեն գալիս նավթագազային գործոնը՝ որպես շանտաժի միջոց օգտագործելու Բաքվի փորձերը: Այդ պատճառով այստեղ կարելի է խոսել անհավասարակշիռ գործընկերության, այլ ոչ թե ՙավագ և կրտսեր եղբոր՚ հարաբերությունների մասին: Սակայն, պետք է հաշվի առնել, որ եթե օգտվելով եվրասիական տարածաշրջանում ստեղծված քաոսից՝ Բաքուն, այնուամենայնիվ, խոշորամասշտաբ ռազմական արկածախնդրության դիմի ղարաբաղյան հակամարտության գոտում, Մոսկվայի համար այդքան էլ հեշտ չի լինի ընդունել այն որոշումը, որը պետք է ընդունի՝ հաշվի առնելով Հայաստանի հանդեպ իր դաշնակցային պարտավորությունները: Թեև չեմ կարծում, որ լայնամասշտաբ ռազմական հակամարտությունը մոտ ժամանակներս հնարավոր է: Բացի այդ, այստեղ պետք է խոսել բազմանկյունու մասին՝ հաշվի առնելով Իրանի և, համապատասխանաբար, ռուս-իրանական գործընկերության կարևոր գործոնը:

 

Ղարաբաղում զորքերի շփման գծում և հայ-ադրբեջանական սահմանին շարունակում են մարդիկ զոհվել: Այս պայմաններում ԵԱՀԿ ՄԽ-ն փորձում է կազմակերպել Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահների հանդիպումը: Ինչպե՞ս եք պատկերացնում դրա հեռանկարները և Ռուսաստանի դերի մեծացման հեռանկարներն այդ հակամարտության կարգավորման գործում:

 

Նախապատրաստվող Սարգսյան-Ալիև հանդիպման առնչությամբ ես ոչ մի հեռանկար չեմ տեսնում, թեև ստեղծվող լարված իրավիճակում ցանկացած հանդիպում, անշուշտ, արդեն լավ է: Ղարաբաղի շփման գծում և հայ-ադրբեջանական սահմանին պարբերաբար մարդային զոհերի, մասնավորապես, Ղարաբաղի դիրքերի վերջին տանկային գնդակոծության ֆոնին Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման հեռանկար նույնպես չեմ տեսնում:

Միակ բանը, ինչին այժմ կարող է և պետք է ձգտի Մինսկի խումը կողմերի շփման գծում իրավիճակի կայունացումն է, սադրանքների դադարեցումը, հրադադարի ռեժիմի նկատմամբ իրական վերահսկողույթունը և դրա խախտման դեպքում մեղավոր կողմի միանշանակ որոշումը: Դրա համար անհրաժեշտ է ստեղծել դիտորդների մշտապես գործող և մասշտաբային ինստիտուտ: Ռուսաստանի համար առավել հեռանկարային է թվում տարածաշրջանում ՌԴ զգալի մասնակցությամբ խաղաղապահ ուժերի տեղակայման ծրագրի մշակումը, սակայն, ոչ մի դեպքում` միայն ռուսական և, դարձյալ, անվտանգության ապահովումն ու միջադեպերի դադարեցումը: Եվ միայն անվտանգության կայուն վիճակի հաստատումից հետո կարելի կլինի մտածել հակամարտության կարգավորմանն ուղղված հետագա քայլերի մասին: Սակայն դա շատ հեռավոր ապագայի հարց է:

  • ԿԱՐԴԱԼ ԲՈԼՈՐ ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Մեկնաբանություւներ չկան

Անուն*
Էլ-փոստ
Տեքստ*
  
4374
 Հարցազրույց
 Մեկնաբանվողներ
 Փնտրել ըստ օրերի